بازشناسی فقهی ـ حقوقی مالکیت عمومی از مالکیت دولتی با تأکید بر اصل 44 قانون اساسی - مصطفی منصوریان; حسینعلی سعدی (<div style=)
یکی از مهمترین موضوعات در هر نظام اقتصادی، مسأله مالکیت و نوع رویکردی است که نسبت به آن وجود دارد؛ چراکه ساختار مالکیت است که چگونگی تولید، توزیع و مصرف را تحت تأثیر خود قرار داده و ضوابط و ملاک‌های هر حوزه را تحدید کرده و مشخص می‌سازد. از جمله چالش‌برانگیزترین مباحث این حوزه نیز مسأله انواع مالکیت است؛ اینکه فقه شیعه و به تبع آن نظام حقوقی ایران، سه نوع مالکیت خصوصی، دولتی و عمومی را به رسمیت شناخته یا اینکه مالکیت در اسلام و نظام حقوقی ایران دو گانه است و تنها دو نوع مالکیت خصوصی و عمومی وجود دارد. بر همین اساس نیز سؤال اصلی این پژوهش آن است که بیان کند موضوع مالکیت در قانون اساسی ایران بر مبنای چه رویکرد فقهی (مالکیت سه‌گانه یا دوگانه) تدوین شده است.بدین ترتیب، این پژوهش با رویکردی تحلیلی به واکاوی این مسأله می‌پردازد و ضمن بررسی دو دیدگاه اصلی فقه شیعه در خصوص انواع مالکیت، رویکرد پذیرفته‎شده در نظام حقوقی ایران را نسبت به این موضوع تبیین خواهد کرد. یافته‌ها بیانگر آن است که در فقه شیعه پذیرش مالکیت دوگانه (خصوصی و عمومی) با محظوری روبرو نیست. در نظام حقوقی ایران نیز حداقل در سطح قانون اساسی می‌توان قائل به پذیرش این رویکرد بود، اما این مسأله در سطح قوانین عادی و مقررات با ابهاماتی روبرو است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; مالکیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اصل 44 قانون اساسی; اصل 45 قانون اساسی; اموال دولتی; اموال عمومی; مالکیت دولتی; مالکیت عمومی

مشروعیت سیاسی در احادیث کافی - نجف لک‎زایی; محمدعلی محمودی قهساره (<div style=)
با توجه به ادبیات کثیر در رابطه با مشروعیت سیاسی، در این پژوهش تلاش گردیده با روش نو و جدید داده‎بنیاد (زمینه‎ای) طراحی الگوی مشروعیت سیاسی از منظر روایات معصوم7 با توجه به اسناد روایات کتاب کافی نشان داده شود. بدین منظور، با مراجعه مستقیم به احادیث مربوطه به عنوان اسناد و داده‎های پژوهش و برچسب‎زدن مفهومی بر اساس دلالت مطابقی و تضمنی در سه مرحله کدگذاری (باز، محوری و گزینشی) منجر به طراحی الگوی مشروعیت سیاسی از منظر روایات گردیده است که بر اساس آن مشروعیت سیاسی به عنوان محور و هسته این الگو قرار گرفت و حول آن شرایط و ابعاد (علّی، مداخله‎گر، زمینه‎ای و کنش رفتاری) معنا و مفهوم پیدا کرد و با رسیدن به نتایج و پیامدهایی در رابطه با مشروعیت سیاسی، مشخص گردید که ثبات و بی‎ثباتی نظام سیاسی در ارتباط با مشروعیت سیاسی معنا و مفهوم پیدا می‎کند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: ولایت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; امامت; قدرت سیاسی; گراندد تئوری; مشروعیت سیاسی

تحلیل ولایت های متعارض در پرتو قرآن کریم - محمدحسین اسکندری (<div style=)
«ولایت» در قرآن کریم بسیار متنوع و پرمصداق است؛ آنچنان که در همه موارد زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی، سطوح سیاسی، اقتصادی و قضایی، جوامع دینی و غیر دینی، نظام‌های الهی و طاغوتی رژیم‎های دیکتاتوری و دموکراتیک حضور خود را نشان می‌دهد و به ملاحظات گوناگون قابل تقسیم می‌باشد. لکن آنچه که در اینجا مورد توجه واقع شده، تقسیم مقایسه‎ای مصادیق مختلف ولایت است، به منظور روشن‎شدن نسبت آنها و وظیفه‎ای که ما نسبت به هر یک داریم.ولایت از این زاویه، بر سه بخش «ولایت‌های متعارض»، «ولایت‌های متقابل» و «ولایت‌های متوافق یا همسو» قابل تقسیم است، لکن در این نوشته به توضیح اقسام ولایت‌های متعارض اقدام شده تا ضمن بیان خصوصیات هر یک از آنها و توضیح آثاری که در زندگی ما دارند، بتوانیم در تأمین مصالح زندگی از آثار مثبت آنها برخوردار و از آثار منفی‎شان بر کنار باشیم., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: ولایت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; متعارض; ولایت تشریعی; ولایت تکوینی; ولایت طاغوت

قلمرو فقه سیاسی از منظر «آیة‎الله خامنه‎ای» - سیدسجاد ایزدهی (<div style=)
فقه سیاسی به‎مثابه گرایشی بین‎رشته‎ای بین دو دانش فقه و سیاست، از سالیان دور مسائل سپهر سیاست را مورد توجه قرار می‎داد، لکن با پیروزی انقلاب اسلامی گستره فقه سیاسی، توسعه یافته و عرصه‎های جدیدی را دربرگرفته است. آیةالله خامنه‎ای به عنوان فقیهی اندیشمند، متناسب با مبانی، غایات و انتظارات روزآمد از فقه و فقه سیاسی، گستره‌ وسیعی از موضوعات، مسائل و کارکردها را برای فقه سیاسی، ارائه کرده است که براساس آن، از یک‎سو مفهوم فقه سیاسی، به بخشی از فقه که به امور سیاسی می‌پردازد، محدود نمی‌شود، بلکه به بابی از باب‌های عملی فقه، اطلاق می‌شود که اداره زندگی مردم را مد نظر قرار داده و فقه اداره جامعه سیاسی محسوب می‌شود. از سوی دیگر، از آنجا که فقه در تعریف ایشان، قلمرویی فراتر از فهم احکام یافته و شامل فهم دین مشتمل بر عقاید، احکام و اخلاق می‌شود، لذا در نگرش ایشان، فقه سیاسی (به‎مثابه بخشی از فقه) به احکام و رفتارهای سیاسی اختصاص نداشته، بلکه مشتمل بر احکام، باورهای سیاسی و اخلاق سیاسی خواهد بود.بر اساس دیدگاه آیةالله خامنه‌ای، برخلاف زمان گذشته که فقه سیاسی بخاطر اقتضائات شرایط جامعه، قلمرویی در محدوده افراد مؤمن داشت، با پیروزی انقلاب اسلامی، قلمرویی به گستره جامعه سیاسی و حکومت دینی یافته است. بلکه بر همین اساس، اقتضائات تحقق نظام اسلامی موجب می‌شود، قلمرو فقه سیاسی از فهم احکام شرع، فراتر رفته و به استنباط نظریه‌های سیاسی و نظام‎سازی، توسعه یابد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فقه اجتماعی; آیةالله خامنه‎ای; گستره; نظریه‎پردازی

تحلیل و بررسی فقهی اجرای فیلترینگ در فضای مجازی - سیدمجتبی حسین‎نژاد; حمیدرضا منیری ‎حمزه‎کلایی (<div style=)
فضای مجازی در کنار فرصت‎های مهم، تهدیدهای امنیتی و اجتماعی و فرهنگی به همراه دارد. سیاست جمهوری اسلامی ایران بر آن است که فیلترینگ به عنوان اصلی‎ترین راه اعمال محدودیت دسترسی کاربران نسبت به سایت‎های انحرافی و مخالف با موازین اسلامی بشمار می‎آید. این مقاله در صدد تحلیل فقهی موضوع و عیارسنجی ادله فقهی آن و در نهایت، تقویت نظریه وجوب اعمال فیلترینگ نسبت به سایت‎های انحرافی است. اگر چه فیلترینگ بعضی از سایت‎ها بر خلاف مقتضای قاعده لاضرر مستلزم ضرری چون منفعت‎نبردن از علم و نکات موجود در آن سایت می‎باشد، ولی فیلترنکردن این دسته از سایت‎ها با توجه به دلایلی؛ چون انحرافات دینی، اعتقادی، فرهنگی و سیاسی، بر خلاف ادلة قاعده نفی سبیل، حرمت حفظ کتب ضاله، قاعده مصلحت و امر به معروف و نهی از منکر است و در صورت تزاحم بین ادله وجوب فیلترینگ و فیلترنکردن سایت‎های انحرافی، آنچه که ضرر کمتری دارد، اختیار می‎گردد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امر به معروف; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فضای مجازی; فیلترینگ; حرمت حفظ کتب ضلال; قاعده حفظ مصلحت; قاعده لاضرر; قاعده نفی سبیل

کشف و فهم الزامات و بایسته‎های نظام‌سازی قرآنی در جامعه اسلامی - محمد عبدالحسین‎زاده; حسین بابایی‎مجرد (<div style=)
حکمرانی اسلامی در عصر حاضر و در مقام پاسخگویی به اندیشه‎های رقیب و جهت احتراز از سعی و خطا و آزمون‎های محتمل‎البطلان، چاره‎ای جز نظام‎سازی مبتنی بر معارف وحیانی ندارد. اگر این مهم انجام نگیرد، کارآمدی نظام اسلامیِ متکی بر فقه شیعی و تئوری ولایت‌ فقیه به خطر خواهد افتاد. در معارف وحیانی نیز محوریت با قرآن است، لذا نظام‎سازی قرآنی، ضرورتی است که در این زمان بیش از هر زمان دیگر احساس می‎شود. این تحقیق به دنبال نیل به فهم صحیح از نظام‎سازی قرآنی، متکی بر رویکردهایی است که تا به امروز از ناحیه خبرگان این حوزه اتخاذ شده است. مدعای نگارندگان آن است که چنانچه گفتمان صائب از نظام‎سازی در میان نخبگان علمی فراگیر نشود، انتظار از تحقق نظام‌سازی قرآنی غیر واقعی خواهد بود.این پژوهش با تکیه ‌بر مطالعات کتابخانه‎ای، ابتدا متکفل جمع‎آوری داده‎های ناظر به رویکردهای مختلف نظام‌سازی شد. سپس بر مبنای رویکرد کیفی و برگزاری مصاحبه‎های عمیق نیمه‎ساختاریافته از خبرگان حوزه نظام‎سازی، داده‎های اولیه را تکمیل و فضا را مهیا نموده تا بر اساس نظریه داده‎بنیاد و مبتنی بر رهیافت «استراوس» و «کوربین»، چارچوب مفهومی نظام‎سازی قرآنی استخراج شود. در مرحله بعد و به‌منظور اولویت‌بندی مؤلفه‌های الگوی مذکور متکی بر رویکرد کمی و با استفاده از تکنیک TOPSIS و نظرات مجدد خبرگان، اولویت‌بندی و اصلاح شد. در نهایت عرصه‎های مختلف نظام‎سازی به نظام‎پژوهی (نظام‎شناسی ناظر به تکوینیات، نظام‎یابی ناظر به تشریعیات و نظام‎سازی ناظر به اعتباریات) و نظام‎گزاری (ناظر به عرصه اجرا) تفکیک شده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; نظام‎پژوهی; نظام‎سازی; نظام‎سازی اعتباری; نظام‌سازی قرآنی; نظام‎شناسی تکوینی; نظام‎یابی تشریعی

تأملی در صورت‎بندی دلالت‎های سیاسی آیه«اولوالامر» با تأکید بر تفاسیر معاصر شیعه - علی آقاجانی (<div style=)
آیه اولوالامر(نساء(4): 59) از راهبردی‎ترین آیات قرآن است که امکان تفسیر موضوعی ـ اجتهادی آن در راستای بسط عرصه سیاست دین شناخت وجود دارد. دو رهیافت در میان عالمان و تفاسیر شیعی نسبت به تفسیر آن به چشم می‎آید: تفسیر نخست که قدمت و غلبه بیشتری دارد، با استدلال به اطلاق اطاعت اولوالامر معتقد به انحصار آن به معصومان است. رهیافت دیگر که مقاله درصدد تقویت آن است، نگرش نخست را ناظر به تقابل تاریخی مفسران عامه و خاصه دانسته و از امکان عمومیت آیه نسبت به حاکمان شرعی عادل از دیدگاه شیعه سخن می‎گوید. از این منظر روایات وارده نسبت به ائمه بیانگر مصادیق تام و تمام آن است و عمومیت آن را نسبت به منصوبان رسول و معصوم نفی نمی‎کنند. همچنین در تفسیر آیه 83 سوره نساء که بسیار شبیه و هم‎افق آیه 59 نساء است، اکثر مفسران از آن انحصار اولوالامر به معصومان را برداشت نکرده‎اند؛ در حالی که متناظر با آیه 59 نساء است. این دلایل به همراه دلایل نقضی و حلی دیگر که در مقاله آمده است، می‎تواند به تحکیم رهیافت دوم بینجامد. البته ورود غیر معصوم به عنوان اولوالامر به معنای اطلاق اطاعت از حکومت‎های شرعی غیر معصوم تلقی نمی‎شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آیه 59 نساء; انحصار اولوالامر به معصوم; اولوالامر; تفاسیر معاصر شیعه; عدم انحصار اولوالامر به معصوم

امانی بودن مناصب عمومی در نظام حقوق اساسی ایران با تأکید بر اندیشه علوی - سیداحمد حبیب نژاد; زهرا عامری (<div style=)
برای نظام‎سازی در حوزه فقه حکومتی باید ابتدا مبانی و قواعدی را از درون تراث اسلامی استخراج نمود و سپس آن را در یک نظام حقوقی، ساخته و پرداخته نمود. ماهیت مناصب حکومتی و چیستی قدرت سیاسی از جمله موضوعاتی است که در طراحی فقه حکومتی اثرگذار است. این پژوهش به منظور بررسی ماهیت امانی‎بودن مناصب عمومی و آثار مترتب بر آن در نظام حقوق اساسی ایران و با تأکید بر اندیشة علوی تدوین شده است و با بکارگیری روش تحلیلی ـ توصیفی در کنار استفاده از روش نقلی درصدد اثبات این دیدگاه است که ماهیت تصدی مناصب حکومتی مبتنی بر امانت می‎باشد و باید گستره قاعده امانت را از حوزه فقه فردی به سمت فقه اجتماعی و حکومتی گسترانید. از سویی نیز می‎توان شواهدی را در قانون اساسی یافت که با این دیدگاه موافق است و البته در صورت پذیرش این دیدگاه، باید آثار حقوقی و فقهی آن را هم پذیرفت. عزل در صورت خیانت در امانت از جمله آنهاست., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امانت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حقوق اساسی; قدرت عمومی; منصب حکومتی

تبیین ابعاد مسؤولیت شرعی کارگزاران حکومت اسلامی - محسن منطقی; محمد علیزاده (<div style=)
اهمیت رفتار سازمانی کارگزاران حکومت اسلامی در این است که اداره امور جامعه اسلامی توسط این نوع رفتارها انجام می‎گیرد و صلاح و رشد یا سقوط و عقب‎ماندگی جامعه اسلامی منوط به این نوع رفتارها است. بدیهی است که کارگزار حکومتی در هر کشوری بر اساس قوانین و مقررات آن کشور در برابر افعال و رفتارهای سازمانی خود مسؤولیت حقوقی دارد. حال این پرسش مطرح می‎شود که آیا کارگزاران در قبال رفتارهای سازمانی مسؤولیت شرعی داشته و مورد بازخواست قرار می‎گیرند؟ ابعاد این مسؤولیت شرعی کدمند؟ مقاله حاضر به منظور شناسایی و تبیین ابعاد مسؤولیت شرعی رفتار سازمانی کارگزاران، با مطالعه نظریات فقهی و مبانی آنها و با روش تحلیلی ـ توصیفی به پاسخ این دو پرسش پرداخته و مسؤولیت شرعی کارگزاران را از زوایای مختلفی همچون حفظ امانت الهی، صلاحیت تصدی مناصب، تأمین اهداف و مصالح حکومتی، مسؤولیت پیامد رفتار، مسؤولیت جمعی، اطاعت از حاکم اسلامی و حفاظت از بیت‎المال بررسی و آن را تبیین نموده است. این ابعاد به‎عنوان قواعد کلان و چارچوب حاکم بر رفتار سازمانی کارگزاران محسوب می‎شوند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; رفتار سازمانی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; کارگزاران اسلامی; مسؤولیت شرعی کارگزاران

بررسی موانع، زمینه‎ها و راهکارهای پارلمانی‎شدن نظام جمهوری اسلامی ایران - احمد مؤمنی‎راد; میثم بهدادفر (<div style=)
در کشورهای دنیا با توجه به شرایط فرهنگی و سوابق تاریخی خود، انواع مختلفی از نظام‎های حکومتی وجود دارد. در نظام‎هایی که اصل تفکیک قوا برقرار است، معمولاً انتخاب مجریان با رأی مردم انجام می‎گیرد. ولی در نظام‎های پارلمانی، این قوه مقننه است که مجریان را انتخاب و بر کار آنها نظارت می‎کند. نظام نیمه‎ریاستی ـ نیمه‎پارلمانی جمهوری اسلامی ایران نیز که بعد از بازنگری قانون اساسی سال1368 شروع بکار کرد، بعد از گذشت نزدیک به سه دهه از عمر خود، همانند تمام ساختارهای حکومتی موجود در دنیا، نقاط قوت و ضعف خود را آشکار نموده است. لذا با عنایت به این موضوع که نظام نیمه‎ریاستی ـ نیمه‎پارلمانی کنونی در برخی مواقع با مشکلاتی مواجه بوده، چند سال است که موضوع پارلمانی‎شدن جمهوری اسلامی ایران به بحثی جدی میان صاحبنظران تبدیل گشته است؛ بطوری که عده‎ای از آنها عمل‎کردن به قوانین موجود و اصلاح رفتارهای شخصی را دلیلی برای برون‎رفت از این مشکلات عنوان کرده‎اند و دسته‎ای دیگر تغییر ساختار و حرکت به سمت نظام پارلمانی را مطلوب می‎دانند. لذا در این نوشتار برآنیم تا با ذکر ادله موافقین و مخالفین و نقد و تحلیل آنها به بیان خصوصیات نظام پارلمانی مذکور بپردازیم و ضمن بیان آسیب‎ها و موانع این تغییر وضعیت، اثبات نماییم که این امر موجب همگنی بیشتر در ساختار نظام شده و توازن قدرت را به نحو مطلوب‎تر به ارمغان می‎آورد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; احزاب; بازنگری قانون اساسی; نظام پارلمانی; نظام نیمه‎ریاستی ـ نیمه‎پارلمانی

بررسی احکام فقهی خرید و فروش کالای قاچاق از منظر ایجاد اختلال نظام - سیدحسن عابدیان; محمدرضا ارمک (<div style=)
فقه اسلامی، علاوه بر احوال فردی، ماهیتی اجتماعی دارد و ناظر بر حاکمیت و اداره اجتماع است. قراردادهای مربوط به قاچاق که باعث تزلزل بازار مسلمین می‎شود، نوعی ضرر به اجتماع مسلمین و اقتصاد آن می‎باشد. این پژوهش، حکم تکلیفی و وضعی خرید و فروش کالای قاچاق را بیان می‎کند. در ابتدا پس از مقدمه به ذکر مفهوم‎شناسی قاچاق و بیان حکم تکلیفی و وضعی خرید و فروش کالای قاچاق پرداخته و در نهایت، ادله این احکام بیان خواهد شد. حکم تکلیفی خرید و فروش کالای قاچاق، حرمت و ادله قابل استناد، مواردی مانند اخلال در نظم، عدم وفای به عهد حکومتی، قاعده «لاضرر» و «نفی سبیل» و «اعانت بر اثم و عدوان»، می‎باشد. در تعیین حکم وضعی این نوع قراردادها، به مواردی همانند اقتضای نهی در معاملات، اصل صحت و اصل آزادی قراردادها و جواز مداخلة شارع در معاملات، استناد شده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; احکام فقهی قاچاق; اختلال نظام; خرید و فروش; قاچاق

قاعدة فقهی «کـلُ امـارةٍ اَمـانةٌ» - اردوان ارژنگ; مرتضی مطهری فرد (<div style=)
در راستای ضابطه‎مندشدن زندگی مسلمانان بر اساس آموزه‎های دینی، قاعده‎نگاری از اقدامات متداول عالمان مسلمان بوده و هست. قاعده فقهی «کل امارة امانة» که در این نوشتار تدوین و تأسیس شده است، به نوعی تلاش برای رسیدن به گفتمان فقهی ـ سیاسی در امر حکومت‎داری در اسلام است. این امر، با ضرورت نظام‎سازی در فقه حکومتی به انجام رسیده است که مخصوصاً پس از تشکیل حکومت اسلامی به رهبری امام خمینی1 بیش از پیش مهم جلوه می‎کند. روش تحقیق در این مقاله تحلیلی ـ توصیفی و با رجوع به آیات امانت در قرآن کریم و بررسی آرای مفسران در دلالت و انطباق آن بر موضوعات و مسائل حکومت است؛ به طوری که به صورت رفت و برگشت‎های متعدد به تفاسیر و در نهایت با جمع بین نظرات آنان، دلالت نهایی به عنوان مدرک قاعده فرض شده و سپس با مسائل فقه‎الامانات تطبیق داده می‎شود. شرایط و ویژگی‎های حاکم و مردم، میزان مسؤولیت و ضمان در برابر حکومت که امانتی الهی است، شرایط دفاع از آن و ... از نتایج این جستار است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: ولایت; امانت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; حکومت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; امارت; قاعده فقهی

فلسفه حدود و نقش مصلحت در تقنین آن - عابدین مؤمنی; سیدمحمود علوی; حامد رستمی نجف‎آبادی (<div style=)
با توجه به اهتمام شارع به تشریع احکام حدود و مقایسه اسلام با سایر مکاتب حقوق جزایی، می‎توان گفت که مسأله «پیش‎گیری از ارتکاب جرم»، «اصلاح مجرم»، «اجرای عدالت» و «ارضای مجنی‎علیه» با تعیین یک سیاست جنایی مناسب و همسو با سایر تعالیم دین از مهم‎ترین اهداف نظام کیفری حاکم بر حدود می‎باشد که این سیاست جنایی اسلام و احکام آن، مبتنی بر مصالح و مفاسد است. «مصلحت»، عنوانی پرکاربرد در فقه و اصول است که از دید اسلام عبارت است از هرکاری که به سود و صلاح مادی و یا معنوی فرد و جامعه باشد. بی‎شک حدود الهی بر اساس مصالح تنظیم شده‎اند و هدف از اجرای احکام، دستیابی به مصالح است و آن مصالح عبارتند از مصلحت نفس، دین، عقل، ناموس و مال که این مصالح، حصری نیستند. به نظر می‎رسد امروزه حاکم اسلامی می‎تواند با استفاده از احکام ثانویه و عنصر مصلحت، برخی حدود را اجرا نکرده و برای برخی حدود جایگزین تعیین کند؛ چون اگر قانونی در مورد مجازت‌های حدّی تصویب شود و به هر دلیلی به اجرا در نیاید، خاصیّت اعلامی خود را نیز از دست خواهد داد؛ زیرا در صورتی‎که اجرای یک حکم اسلامی سبب ایجاد مفسده شود، در واقع مصلحت خود را ـ ولو به‎طور موقت ـ از دست داده است. لذا باید مصلحت‌سنجی در مورد حدود و رعایت اقتضائات زمان و مکان مدّ نظر قرار گیرد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; مجازات; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مصلحت; تقنین; حدود

مبانی فقهی جریمه مالی در فقه امامیه و فقه اهل سنت - ضامن‎علی حبیبی (<div style=)
مشروعیت جریمه مالی در حکومت اسلامی، یکی از چالش‌های جدی فقهای امامیه بوده و در فقه اهل سنت نیز این مسأله مورد اختلاف است. بطورکلی در فقه‌ اسلامی؛ اعم از فقه امامیه و فقه اهل سنت، دو ‌‌دیدگاه متفاوت نسبت به جریمه مالی مطرح است. فقهای متقدم شیعه به دلیل مواجه‎نبودن به پرسش‎های فقهی در حوزه حکومت اسلامی تأملات کمتری نسبت به فقه حکومتی داشته و تعزیرات شرعی را محدود در دایره نصوص شرعی؛ یعنی زدن کمتر از حد‌،‌‌حبس و توبیخ می‌دانسته جریمه مالی و محرومیت از حقوق سیاسی و مدنی و ... را مشروع نمی‎دانند، ولی برخی از فقهای معاصر که بعد از تأسیس نظام جمهوری اسلامی نظریه‎پردازی نموده و تأملات بیشتری درحوزه فقه حکومتی نموده‎اند، معتقدند حکومت اسلامی می‎تواند جریمه مالی را وضع نماید. در این راستا به ضرورت حفظ‌،‌ انتظام و مصلحت امت اسلامی استدلال نموده روایات و شواهد تاریخی مستند به معصوم را شاهدی برای اثبات دیدگاه خود می‎آورند. در فقه اهل سنت نیز دو نظریه مطرح است. برخی قائل به جواز جریمه مالی هستند و برخی دیگر معتقد به حرمت جریمه مالی نظر داده‎اند. ‌هر دو گروه، برای اثبات نظریه خودشان دلایلی آورده‎اند، ولی مشروعیت جریمه مالی به عنوان مجازات تعزیری در دانش فقه از مبانی قوی‎تری برخوردار است که نباید در مشروعیت آن تردید روا داشت., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; احکام حکومتی; تعزیر; جریمه; مبانی فقهی

بررسی دلالت حدیث غدیر بر مشروعیت سیاسی الهی در نظام امامت - غلام رضا بهروزی لک; عباس مقدادی داودی (<div style=)
بعد از رحلت حضرت رسول9 مسأله امامت و جانشینی ایشان، از مباحث مهم و اختلاف‎برانگیز میان فرقه‎های اسلامی گردید و جواب این سؤال که مشروعیت آن جانشین، توسط چه کسی و از کجا مورد تأیید قرار می‎گیرد، بحث برانگیز و چالشی‎تر شده است. مقاله حاضر بررسی دلایل نقلی مشروعیت الهی امام در کلام شیعی بر اساس حدیث متواتر غدیر است. موضوع این پژوهش از روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد فقه الحدیث در کلام نقلی به بررسی مسأله پرداخته است. بر اساس دلالت حدیث غدیر، کلمه مولی در حدیث، به معنای اولی به تصرف بوده و بر اساس نزول آیه تبلیغ و محتوای دستوری آن، دلالت بر ابلاغ پیام الهی دارد که در صورت عدم ابلاغ، رسالت‎شان ناقص خواهد ماند و با ابلاغ امامت امیرالمؤمنین7، آیه اکمال نازل شده و بر اساس محتوای آیه، دین کامل، نعمت تمام و خداوند هم به آن دین راضی شده است و این‎که همه آن افعال، همراه با ضمائر متکلم از جانب خداوند نازل شده می‎توان دریافت که مشروعیت مقام امام و نصب امیرالمؤمنین7 از جانب خداوند می‎باشد و پیامبر اکرم9 هم بر اساس وظیفه‎ای که داشتند، این مسأله را به همگان اعلام نمودند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مشروعیت سیاسی; کلام نقلی; نظام امامت; حدیث غدیر

تأثیر اصل صحت بر امنیت روانی فرد و جامعه - حمید روستایی صدرآبادی; راضیه جماعتی اردکانی; محمود رایگان (<div style=)
علم فقه از گستردگی و سیطره بالایی در همه ابعاد زندگی انسان؛ بخصوص در نظام اجتماعی، برخوردار است. خداوند متعال علاوه بر ملاحظات فردی در جعل و تشریع احکام و فروعات فقهی، به مصالح و مفاسد اجتماعی نیز توجه داشته و سلامت جامعه را در نظر گرفته است. جامعه سالم، قبل از آسایش، به «امنیت روانی» نیازمند است. از قواعد اثرگذار بر امنیت روانی، «قاعده صحت» در علم فقه است. شارع مقدس دستور داده تا اعمال و رفتار، حتی گفتار و اعتقادات دیگران، بر صورت صحیح حمل شود و این امر در وجدان، فکر و ذهن، نهفته و با فطرت انسان هماهنگ است. این قاعده در اکثر کتب قواعد فقهیه مورد بحث و بررسی قرار گرفته و در دو معنای «جواز تکلیفی» و «صحت وضعی» شهرت بیشتری یافته است. در این مقاله با استفاده از آیات، روایات و منابع فقهی، هر دو معنا، مورد پژوهش قرار گرفته و دریافته است که امنیت روانی بر انواع دیگر امنیت، مقدم است و با توجه به ادله اعتبار اصل صحت که به نوعی به امنیت روانی اشاره دارند، عمل به این قاعده، سبب ایجاد امنیت روانی و آرامش در افراد و جامعه می‏شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; جامعه; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آرامش; اصل صحت; امنیت روانی; سوء ظن

بررسی مبانی و اصول تصدی مناصب سیاسی ـ اجتماعی زنان - حسین جوان آراسته; انسیه فراهانی (<div style=)
داوری در خصوص حقوق زنان در همه ابعاد و از جمله تصدی مناصب سیاسی ـ اجتماعی مبتنی بر درک درست از مؤلفه‎های زیادی از قبیل مبانی، اصول و دلایل فقهی و حقوقی اثبات‎کننده یا منع‎کننده و بررسی آنها می‎باشد. در زمینه دلایل فقهی و موازین حقوقی این مسأله، کتاب‎ها و مقالات زیادی منتشر شده، ولی از منظر مبانی و اصول، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. یافته‎های این مقاله گویای آن است که با توجه به مبانی هستی‎شناختی، انسان‎شناختی و اصول محوری تعیین‎کننده حقوق و تکالیف، هرچند واقعیت تمایزهای حقوقی در حوزه حقوق خانواده میان زن و مرد قابل انکار نیست، اما تسری این تمایزات به مناصب سیاسی ـ اجتماعی نیاز به دلایل خاص دارد و نمی‎توان مطابق مبانی و اصول پذیرفته‎شده، محدودیت تصدی مناصب را در صورت رعایت ملاحظات شرعی، برای همه زنان در نظر گرفت., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حقوق زن; مبانی انسان‎شناسی; مبانی هستی‎شناسی; مناصب سیاسی و اجتماعی

نسبت میان اصل «ضرورت حکومت» و قاعده «عدم ولایت» - محمدتقی کریمی (<div style=)
یکی از اصول پرکاربرد در متون فقهی، اصل عدم ولایت احد علی احد است. این قاعده مستند به ادله بسیار قوی و قابل استناد در مباحث مختلف فقهی است. از جمله مواردی که این قاعده مورد استناد و استفاده قرار گرفته است، در مباحث مرتبط با ولایت فقیه است. هر کدام از موافقان و مخالفان نظریه ولایت فقیه از این اصل برای اثبات دیدگاه خویش استفاده نمودهاند. با بررسی ادله این اصل و کاربردهای آن میتوان به این نتیجه رسید که اصل عدم ولایت؛ اگرچه یک اصل متقن و کاربردی در مباحث فقهی است، لکن با توجه به ادله عقلی و نقلی ناظر به ضرورت حکومت و مثبت اصل ولایت در جامعه، کاربرد این اصل در این حوزه ناشی از یک اشتباه تاریخی است و این اصل در این حوزه نافذ نیست., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اصل عدم ولایت; ضرورت حکومت; قاعده عدم ولایت

مفهوم شورش و شورشی و چگونگی رو در رویی دولت اسلامی با شورشیان از منظر فقه - علی اکبر کلانتری (<div style=)
از نگاه فقه، شورشیان به کسانی اطلاق می‎شود که فراتر از نقد و انتقاد، بر ضد پیشوای عادل مسلمان، قیام نمایند و بر علیه دولت اسلامی وارد جنگ شوند و یا تحرکات خشونت‎آمیز، به مقابله و معارضه با آن بر خیزند. مقصود از «دولت اسلامی» هرگونه حاکمیتی است که توسط حاکمی عادل؛ اعم از معصوم و یا غیر او بر جوامع اسلامی اِعمال شود. گرچه سمت و سوی مستقیم روایات وارده در این باب و نیز ظاهر عبارت‎هایی از فقها، شوریدن بر امام معصوم7 است، ولی با تکیه بر دلایل و شواهدی چند، می‎توان احکام مربوط به این گروه را بر شورشیان بر ولی فقیه نیز تعمیم داد. دولت اسلامی، پیش از هرگونه اقدام نظامی و انتظامی، باید این گروه را ارشاد و راهنمایی کند و با آنان اتمام حجت نماید و در صورت بی‎تأثیربودن این کار، مقابله انتظامی و نظامی با آنان جایز، بلکه واجب خواهد بود. ایشان در زمره کافران محسوب نمی‎شوند و لذا احکام غسل و کفن و نماز، بر کشته‎های آنان جاری است و زنان و کودکانشان به اسارت در نمی‎آیند. بحث این مقاله، به شیوۀ تحلیلی ـ توصیفی دنبال خواهد شد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; دولت اسلامی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فقه حکومتی; بغاة; شورشیان

در جستجوی نظریه‌ای قانونگذاری در آثار برخی از فقیهان معاصر امامیه - حسین امینی پژوه; عباس کعبی (<div style=)
قانونگذاری همواره از موضوعات مهم علوم سیاسی بوده و اخیراً در نظریه حقوقی و حقوق عمومی نیز بدان توجه شده است. این موضوع در فقه و اصول اسلامی یا همان نظریه حقوقی اسلامی از اهمیت زیادی برخوردار است و از لحاظ عملی نیز در حکومت اسلامی دارای آثار بسیاری می‎باشد. بحث این مقاله جستجو در نظرات برخی فقیهان معاصر برای کشف و تنقیح نظریه‏ای فقهی در موضوع قانونگذاری است که می‌تواند متناظری برای نظریه قانونگذاری در نظریه حقوقی و حقوق عمومی مدرن باشد. این دسته از فقیهان در این موضوع دارای اشتراک نظر در بسیاری از مبانی و نتایج‏اند؛ به‎نحوی که می‌توان در نگاهی کلان، نظریه واحدی را به همه آنها نسبت داد. این مقاله به‎ روش توصیفی ـ تحلیلی به حل این مسأله پرداخته است. بنابراین، اولاً به استخراج نظریه‌ای در این موضوع از مجموع نظرات ایشان مبادرت ورزیده و سه مرتبه حکم از منظر آنان؛ یعنی تشریع، تشخیص و برنامه‌ریزی را بررسی کرده است. سپس به ارائه تعریفی از مفهوم سیاسی و حقوقی قانونگذاری پرداخته و آن را در نظریه فقهی مطرح‎شده شناسایی کرده است. حاصل آنکه این مفهوم با آنچه که ایشان از آن به قانونگذاری تعبیر می‌کنند، متفاوت بوده و منحصر در مرتبه برنامه‌ریزی است.   , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; قانونگذاری; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تشریع; حکم حکومتی; حکم شرعی; مراتب حکم; نظریه فقهی; نظریه قانونگذاری

قواعد فقهی پالایش فضای مجازی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران - سیدعلیرضا طباطبایی; محمدعلی لیالی (<div style=)
پالایش فضای مجازی به معنای تصفیه ‎کردن، پالودن و سالم‌سازی فضای مجازی است که هدف از آن، ایجاد محدودیت یا ممانعت از دسترسی به یک گفتار و نمایش، یا مقوله‎ای از گفتار و نمایش در فضای مجازی است، از میان نقش‎آفرینان فضای مجازی، نقش دولت‌ها و سیاست‌های پیش‎گرفته از سوی آنان از اهمیت برخوردار است؛ محدوده وگستره‌ این تکاپو برای پالایش، با نگرش به دولت‌ها کجاست؟ در نظام حقوقی جمهوری اسلامی و دولت اسلامی، محدوده پالایش و قواعد فقهی حاکم بر پالایش فضای مجازی چیست؟ هرچند در گنجینه فقه امامیه، اصل نخستین، آزادی اطلاعات و ارتباطات است، اما به این آزادی به فراخور بن‎مایههای دینی نگریسته میشود؛ چراکه قواعد گوناگون فقهی که شالوده‌های نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران هستند، دلالت بر پالایش این فضا بر پایه درونمایه دینی دارند. پرسش اصلی در این پژوهش آن است که قواعد فقهی پالایش فضای مجازی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران کدام است؟ یافته‎های پژوهش عبارتند از برخی از قواعد فقهی مانند «قاعده لاضرر»، «قاعده وجوب حفظ نظام»، «قاعده حرمة الاعانة علی الإثم»، «قاعده وجوب دفع ضرر محتمل»، «قاعده اوفوا بالعقود»، «قاعده نفی سبیل» و ... .  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قواعد فقهی; آزادی بیان; فضای مجازی; فضای سایبر; فیلترینگ

جایگاه اموال متروکه در فقه حکومتی اسلام - عبدالحسین رضایی راد (<div style=)
این مقاله با هدف تبیین هرچه بیشتر فقه حکومتی اسلام و افزایش امنیت مالی در جامعه با ادله عقلی و نقلی، نظرات فقهای مختلف شیعه را مورد بررسی فقهی قرار می‎دهد و ضمن مقایسه نظرات فقها با دیدگاه‎های موجود در حقوق کشورهای دیگر، درباره ماهیت حقوقی اموال متروکه و تکلیف اموال معرض عنه و میزان توانمندی هرکدام در اداره عادلانه جامعه نیز به اظهار نظر می‎پردازد و از میان فرضیه‎ها، فرضیه اول را که موجب گسترش کارآمدی فقه و تقویت فقه حکومتی اسلام می‎گردد و با ظاهر کلام فقهای متقدم نیز سازگارتر است و با قوانین موضوعه بسیاری از کشورها نیز شباهت دارد، بر سایر فرضیه‎ها ترجیح می‎دهد و اعراض را درصورت تشخیص حاکم و اقتضای مصالح عمومی موجب قطع ارتباط مالکیت مال با مالکش می‎شناسد.  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; مالکیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فقه حکومتی; امنیت مالی; اموال متروکه

ماهیت و کارکرد محبّت در فلسفه سیاسی اسلامی - نصرالله سخاوتی; هادی معصومی زارع (<div style=)
وجه به «محبت» بمثابه یک مؤلفه سیاسی ـ اجتماعی را میتوان یکی از نوآوریها و ابداعات علمی در حوزه فلسفه سیاسی مسلمانان عنوان نمود که بگونهای انکارناشدنی با مبانی و ارزشهای دینی ایشان پیوند خورده است. در این میان، موضوعات بسیار زیادی در حوزه محبّت صورت گرفته است که دو مسأله ماهیت محبّت و کارکردهای سیاسی ـ اجتماعی آن در مدینه آرمانی مورد نظر ایشان از اهمیت ویژه‎ای برخوردارند. سه اصل حرکت حبّی (ابتنای نظام خلقت بر محبّت)، سریان حبّی (جریان مؤلفه محبّت در نظام آفرینش) و در نهایت تألیف حبّی (ساخت اجتماع بشری بر پایه محبّت)، مهمترین نظریات فیلسوفان سیاسی مسلمان در خصوص ماهیت محبّت بشمار می‎آید. مهمترین کارکردهای سیاسی ـ اجتماعی محبّت در مدینه فاضله مورد نظر متفکران حوزه فلسفه سیاسی در اسلام را می‎توان در مواردی همچون کمال‎بخشی و سعادت‎آفرینی به جامعه انسانی، پذیرش لباس جایگزینی به‎جای اصل عدالت در مناسبات جامعه انسانی، نقش‎آفرینی بمثابه محور مناسبات میان حاکمان و حکومت‎شوندگان و در نهایت، امکان بهره‎گیری از آن به‎عنوان مصدر و منبع الزام و فراتر از آن، التزام سیاسی، مورد بحث و بررسی قرار داد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: عدالت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; فلسفه سیاسی; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; سعادت; التزام سیاسی; حرکت حبّی; کمال; محبت

نقش مهدویت در تحکیم نظام اجتماعی عصر غیبت - محمود ملکی راد (<div style=)
توانمندی حکومت و نظام اجتماعی از دغدغه‌های مهمی است که همواره مورد توجه نظام‌های سیاسی و حکومتی است. عوامل مختلفی می‌توانند در بقا و تداوم، پویایی و توانمندسازی حکومت و نظام اجتماعی نقش داشته باشند. انسجام درونی، نظم و امنیت از مهمترین عوامل توانمندی حکومت و نظام اجتماعی بشمار می‌روند. اندیشه مهدویت در پویایی و توانمندی حکومت بخصوص در ساحات انسجام و همبستگی و نظم و امنیت، نقش مهمی می‌تواند داشته باشد و کارکرد در این حوزه‌ها از کارکردهای مهم این اندیشه به‌حساب می‌آید؛ زیرا باور به اندیشه مهدویت می‌تواند مردم را حول محور خود جمع کند و برای تحقق هدفی مشخص، آنان ‌را بصورت یک واحد یکپارچه درمی‌آورد و به آنان هویت واحد می‌دهد و به‎دنبال آن قدرت اجتماعی را تقویت می‌نماید و ارتباط اجتماعی را تحکیم می‌بخشد و در نتیجه زمینه‌های امنیت و نظم اجتماعی را فراهم می‌آورد. در این تحقیق، به هدف نشان‎دادن کارکرد اندیشه مهدویت در ساحت حکومت و نظام اجتماعی عصر غیبت و نشان‎دادن راهکارهای اندیشه مهدویت در تقویت و تحکیم حکومت و نظام اجتماعی، بحث و گفتگو شده است. مهمترین یافته‌های این تحقیق تبیین راهکارهای اندیشه مهدویت در ساحت‌های انسجام و همبستگی و نظم و امنیت اجتماعی و تحکیم روابط اجتماعی است. مهمترین راهکارهای این اندیشه در این حوزه‌‌ها عبارت است از: تولید و بازخوانی ارزش‌های نفسانی و اخلاقی مشترک، تحکیم باورهای دینی بخصوص آموزه امامت، ایجاد ارتباط و پیوند عاطفی در مردم، ایجاد اتحاد و هویت واحد بین اقوام و خرده‎فرهنگ‌ها و ایجاد اعتماد عمومی که از تقویت ارزش‌ها و پایبندی به قواعد اخلاقی ناشی می‌شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; عصر غیبت; نظام سیاسی; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; نظام اجتماعی; امنیت اجتماعی; اندیشه مهدویت

تحلیل فقهی و حقوقی مبانی، ماهیت و اعتبار تنفیذ حکم رئیس‌جمهور با تأکید بر رویکرد قانونگذار اساسی - سید محمد مهدی غمامی; کمال کدخدا مرادی (<div style=)
بند 9 اصل 110 قانون اساسی که مربوط به وظایف و اختیارات رهبری است، از امضای حکم ریاست جمهوری پس از انتخابات مردم توسط رهبری سخن می‌گوید که از مفهوم «امضا» در اصطلاح حقوقی تحت عنوان «تنفیذ» یاد می‌شود. اگرچه این تعبیر در قانون اساسی ذکر نشده است، اما ماده‌1 قانون انتخابات ریاست جمهوری، مصوب 5/4/1364 مقرر می‌دارد: «دوره‌ ریاست جمهوری ایران چهار سال است و از تاریخ تنفیذ اعتبارنامه مقام رهبری آغاز می‌گردد». بنابراین، سؤال اصلی مقاله این است که «مبانی، ماهیت و اعتبار تنفیذ حکم رئیس‌جمهور توسط رهبری با تأکید بر رویکرد قانونگذار قانون اساسی چیست؟». از رهگذر بررسی پرسش مذکور با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر مبانی فقهی و نظرات حقوقی و با استناد به مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، این نتیجه بدست می‌آید که علی‌رغم آن‌که برخی قائل به تشریفاتی‎بودن امضای حکم ریاست جمهوری هستند، اما با توجه به اقتضائات مبانی اندیشه سیاسی شیعه در حوزه مشروعیت مناصب حکومتی، نظر صائب، دلالت بر تنفیذی و رسمی‎بودن امضای حکم ریاست جمهوری می‌کند؛ بگونه‌ای که منصب ریاست جمهوری بدون امضای ولی‌ فقیه فاقد وجاهت شرعی و قانونی بوده و فرد منتخب، چون بر اساس موازین شرعی مشروعیت تصرف پیدا نمی‎کند، رئیس‌جمهور نیست. به علاوه آن‌که تنفیذ حکم ریاست جمهوری مقید به رعایت شرایطی است که در صورت عدم رعایت مستمر آنها موجبات سلب مشروعیت سمت ریاست جمهوری فراهم می‌آید.  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تنفیذ; حکم ریاست جمهوری; ولایت‌فقیه

واکاوی ادله الزام اجرای قوانین و ارزش‌هاى دینى توسط حکومت اسلامی - سیدمجتبی حسین نژاد; حمیدرضا منیری حمزه کلایی (<div style=)
بحث از الزام حکومت به اجرای قوانین و ارزش‎های دینی و عیارسنجی شرایط و مبانی آن می‎تواند از مباحث مهم فقه سیاسی شمرده شود. هدف این مقاله تحلیل سه محور، ارتباط حق دخالت حکومت اسلامی در اجرای قوانین و ارزش‌هاى دینى با رضایت اکثریت مردم از اجرای قوانین اسلامی. شرایط الزام حکومت به اجرای احکامی که برای آنها در دین کیفر مقرر نشده است. تبیین مبانی الزام حکومت اسلامی به اجرای احکام دینی که برای آنها در دین کیفر مقرر نشده است. یافته‌های نگارندگان، به قرار ذیل‌اند: با توجه به الهی‎بودن مشروعیت حکومت و نیز با در نظر گرفتن سیره پیامبر اکرم و ائمه معصومین: و متشرعان از زمان پیامبر9 تا امروز، اجرای احکام دینی؛ اعم از احکامی که برای آنها در دین کیفر مقرر شده و احکامی که برای آنها در دین کیفر مقرر نشده، منوط به رضایت اکثریت مردم از اجرای قوانین اسلامی نمی‎باشد. شرایط متیقن الزام حکومت در احکامی که برای آنها در دین کیفر مقرر نشده است، عبارتند از شخصی‎نبودن احکام، مفسده اجتماعی داشتن عمل، ملازم‎نبودن الزام با ضرر شخصی به افراد، مطابق‎بودن الزام با مصلحت دینی و مطابقت الزام با سیره عقلا. مبانی الزام حکومت اسلامی به اجرای احکام دینی که برای آنها در دین کیفر مقرر نشده است، عبارتند از نسبت حکومت با حفظ شعائر و اهانت به مقدسات، امر به معروف و نهی از منکر و نسبت آن با حکومت اسلامی، اهداف و وظایف کلی حکومت اسلامی، مسؤولیت اجرای حدود و تعزیرات، مسؤولیت حکومت اسلامی از باب امور حسبه و احتساب و اطلاقات ادله احکام اجتماعی., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; شرایط الزام; قوانین دینى; مبانی الزام

نظارت بر نهادهای زیر نظر رهبری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران - ولی رستمی; میلاد قطبی; مصطفی حضوری (<div style=)
«نهادهای زیر نظر رهبری» از جمله نهادهایی هستند که به لحاظ وضعیت حقوقی واجد ابهاماتی هستند؛ چراکه تعریف مشخصی از نهادهای زیر نظر رهبری صورت نگرفته و در قوانین جاری صرفاً به عنوان استثنا از مفاد برخی قوانین ذکر شده‌اند. بنظر می‌رسد مقصود قانونگذار از آنها نهادهای جزء اجرایی باشد که غالباً دارای ماهیت عمومی غیر دولتی می‌باشند. مسأله اصلی نوشتار پیش رو موضوع نظارت بر این نهادهاست. ضرورت پرداختن به این موضوع نیز از آنجایی نشأت می‌گیرد که برداشت غالب در مورد آنها نهادهایی نظارت‎گریز می‌باشد و به عقیده برخی، نظارت بر این نهادها با اختیارات ولی فقیه در تنافی است. بنابراین، با هدف پاسخگویی به این سؤال که آیا نهادهای زیر نظر رهبری نظارت‎پذیرند یا خیر، با روشی توصیفی ـ تحلیلی وضعیت حقوقی این نهادها را تشریح خواهیم کرد. مهمترین یافته‌های تحقیق عبارت است از اینکه، دستگاه‎های مختلف نظارتی، صلاحیت نظارت کافی و وافی را بر نهادهای زیر نظر رهبری دارند و این موضوع تداخلی با اختیارات رهبری نخواهد داشت. ضمن اینکه هیچ نهادی بصورت کلی از نظارت استثنا نشده، لکن در برخی مصادیق، اذن رهبری لازم شمرده شده است.  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; نظارت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; خبرگان رهبری; دستگاه‎های نظارتی; نهادهای زیر نظر رهبری

سازه مفهومی «جهاد کبیر» در گفتمان سیاست خارجی مقام معظم رهبری - علیرضا صحرایی (<div style=)
عرصه تحلیل سیاست خارجی یکی از مهمترین حیطه‌های پژوهشی علوم سیاسی و روابط بین‌الملل می‌باشد که به بحث در جهت تبیین رفتارها و جهت‌گیری‌های خارجی دولت‎ها ـ به عنوان اساسی‌ترین برونداد سیاست خارجی هر کشورـ می‌پردازد. در جمهوری اسلامی ایران، نقش رهبری در سیاست خارجی ویژه و برتر است. در این مقاله بر آنیم تا «جهاد کبیر» را که به عنوان یک راهبرد اساسی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، از سوی مقام معظم رهبری ارائه شده، بازخوانی نماییم؛ گفتمانی که تاکنون چندان مورد بررسی قرار نگرفته است. سؤال اساسی در این پژوهش این است که چرا جهاد کبیر در حوزه سیاست خارجی مطرح شد و کارکرد هویّتی آن بر سیاست خارجی چگونه می‌باشد؟ فرضیه ما بدین صورت تنظیم شده که جهاد کبیر به عنوان یک راهبرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی اولاً دارای یک هویت گفتمانی است که بصورت یک پادگفتمان درمقابل گفتمان نفوذ مطرح شده و ثانیاً دارای یک کاربرد هویّت‌بخشی به سیاست خارجی جمهوری اسلامی در سطح نظام بین‌الملل می‌باشد. رهیافت و چارچوب نظری پژوهش رهیافت سازه‌انگاری با تأکید بر بُعد هویتی این نظریه می‌باشد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: مقام معظم رهبری; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; سیاست خارجی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; جهاد کبیر; سازه‌انگاری; هویّت گفتمانی

فلسفه سیاسی و بسط تفکر توحیدی در صنعت تمدن اسلامی - مهدی طاهری (<div style=)
جامعنگری فیلسوفان سیاسی اسلامی موجب اهتمام ایشان به طراحی نظام‌های کلان در حوزه نرم‌افزار و ترسیم نظام‌های کاربردی در ساحت سخت‌افزار تمدنی است. نکته پر اهمیت در این میان آن است که در فلسفه سیاسی اسلامی، نظام‌های اجتماعی، ارتباطی سیستمی و هم‌افزا با یکدیگر داشته؛ بگونه‌ای که خلل در یکی از نظام‌‌ها موجب اختلال در سایر نظام‌ها و مانع نیل به مقصود خواهد شد. از این جهت، در طراحی نظام‌های کلان و کاربردی به ترکیب دانش و بینش بصورت ترکیب اتحادی و نه انضمامی توجه وافر شده است. بر این اساس، تراوش نظام‌های کلان و کاربردی در اندیشه فیلسوفان و متفکران اسلامی ارتباطی قریب با مبانی تفکر اسلامی داشته و توحید، اساسی‌ترین مبنا در طراحی چنین نظام‌هایی است. این مقاله در صدد تبیین ماهیت صنعت در حوزه تمدن اسلامی بر اساس متون فلسفه سیاسی و ظرفیت صنعت برای بسط تفکر توحیدمحور به‌ عنوان پایه‌ای‌ترین ارزش در فلسفه سیاسی و حوزه تمدن اسلامی است.  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; تمدن اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فلسفه سیاسی اسلامی; تفکر توحیدی; ماهیت صنعت

نیازهای سیاسی معاصر و امکان بازخوانی تشکیکی از دمکراسی - قدرت الله قربانی (<div style=)
یکی از مهمترین نیازهای سیاسی معاصر، ارائه نظریه موفقی از الگوی سیاسی دولت در زمان حاضر است که مقبولیت و کارآمدی بیشتری داشته باشد. در این زمینه، بازخوانی دمکراسی مبتنی بر مؤلفههای تاریخی، فرهنگی، هویتی، دینی و فلسفی ملل اسلامی، این امکان را به مسلمانان میدهد تا نظام سیاسی بومی شده و در عینحال، برخوردار از ویژگی‎های مطلوب دمکراسیهای جهانی را مورد بازاندیشی و استفاده قرار دهند. در این زمینه، ضمن تأکید بر سیالیت و تشکیکی‎بودن مفهوم دمکراسی، با کنار گذاشتن مؤلفههای منفی دمکراسیهای غربی، ویژگیهای مثبت آنها؛ مانند مشارکت حداکثری مردم در امر حکومت، امکان نقد حکومت، گسترش آزادیهای بیان، انتخابات آزاد و نظایر آن را میتوان بسط داد. در عینحال، در دمکراسی مورد نظر میتوان آموزههای دینی را به عنوان مبنای ارزشی مورد نظر آن، مورد استفاده قرار داد. در این شیوه، دین و آموزههای ارزشی آن، محتوای حکومت مردمسالار و مجموعه دستاوردهای جدید بشری، بهعنوان روش حکومت‎کردن مورد استفاده قرار میگیرند. بنابراین، با نظر به آموزههای اسلامی و با تفسیر شیعی، از مهمترین ویژگیهای دمکراسی بازتعریف‎شده تشکیکی، میتوان به مشارکت واقعی مردم در فرآیند تصمیمگیریهای سیاسی و کاهش شکاف میان مردم و حکومت و توزیع عادلانه قدرت میان همه اقشار جامعه اشاره کرد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; مشارکت سیاسی; ولایت فقیه; نظام سیاسی; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آزادی بیان; دمکراسی; نقد قدرت

اندیشه سیاسی سید مرتضی در تعامل با حکومت آل بویه - صفورا سالاریه (<div style=)
با روی کارآمدن آل بویه در قرن چهارم، زمینه رشد سیاسی و فرهنگی تشیع فراهم گشت. آنان در طول حکومت 113سالۀ خویش با گسترش قلمرو حکومتی، زمینه‎ساز توسعه اندیشه شیعی بواسطه بزرگانی همچون «شیخ مفید»، «سید رضی»، «سید مرتضی»، «شیخ طوسی» و ... گردیدند. در میان فقها و اندیشمندان شیعی، در خصوص همکاری و همراهی با حاکمان، دو دیدگاه وجود داشته است: برخی معتقد به همکاری مشروط و برخی معتقد بر عدم همکاری مطلق می‎باشند. سید مرتضی جزء دسته اول است. ایشان در آن مواردی که امکان مبارزه با حکام، غیر مقدور و همراهی منجر به اقامۀ حدود الهی و خدمت‎رسانی به شیعیان گردد، همکاری را بلامانع می‎دانست و حضور ایشان در عرصه‎های سیاسی، اجتماعی، علمی و فرهنگی در سایۀ تعامل با حاکمان آل بویه از این دیدگاه قابل تفسیر و توجیه می‎باشد. به عبارت دیگر، ایشان اعمال ولایت توسط فقیه برای اجرای احکام الهی را امر بسیط نمی‎دانست، بلکه قائل به تشکیک بود. در نتیجه به میزان توان و امکان، ولایت اعمال می‎شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آل بویه; امارت حج; دیوان مظالم; سلطان; سیدمرتضی; نقابت

تحلیل قاعده فقهی «حرمت ولایت جائر» و مستثنیات آن در فقه شیعه - محسن ملک افضلی اردکانی ،; حمیده عبداللهی; بی بی معصومه تقی پور (<div style=)
مطابق فقه سیاسی تشیع حق حاکمیت بر انسانها از آن خدا و رسول و ائمه معصوم: بوده و در عصر غیبت از طریق مجتهدان جامع الشرائط استمرار مییابد. این نوع حکومت، حکومت عدل است و در مقابل، کسی که بدون نصب الهی، غاصبانه بر مسند حکومت تکیه بزند، حاکم جائر و حکومت جور است. ورود در مناصب حکومت جور، ضمن تأیید و تقویت آن، باعث پیشبرد اهداف ظالمانه حاکمان جائر، تعطیلی احکام اسلام، تضعیف جبهه حق و در نهایت فاصلهگرفتن از تحقق عدالت در جامعه میگردد. هدف از این نوشتار تأسیس قاعده فقهی حرمت ولایت جائر است. در این راستا با بررسی و تحلیل مفهوم ولایت جائر و استناد به ادله شرعی و دیدگاه فقها، حرمت کلی آن را اثبات میکنیم. این قاعده پشتوانه عقلی نیز دارد. به این ترتیب، قاعده چنین میشود «حرمة ولایة الجائر الا ما خرج بالدلیل»؛ ولایت جائر حرام است، مگر دلیلی بر جواز آن دلالت کند. براساس این قاعده، تعامل با حاکم جائر از محرمات مسلم اسلام است، اما معضلات زندگی شیعیان در حکومتهای جور باعث شده است، مجوزهایی از طرف ائمه: برای افراد صلاحیتدار در جهت رفع حوایج مردم، امر به معروف و نهی از منکر و در شرایط اکراه، ضرورت و تقیه صادر شود.این مجوزها همان استثنائات قاعده حرمت ولایت جائر است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; حکومت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قاعده فقهی; ولایت جائر

تحلیل مبانی فقهی شناسایی و اجرای آرای قضایی دادگاه های خارجی - محمد قربانی مقدم ، ، ، (<div style=)
به دنبال توسعه ارتباطات جهانی، روابط حقوقی بین اشخاص در عرصه بین الملل نیز در حال گسترش است. همین موضوع سبب ظهور مسائلی میشود که علاوه بر بعد حقوقی داخلی، ابعاد بین المللی نیز به خود گیرد. آیا از منظر فقه امامیه امکان پذیرش احکامی که در محاکم کشورهای مختلف بخصوص کشورهای اسلامی صادر میشود، وجود دارد یا خیر؟ در این مقاله معتقدیم که در قوانین فقه امامیه، در خصوص احوال شخصیه، پذیرش احکام دیگر کشورهای اسلامی امکانپذیر است. اما در خصوص سایر کشورهای غیر اسلامی قواعدی همچون قاعده الزام، میتواند راهگشای پذیرش احکام دادگاههای کشورهای اسلامی و غیر اسلامی را فراهم سازد. بدیهی است پذیرش مذکور به نحو حکم اولیه بوده و با استفاده از قوانینی همچون «المؤمنون عند شروطهم» و نیز «مصلحتی» که حاکم شرع تشخیص میدهد، مجال وسیعتری به نحو احکام ثانویه در این زمینه فراهم میشود.  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; کشورهای اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آرای قضایی; احوال شخصیه; حقوق بین الملل; دادگاههای خارجی

واکاوی نسبت مشروعیت و بیعت در حکومت علوی - تقی محدر ،; محمدجواد یاوری سرتختی ، (<div style=)
یکی از سؤالات اساسی که هر نظریه سیاسی ملزم به پاسخگویی آن است، مشروعیت یا حقانیت حکومت است؛ بدین معنا که مشروعیت حکومت از چه منبعی نشأت می‌گیرد؟ زیرا هر حکومتی برای شکلگیری و بقا، نیازمند مشروعیت است. مشروعیت هر نظامی در صورتی که معقول و مستحکم باشد، بر کارآمدی آن تأثیر بسزایی دارد. اکنون با توجه به اهمیت و نقش مشروعیت و تلاقی آن با امر بیعت یا مقبولیت در رفتار سیاسی مردمان عصر امیر مؤمنان علی، ضروری است تا این موضوع واکاوی و نسبت این دو با هم بررسی گردد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر ساختار مطالعات سیاسی در حوزه مشروعیت به این نتیجه دست یافت که از دیدگاه امیر مؤمنان علی، مشروعیت حکومت مستند به اراده خداوند متعال است و انتخاب یا اقبال مردم بهعنوان بیعت، در مقام فعلیتبخشیدن به حکومت مؤثر است. لذا بیعت در مشروعیتبخشی دخالتی نداشته و در آن دوره از تاریخ،  مبتنی بر ساختار سیاسی جامعه عربی است. در حکومت علوی، هر چند بیعت امری لازم و ضروری است، اما در واقع مؤید قابلیت مردم برای تأیید و پشتیبانی حکومت دینی است و موجد حقانیت آن نیست.  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حکومت علوی; بیعت مردم; مشروعیت حکومت امیر مؤمنان علی; نسبت مشروعیت و بیعت

نقش مصلحت در فعلیت دادن ولایت مطلقه فقیه - افسانه ترکاشوند; محمود قیوم زاده; عباسعلی حیدری (<div style=)
مصلحت عبارت است از هر کاری که به سود و صلاح مادی یا معنوی فرد و جامعه باشد. مذاهب اسلامی معتقدند مصلحت نقش اساسی در تشریع احکام دارد، اما در مورد گستره آن اختلاف نظر وجود دارد و احکام الهی بر اساس مصالح و مفاسد پایهریزی شده است. از آنجا که ولایت فقیه با احکام اولیه نمیتواند همه مشکلات و مسائل حکومتی را حل کند، ازاینرو، با افزودن اقتدار و همشأندانستن ولی فقیه با پیامبر و امامان معصوم: در اعمال ولایت، باید او را صاحب ولایت و حکومتی نمود تا در کنار احکام اولیه از احکام ثانویه و قاعده مصلحت کمک بگیرد تا بتواند با ادعای جاودانگی و جامعیت دین، در دنیای مدرن، بسیاری از مسائل مستحدثه را حل کند. این پژوهش در پی پاسخ به این سؤال است که مصلحت در فعلیتدادن ولایت مطلقه چه نقشی دارد؟ از آنجا که تحقیقات زیادی در مورد ولایت فقیه و مصلحت بصورت مجزا انجام شده است، اما به بررسی ارتباط این دو هیچ اشارهای نشده است. بنابراین، ضروری است تا تحقیقی در این باره انجام شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ولایت مطلقه فقیه; قاعده مصلحت

امت ایران؛ بازشناسی تحلیلی جامعه سیاسیِ زیربنای جمهوری اسلامی بمثابه نظام امت و امامت - حامد نیکونهاد (<div style=)
در بستر جامعه سیاسی، نظام سیاسی و در پی آن، حقوق اساسی شکل می‌گیرد. لذا قانون اساسی درصدد تنظیم جامعه سیاسی و نظام سیاسی با اصول حقوقی است. ازاین‌رو، باید «جامعه سیاسی» را به‌درستی شناخت تا بتوان قواعد حقوق اساسی متناظر با آن را بخوبی یافت و ارزیابی نمود. جامعه سیاسی خود متأثر از شرایط محیطی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و تاریخی است. لذا عناصر جامعه سیاسی در جوامع مختلف متفاوت است. این نوشتار به روش تحلیلی و استنتاجی، بستر جمعیتی شکل‌گیری نظام سیاسی در جمهوری اسلامی ایران را بازشناسی و بازتعریف کرده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد جامعه سیاسی در جمهوری اسلامی ایران (امت ایران؛ نه ملت ایران و نه امت اسلامی)، با دو مؤلفه «اکثریت قاطع مسلمان» و «رهبری مکتبی (امامت)» قوام می‌یابد. محور «بنیادین و اصیل» وحدت در این اجتماع سیاسیِ سازمان‌یافته که آن را از جوامع دیگر متمایز می‌کند، این دو عنصر است؛ نه «منافع ملی»، «مرز جغرافیایی بین‌المللی» و یا «زبان و تاریخ مشترک». جمهوری اسلامی، انعکاس «آرمان و خواست مؤمنانِ متشکل و به‌هم‌پیوسته در یک سرزمین» است و نه اجتماع ملی‌گراهای دارای منفعت مشترک.  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; امت; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ملت; جامعه سیاسی; نظام امت و امامت

بنیادهای هستی‌شناختی حکومت دینی (بر اساس نظام حکمت صدرایی) - سیدمحمدجواد میرجعفری میاندهی; احمد حسین شریفی (<div style=)
مسأله اصلی تحقیق حاضر این است که بنیادهای هستی‌شناختی صدرایی چه نقش و تأثیری در تحلیل حکومت دینی، به عنوان یکی از مباحث مهم فلسفه سیاسی اسلامی دارند؟ برای پاسخ به این سؤال ابتدا با استفاده از روش توصیفی به چهار مسأله مهم از مبانی هستی‌شناختی صدرایی پرداخته‌ایم و سپس از روش توصیفی ـ تحلیلی، نقش آن مبانی در تبیین و تشریح حکومت دینی از نگاه صدرا را بررسی کرده‌ایم. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد اصولی چون ذومراتببودن هستی، غایت‌مندی نظام هستی، تضاد و تزاحم در عالم ماده و همچنین حرکت جوهری و تغییر تدریجی در عالم ماده، تأثیری مستقیم بر مباحث فلسفة سیاسی صدرایی از جمله مسأله حکومت دینی دارد. بر اساس این مبانی، می‌توان تصویری تشکیکی و ذومراتب از حکومت دینی ترسیم کرد که از حکومت انبیا تا حکومت عالمان و مجتهدان را شامل می‌شود.  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: حکمت متعالیه; جمهوری اسلامی ایران; هستی‌شناسی; ولایت فقیه; حکومت دینی; فلسفه سیاسی; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فلسفه سیاسی اسلامی; ملاصدرا

الزامات تحقق امت اسلامی و گذار از دولت مدرن (بررسی موضوعی در کشورهای اسلامی) - سید محمد مهدی غمامی; اسماعیل آجرلو (<div style=)
در دوران معاصر و با سیطره اقتضائات دولت مدرن، کشورهای اسلامی همگی بر اساس ساختار دولت ـ ملت و بر اساس الگوی دولت مدرن بوجود آمده و استقلال‌ یافته‌اند، اما میراث زمامداری در اندیشه اسلامی مبتنی بر کلان نظریه «امت» مطرح شده است و افق حاکمیت را در جوامع اسلامی مشخص نموده است. در واقع دو مؤلفه مهم در شناخت نظام حقوق اساسی و آینده حاکمیت در جوامع اسلامی معاصر عبارتند از مفهوم مدرنیته و ساختار حقوقی ـ سیاسی ناشی از آن از یکسو و ساختار‌های حقوقی ـ سیاسی امت ناشی از اندیشه اسلامی از سوی دیگر. موضوع امت و تحقق آن به شکل ویژه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز مد نظر قرار گرفته است. با توجه به عدم امکان چشم‌پوشی از این دو مفهوم و الزامات آنها آینده حقوقی ـ سیاسی جهان اسلام را نحوه تعامل دولت مدرن با ساختارهای نوین امت اسلامی تشکیل می‌دهد که مسأله محوری این مقاله نیز همین موضوع می‌باشد. سؤال مقاله این است که «با توجه به اقتضائات دولت مدرن، چگونه می‌توان به امت اسلامی دست یافت؟» ازاین‌رو، نگارندگان با روشی توصیفی ـ تحلیلی، ضمن تحلیل دو مفهوم دولت مدرن و امت اسلامی و فرضیه عدم تجانس دولت مدرن با اقتضائات تحقق امت اسلامی، به ارائه راهبردهای گذار به امت اسلامی در نظام حقوق اساسی کشورهای اسلامی می‌پردازند.  , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: قانون اساسی; جمهوری اسلامی ایران; دولت اسلامی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; حاکمیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; امت اسلام; دولت مدرن

واکاوی نظارت حاکمیت در مسأله کارگزاران و حریم خصوصی - عباس کعبی; حسین زروندی زروندی (<div style=)
در نظارت حکومت بر کارگزاران ـ که همگان بر لزوم آن اذعان دارند ـ در بسیاری از موارد نظارت ملازم با نقض حریم خصوصی کارگزاران است. در چنین مواردی با توجه به اصل اولی در حریم خصوصی ـ مبنی بر لزوم احترام و ممنوعیت نقض آن ـ ناگزیر از تعیین ملاک یا ملاک‌های روشن برای دخالت حکومت در حریم خصوصی کارگزاران هستیم تا بدین وسیله موارد مجاز نقض حریم خصوصی کارگزاران مشخص شود. «عنوان نو» بشمارآمدن حریم خصوصی در منابع فقه و مطرح‌بودن مفاهیم «اضطرار و ضرورت»،«ضرر»، «مصلحت» و «حفظ نظام» به عنوان ملاکات نظارت در این مسأله و امکان خلط آنها با یکدیگر چنین تحقیقی را ضروری و لازم می‌نماید. از سوی دیگر، قلمرو نظارت حکومت بر حریم خصوصی دولتمردان و تعیین حدود و ثغور مجاز ورود به حریم خصوصی کارگزاران، پس از تعیین ملاک نیز از دیگر مسائل بسیار مهمی است که تبیین موضع فقه حکومتی درباره آن ضروری است که بطور شایسته بدان پرداخته نشده و ممکن است خلط‌ها و آشفتگی‌های علمی در تبیین آن رخ بدهد. در این نوشتار ضمن بررسی مفاهیم «اضطرار و ضرورت»، «ضرر»، «مصلحت» و «حفظ نظام» به عنوان ملاک‌های ورود حکومت به حریم خصوصی کارگزاران در مقام نظارت، حدود و ثغور قلمرو مجاز نظارت نیز تبیین شده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; نظارت; کارگزاران; حکومت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مصلحت; حریم خصوصی

جایگاه اذن ولی فقیه در جهاد - مهدی ربانی; سیدابراهیم حسینی (<div style=)
فقها برای جهاد شرایط، فروع و احکامی را ترسیم و به بحث درباره آنها پرداخته‌اند از جمله این مباحث نقش و جایگاه ولی فقیه و اذن او در جهاد؛ اعم از جهاد ابتدایی و جهاد دفاعی است. از آنجا که این بحث، فرع و مترتب بر شرط حضور و مباشرت معصوم یا نایب خاص آن در جهاد است، لذا در این مقاله چهار احتمال درباره این شرط، مورد بررسی قرار گرفته است و این احتمال ترجیح داده شده که در هر دو جهاد، شرط حضور و اقدام معصوم و همچنین اذن و اقدام ولی فقیه شرط وجود و تحقق جهاد است و نه شرط مشروعیت یا وجوب آن. بنابراین، شرط وجود معصوم، نه شرط مشروعیت جهاد است تا اقدام ولی فقیه در زمان غیبت به جهاد، غیر مشروع باشد و نه شرط وجوب است تا اقدام ولی فقیه جایز و غیر واجب باشد، بلکه وجوب جهاد نسبت به این شرط مطلق است و این شرط صرفاً شرط وجود است؛ به این معنا که تحقق عنوان جهاد، بدون حضور و اقدام ولی فقیه ممکن نیست. این احتمال؛ هم با عمومات و اطلاقات ادله وجوب جهاد سازگار است و هم تعابیر موجود در روایات در پرتو آن قابل توجیه و تفسیر است، کما اینکه با عموم ولایت فقیه قابل تطبیق است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; امام معصوم; جهاد ابتدایی; جهاد دفاعی; مشروعیت جهاد; وجوب جهاد; ولی فقیه

تحلیل و بررسی حکم تکلیفی حرمت خرید و فروش کالاهای خارجی در صورت داشتن مشابه داخلی - سیدمجتبی حسین نژاد; حمیدرضا منیری حمزه‎کلایی (<div style=)
بدون شک از راه‎های ورود به عرصه اقتصاد مقاومتی، ترک نمودن خرید و فروش کالاهای خارجی و خرید و فروش لوازم و محصولات داخلی کشور است؛ چراکه بهبود وضعیت اقتصاد و اشتغال کشور و تحقق استقلال اقتصادی، در گرو خرید و فروش کالای ایرانی توسط مردم است. بر این اساس، تبیین حکم شرعی خرید و فروش کالاهای خارجی در صورت داشتن مشابه داخلی می‎تواند از اهمیت بسزایی برخوردار باشد. با توجه به اینکه حکم تکلیفی این مسأله بصورت مستند چندان روشن نیست، نگارندگان بصورت تحلیلی ـ توصیفی به بررسی حکم فقهی و تکلیفی این مسأله می‎پردازند. پس از تحلیل و بررسی ادله حرمت خرید و فروش کالای خارجی در صورت داشتن نمونه داخلی، می‎توان گفت مقتضای قواعدی چون «اعانه بر اثم»، «حرمت اختلال نظام»، «نفی سبیل» و «لاضرر» و نیز مستنداتی مثل «ادله نهی از منکر»، «روایت محمد بن علی بن محبوب از امام حسن عسکری7»، «بنای عقلا و عقل»، حرمت خرید و فروش کالای خارجی در صورت داشتن نمونه داخلی است. همچنین با توجه با این مستندات بر دولت و مسؤولین و تولیدکنندگان نیز واجب است که بر خرید و فروش کالای داخلی، فرهنگ‎سازی و رغبت‎سازی نمایند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اختلال نظام; خرید و فروش; کالای داخلی; فرهنگ‎سازی; کالای خارجی

تقلید در عصر حکومت اسلامی مبتنی بر اندیشه انتصاب - مهدی نارستانی; موسی زرقی (<div style=)
علم فقه با موضوع افعال مکلفین در یک تقسیم‌بندی به دو عنوان کلی فقه عبادات و معاملات تقسیم می‌گردد که در بیان فقها، تقلید در این دو حوزه هیچ تفاوتی نداشته و تعدد مرجعیت هیچ منعی ندارد. اما آنچه نیازمند بررسی بیشتر است، اینکه در صورت تشکیل حکومت اسلامی در عصر غیبت و با توجه به بحث رهبری فقیه جامع‌الشرائط و تصویب قوانین اسلامی در این حکومت بر مبنای فتاوای ایشان آیا هنوز هم دوگانه مرجعیت و رهبری در تمام یا برخی از ابواب فقه وجود دارد یا خیر؟ این نوشتار با مبنا قرار دادن اندیشه انتصاب فقیه جامع‌الشرائط در عصر غیبت و با مراجعه به کتاب‌ها و مقالات مطرح‌شده پیرامون ولایت‌ فقیه و مباحث مرتبط به اجتهاد و تقلید سامان یافته است. برآیند پژوهش حاضر آن است که در صورت تشکیل حکومت اسلامی با رهبری فقیه جامع‌الشرائط بر مبنای اندیشه انتصاب، در احکام مرتبط به فقه معاملات، دوگانه‌ای به ‌عنوان مرجعیت و رهبری وجود ندارد و قوانین برای همگان لازم الاتباع هستند. در باب احکام مرتبط به فقه عبادات دو نظر وجود دارد: برخی از پیروان اندیشه انتصاب، سمت افتا را منصب خاص ولی فقیه می‌دانند، اما از نگاه برخی دیگر، فقها در فقه عبادات مستقل هستند و دوگانه مرجعیت و رهبری هنوز وجود دارد. واژگان کلیدی, «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: انتصاب; رهبری; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تقلید; عبادات; معاملات

سنجه‎های تشخیص و احراز مصالح مشروع در نظام اسلامی - محمدعلی الفت پور (<div style=)
هدف از این نوشتار، تبیین حدود مشروعیت در توقف موقت حدود احکام اسلام توسط حاکم اسلامی است. شناخت از معیارهای اهم و مهم و نظام رتبه‌بندی مصالح حکومتی می‎تواند به حاکم اسلامی کمک کند تا از بن بست میان مصالح اجتماعی و مصالح شرعی خارج شود. شناخت مصالح و سازوکارهای تغییر در مرزهای قابل تغییر و غیر قابل تغییر آنها می‌تواند در تطبیق مشروعیت اسلامی بر یک حکومت دین‌مدار مؤثر باشد. خط قرمزهای منحل‎کننده یا توسعه‎دهنده معیارهای اولیه و ثانویه در یک حاکمیت دینی با اهداف و مقاصد اساسی شریعت رابطه تنگاتنگ دارد.سؤالات اساسی این پژوهش، حول محور اهداف و چهارچوب‎های حکومت ترسیم می‎شوند. از جمله اینکه آیا صرفاً حکومت اسلامی موظف به اجرای حدود الهی است یا اهداف دیگری نیز بر وجود آن متصور است که در صورت عدم امکان اجرای حدود الهی نمی‌توان از آنها صرف نظر کرد؟ سازوکارها و ابزارهای چنین فرآیندی چیست؟ حد و مرز توقف حدود الهی توسط حاکم اسلامی تاکجاست؟ این پژوهش به دنبال آن است تا ثابت کند اولویت‎دهی اهداف حکومت اسلامی بر یکدیگر، تفسیر از مصلحت، منبع و مبنای تحلیل مصلحت، روش، ابزار و متدلوژی کشف و بکارگیری مصلحت، عوامل کشف و اجرای مصلحت در تحلیل میزان مشروعیت و کارکردهای هر ساختار سیاسی در اسلام مؤثر است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; مشروعیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مصلحت; احکام حکومتی

ماهیت دولت اسلامی در اندیشه سیاسی آیة‌الله خامنه‌ای - عباس نوری (<div style=)
سؤال اصلی مقاله این است که ماهیت دولت اسلامی در دیدگاه حضرت آیة‌الله خامنه‌ای(مد ظله‌العالی) چیست؟ برای پاسخ به این سؤال، از روش تحقیق کیفی از نوع تحلیل اسنادی استفاده شده است. برای شناخت صحیح و جامع از ماهیت هر مسأله‌ای از مهمترین امور مربوط به آن است؛ چراکه بوسیله این شناخت، قضاوت و تصمیم درستی درباره آن صورت می‌گیرد. یافته‌های تحقیق حاضر نشان می‌دهد دولت اسلامی در دیدگاه آیةالله خامنه‌ای(مد ظله‌العالی) به معنای مجموعه کارگزاران، قوا و نهادهایی است که در اداره کشور نقش دارند. این دولت، ماهیتی کاملاً دینی (اسلامی) دارد و با الگوگیری از دولت نبوی و دولت علوی و متناسب با شرایط امروز شکل می‌گیرد و دارای ویژگی‌ها، شاخص‌ها و وظایف مهمی است که باید از عهده آنها برآید؛ در غیر اینصورت با چالش جدی روبرو خواهد شد. هدف نهایی دولت اسلامی نیز توسعه معرفةالله و رستگاری انسان است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: انقلاب اسلامی; جمهوری اسلامی ایران; دولت اسلامی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; آیت الله خامنه ای; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ماهیت و چیستی

نقش دلیل حسبه در اثبات ولایت فقیه از منظر صاحب جواهر - سیدسعید امامی (<div style=)
مسأله ولایت فقیه و حاکمیت فقیه جامع الشرائط از جمله مهمترین مباحث فقهی است که از گذشته تا کنون مورد کنکاش و بررسی فقیهان بزرگ شیعه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، نقد و بررسی دلیل حسبه از منظر صاحب جواهر; برای اثبات ولایت فقیه است. این پژوهش با روش کتابخانه ای و بهره‌گیری و استناد به منابع کتاب و سنت و آثار فقهی صورت گرفته است. نگارنده با تحلیل مبنای احراز مصادیق حسبه، تقسیم آن به عقلی و شرعی و توسعه ملاک عقلی آن، بر این باور است که اگر اطلاق ادله ولایت فقیه مورد پذیرش قرار نگیرد، باز هم با دلیل حسبه به عنوان دلیلی مستقل و هم عرض ادله لفظی ولایت فقیه، گستردگی وظایف فقیه اثبات می شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اختیارات ولی فقیه; دلیل حسبه; صاحب جواهر; فقیه جامع الشرائط

ظرفیت سنجی فقه شیعه برای شناسایی وقف به عنوان یکی از منابع مالی حکومت اسلامی در پرتو اصل ولایت فقیه - محسن ملک افضلی اردکانی (<div style=)
یکی از مسلمات فقه شیعه، ضرورت تشکیل حکومت اسلامی برای حفظ مصالح اسلام و مسلمین است. تشکیل حکومت و اداره شؤون آن، مستلزم دارابودن منابع مالی است. در فقه سیاسی اسلام، منابع متعددی برای این منظور به رسمیت شناخته شده و مورد بررسی قرار گرفته است. اما از وقف یا نامی برده نشده یا فقط در حد ذکر نام باقی مانده است. این در حالی است که می‌توان با استفاده از ظرفیت فقه شیعه، اوقافی را شناسایی یا ایجاد کرد که به عنوان یک منبع مالی دولت در اختیار حاکم شرعی باشد تا از آن برای امور ضروری و مصالح جامعه اسلامی استفاده کند. این مقاله که با روش تحلیلی سامان یافته، در صدد است برای جبران این خلاء، ابتدا ظرفیت‌های فقهی برای این منظور را شناسایی کرده، آن گاه اختیارات حاکم شرعی بر اوقاف را بررسی کند. فرضیه این تحقیق آن است که ظرفیت‌های متعددی برای احتساب وقف به عنوان یکی از منابع مالی دولت اسلامی در فقه پویای شیعه وجود دارد؛ همان گونه که ولایت و بسط ید حاکم شرعی بر اوقاف عام، امری مسلّم است. اثبات این فرضیه دستاورد تحقیق حاضر است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حاکم اسلامی; وقف; منابع مالی حکومت اسلامی

امکان سنجی تطبیق افساد فی الأرض بر احتکار مایحتاج عمومی مردم - میثم خزائی; سید محمد حسن سیادت; محمد علی لیالی (<div style=)
احتکار از جمله رفتارهایی است که خصوصاً در زمان هرج و مرج‌های اقتصادی شدت گرفته و در شرایطی، نظام معیشت جامعه را مختل می نماید. با ملاحظه منابع فقهی، در ابتدای امر، محتکر ملزم به فروش می‌گردد و اگر در فروش، قیمت عادله را رعایت نکند، حاکم شرع اقدام به قیمت گذاری کالا می‌نماید. لکن به ندرت در منابع فقهی به مجازات محتکر پرداخته شده است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و با تشکیل حکومت اسلامی، این تمایل به وجود آمده است که محتکر، با تحقق شرایطی، به عنوان مفسد فی الارض شناخته شود. پژوهش حاضر با معیارقراردادن ماده 286 قانون مجازات اسلامی، مصوب 1392، به توصیف و تحلیل مفهوم، جرم‌انگاری و معیارهای فساد فی الارض پرداخته، سپس با بررسی احتکار، افساد فی الارض بودن آن را مورد واکاوی قرار داده است. در نهایت به این نتیجه دست یافته است که در ابتدای امر، محتکر تنها با الزام به فروش و قیمت گذاری کالا و جریمه نقدی مواجه می گردد. لکن با تحقق شرایط افساد فی الارض، خروج زندگی مردم از حالت تعادل و اخلال شدید در نظم عمومی جامعه، محتکر، حتی می-تواند به اعدام نیز محکوم گردد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; احتکار; افساد فی الارض; مجازات محتکر; محتکر; معیارهای افساد

پاسخ گویی و حکمرانی مطلوب در حکومت دینی - حسین سلطان محمدی (<div style=)
از گذشته تا به امروز، همواره نقش دولت ها و حکومت ها در پیشرفت و تعالی جوامع یا عقب افتادگی آن ها مورد بحث و مناقشه بوده است به ویژه در چند دهه اخیر، این مهم بیش از پیش نمایان شده است و مباحثی؛ مانند دولت کوچک، دولت کارآفرین، دولت الکترونیک و دولت کارآمد به عنوان یک پارادایم غالب مطرح گشته است. مفهوم «حکمرانی مطلوب» به گونه ای فزاینده در ادبیات توسعه مورد استفاده قرار گرفته است. نظریه حکمرانی مطلوب که با ویژگی های مختلفی از جمله پاسخ گویی تعریف می شود، الگویی برای توسعه پایدار انسانی محسوب می گردد. لذا در این مقاله در پی اثبات این موضوع هستیم که آیا پاسخ گویی که به عنوان یکی از مؤلفـه های حکمرانـی مطلوب از منظر نظام بین الملل مطرح می باشد، در متون دینی و گزارش های تاریخی، معطـوف به شیوه کشورداری به شکلی صریح، قابل ردیابی است؟ از این رهگذر با بررسی مؤلفه مذکور در حکومت علوی، در خواهیم یافت که امام علی7 نه تنها در مقام نظر معتقد به حکمرانی مطلوب بوده اند، بلکه در عمل نیز همواره خود را متعهد به آن می دانستند. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت دینی; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حکومت علوی; حکمرانی مطلوب; پاسخ گویی

واکاوی پیشینۀ نظریه انتخاب اکثریت در اندیشه فقیهان شیعه - محمد قاسمی (<div style=)
نظریۀ انتخاب اکثریت، مشهورترین و مقبول ترین پاسخِ مشروعیت سیاسی، در فلسفه و اندیشۀ سیاسی غرب و یکی از عوامل مشروعیت در اندیشه اهل سنت و روشن فکران مسلمان تلقی می شود. این نظریه که بر مشروعیت‌بخشی رأی اکثریت مردم تأکید دارد ـ ضمن تغییراتی در مبانی آن ـ ، مورد توجه برخی فقیهان شیعی نیز واقع شده است. نظریه مذکور در فقه شیعه، به عنوان نظریه‌ای رقیب برای نظریه نصب ـ که مشروعیت سیاسی را الهی دانسته و مصداق واقعی آن را در عصر غیبت، فقیه جامع الشرائط می داند ـ ، محسوب می‌شود. بر خلاف نظریه نصب، از پیشینه فقهی نظریه انتخاب، بحث چندانی صورت نگرفته است. بر همین اساس، تحقیق حاضر با تمرکز بر پیشینه تاریخی این نظریه، نشان می دهد که قبل از مشروطه هیچ اقبالی به آن صورت نگرفته است. در زمان مشروطه صرفاً توسط فقیهان مشروطه‌خواه به عنوان محدودکننده عمل کرد حاکمان فاسد، پیشنهاد شده است. تنها در عصر شکل گیری انقلاب اسلامی است که از سوی برخی فقیهان معاصر به عنوان شرط مشروعیت حاکم سیاسی پذیرفته شده است. بنابراین، نظریه انتخاب، نظریه ای نو ظهور بوده؛ در فقه شیعه از پیشینه تاریخی قابل توجهی برخوردار نیست. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; نظریه فقهی; انتخاب اکثریت; مشروعیت حاکم; نظریه انتخاب; نظریه نصب

جایگاه سرمایۀ اجتماعی در تحقق تمدن نوین اسلامی در اندیشۀ امام خمینی - علی اصغر نصیری (<div style=)
احیای تمدن اسلامی با توجه به مقتضیات زمان و مکان در دورۀ معاصر به‎ عنوان یکی از مهم ترین آرمان‎های انقلاب اسلامی ایران و بسیاری از اندیشمندان جهان اسلام محسوب می‎شود. یکی از موضوعات مرتبط با مباحث تمدنی، رابطه‎ای است که تمدن با سرمایۀ اجتماعی دارد. مراجعه به دیدگاه علما و اندیشمندان اسلامی می‎تواند در این باره راه گشا باشد. در این میان، دیدگاه امام خمینی  به‎ عنوان رهبر کبیر انقلاب اسلامی ایران در بارۀ تمدن نوین اسلامی و رابطۀ آن با سرمایۀ اجتماعی از اهمیت ویژه‎ای برخوردار است. لذا ضروری است دیدگاه ایشان در این موضوع مورد توجه قرار گیرد. مقالۀ حاضر درصدد است تا جایگاه سرمایۀ اجتماعی در تحقق تمدن نوین اسلامی را در اندیشۀ امام خمینی تبیین نماید. برای رسیدن به این هدف نیز از روش تحلیلی استنباطی استفاده شده است. از جملۀ یافته‎های مقاله حاضر این است که در اندیشۀ امام خمینی رابطۀ معناداری میان تحقق تمدن نوین اسلامی و سرمایۀ اجتماعی وجود دارد؛ به گونه‎ای که وجود سرمایۀ اجتماعی و افزایش سطح آن در جامعه نقش به‌سزایی در ایجاد هم‌کاری و هم‌دلی در جهت تحقق اهداف نظام اسلامی به‌ویژه شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی دارد. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: سرمایۀ اجتماعی; امام خمینی; تمدن نوین اسلامی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; تمدن اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی

جامعه گرایی با محوریت عرفان اسلامی در اندیشه امام خمینی - ابوذر کاظمیان سورکی; محمدجواد رودگر; قاسم ابراهیمی پور (<div style=)
عرفان امام ‌خمینی علاوه بر بُعد فردی، روی کردی برون‌گرا و اجتماعی دارد و براساس اعتقاد امام، سالک در اسفار اربعه، وقتی به سفر چهارم راه یابد، حضرت حق را به‌خوبی شناخته و خودش آینه‌ تمام‌نمای حق می‌گردد و هم چنین به حقایق اشیا و استعدادهای افراد، آگاه و نحوه ارتقا و رشد آن‌ها را دانسته و تکامل آن ها را وظیفه‌ خود می‌داند. امام با توجه به مبانی عرفان اسلامی، توحید و موحد به جامعه‌سازی خاص خود می‌پردازد که جامعه‌ توحیدی است. از شاخصه‌ها و پیامدهای جامعه توحیدی می‌توان به وحدت، قدرت و آزادی اشاره کرد. در وحدت با توجه به این که عرفان ساحت ظاهر و باطن است و در بطن خود شریعت و برهان را داراست و از طرفی موضوع آن خداوند است، می‌تواند یک زبان مشترک را ایجاد کند. در مقوله قدرت با توجه به ذات لایتناهی حق‌تعالی که دارای قیومیت کامل بوده و هیچ وجود بالذاتی در مقابل آن معنا نمی‌یابد، سالک به ‌واسطه‌ تمسک به این قدرت در مقابل تمام ابرقدرت ها ایستاده و قدرت های دنیوی را پوچ و نابودشدنی بیان می‌دارد. در مقوله‌ آزادی، در عین عبودیت الهی، نوعی آزادی، برای سالک به ارمغان می‌آید و هرچه توحید در فرد پررنگ‌تر و اطمینان قلبی در او مستحکم‌تر باشد، آزادی‌طلب‌تر و عدالت خواه‌تر می‌گردد. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امام خمینی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; جامعه توحیدی; جامعه گرایی; عرفان اسلامی

بررسی شایسته سالاری در نظام سیاست گذاری جمهوری اسلامی ایران در تئوری و عمل (با تأکید بر قوّۀ مقننه و مجریه) - محمدمهدی نادری قمی (<div style=)
در حکومت اسلامی، تصدی همه پست‌ها و مناصب؛ به ویژه آن‌هایی که به سیاست‎گذاری‎ها و تصمیم‎گیری‎های کلانِ نظام اسلامی مربوط می‎شود، بایستی بر اساس اصل شایسته‎سالاری صورت پذیرد و ترتیبی اتخاذ شود که شایسته‎ترین‎ها در این مناصب قرار گیرند. از منظر اسلامی، شایستگی را می‎توان مرکّب از دو مؤلفۀ اصلی تقوا و تخصص دانست. بر این اساس، رعایت و حاکمیت اصل شایسته‎سالاری در حکومت اسلامی ایجاب می‎کند برای ورود افراد به جایگاه‎های مهم سیاست‎گذاری و تصمیم‎گیری، نظامی طراحی شود که از میان افراد واجد صلاحیت، حتی‎المقدور با تقواترین و متخصص‎ترین (شایسته‎ترین) آن‎ها در آن منصب قرار گیرد. این مقاله با مراجعه به اسناد و با روش توصیفی ـ تحلیلی، تلاش کرده است این مسأله را در جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار دهد. این بررسی که در دو بعد نظری و عملی صورت گرفته است، اجمالاً نشان می‌دهد که با سازوکارها و نظام موجود در این زمینه، نه به لحاظ نظری و نه در اجرا و عمل، هیچ تضمین و اطمینانی وجود ندارد که اصل شایسته‌سالاری مورد نظر اسلام، جامۀ عمل پوشیده و محقق گردد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: شایسته سالاری; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; سیاست‌گذاری; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; نظام اسلامی

نظریه خطابات قانونیه امام خمینی و پیامد‌های آن در فقه سیاسی - محمد علی راغبی; امین صدوقی (<div style=)
نظریه خطابات قانونیه، از نوآوری های علمی امام خمینی در دانش اصول فقه می‌باشد. ایشان این دیدگاه را در مورد چگونگی تشریع و جعل احکام شرعی بیان نموده و قائل هستند آن دسته از خطاباتی که در شرع مقدس شخصی نبوده و کلّی می‌باشند، از باب جعل قانون صادر گشته‌اند و حالات گوناگون عارض بر مکلّفین هم چون قدرت و علم، در آن‌ها به عنوان قید اخذ نشده است، بلکه حکم صرفاً روی عناوین کلّی مأخوذ در خطاب رفته است. این نظریه، پیامدهای متعددی در ساحات مختلف دانش فقه، خواهد داشت. این پژوهش با هدف دست یابی به پیامد‌های این نظریه در فقه سیاسی، با استفاده از روش تحلیل اجتهادی و با رجوع به منابع کتاب‌خانه‌ای انجام پذیرفته است. ثمره این پژوهش، اثبات تأثیر این نظریه در مسائل مهمی از مباحث فقه سیاسی هم چون «لزوم اقدام به تأسیس حکومت اسلامی، حتی با عدم احراز قدرت» و «تقدم روی کرد امنیتی جامعه‌گرا بر روی کرد فردگرا» می‌باشد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امام خمینی; جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; خطابات قانونیه

بررسی فقهی حکم ارسال پارازیت بر امواج ماهواره - محمدمهدی محب الرحمان; محمدعلی محب الرحمان (<div style=)
پارازیت که غالباً در خصوص اختلالات ماهواره‌ای از آن یاد می‌شود، به عنوان یکی از روش‌های جلوگیری از دریافت امواجِ تلویزیون‌های ماهواره‌ای به کار گرفته می‌شود. این مقاله در بررسی فقهیِ این موضوع، به‌ دنبال پاسخ به این سؤالات است که: «ادله جواز ارسال پارازیت کدامند؟ شرایط این حکم چیست؟ در خصوص ضررهای احتمالیِ نوعِ مضرّ پارازیت، چه حکمی جریان می‌یابد؟ نقش حاکم اسلامی چگونه است؟».این پژوهش که با گردآوری اطلاعات و داده‌ها از طریق منابع نوشتاری و مکتوب، سامانه‌های رایانه‌ای و نرم‌افزارهای علمی با روش داده‌پردازیِ توصیفی و تحلیلی صورت گرفته است، پس از بیان اقوال و بررسی ادله، به این نتیجه رسیده که دلیلِ وجوب ارسال پارازیت برای جلوگیری از فساد، نهی از منکر است؛ آن ‌هم منوط به عدم ضرر. بنابراین، در ضررهای احتمالیِ پارازیت، با کمک دلیل لاضرر، وجوبِ نهی از منکر برداشته شده و حتی طبق مبنای امام خمینی، حرام خواهد بود؛ البته در مواردِ اهمیت و لزوم نهی از منکر، صرفاً با اذن و تشخیص امام معصوم یا نایب او ممکن است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: نهی از منکر; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; ضرر; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; پارازیت; حاکم اسلامی

مبانی قرآنی رابطه امنیت و دیپلماسی در فقه سیاسی با روی کرد به قاعده «امان، تألیف قلوب و الزام» - رحمان عشریه (<div style=)
فقه شیعه، به عنوان منظومه معرفتیِ برخوردار از پشتوانه‌های وحیانی که بر تمامی جوانب حیات انسانی اشراف داشته و سعادت واقعی وی را در سطوح فردی و اجتماعی دنبال می‌کند، در خصوص راه‌های تأمین و ایجاد امنیت، دیدگاه های راهبردی دارد. فقه سیاسی شیعه با الهام از پیام نورانی وحی و متون حدیثی برای نهادینه سازی دیپلماسی در فراهم سازی زیرساخت‌های تأمین امنیت، راه کارهای مناسب را ارائه نموده است. جستار پیش رو با روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی مبانی پیش‎گفته پرداخته است. نخست، آیه: «ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَه» (توبه(9): 6) به عنوان «قاعده‌ امان»؛ براین پایه که هدف از تشریع عقد امان، اعطای مجال به گفت وگو با طرف مقابل خواهد بود و آیه: «وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُم» (توبه(9): 60) به عنوان «قاعده‌ تألیف قلوب» در پیوند با ایجاد بسترهای لازم برای گسترش دیپلماسی و آیه: «فَإنْ جاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ» (مائده(5): 42) به عنوان «قاعده‌ الزام»، فرد مقابل را ملزم به پذیرش قوانین دین و مذهب خودش نماید. این نوشتار با هدف ارزیابی مبانی رابطه امنیت و دیپلماسی در فقه شیعه به تحلیل و بررسی پرداخته است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امنیت; جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; دیپلماسی; «قاعده‌ الزام»; «قاعده‌ امان»; «قاعده تألیف قلوب»

ظرفیت سنجی منابع فقهی در استنباط گزاره های فقه سیاسی - سعید صفی شلمزاری; مهدی طاهری (<div style=)
دست‌یابی به قطعیت، حجیت، صحت استناد و انتساب به شارع در دانش‌های فقهی، تنها از مسیر مراجعه به منابع فقه به عنوان منبع جوشش تفکر و تفقه میسر و ممکن خواهد بود. «قرآن» و «سنت» دو منبع اصلی فقه و فقه سیاسی قلمداد گردیده و حجیت سنت در فقه سیاسی؛ هرچند تابعی از حجیت قرآن قلمداد می‌شود، اما سنت را به دلیل تبیین و تفصیل قرآن کریم، باید غنی‌ترین منبع فقه سیاسی به ‌شمار آورد. اجماع در فقه سیاسی شیعه تنها در صورتی می‌تواند به عنوان منبع صدور حکم و الزام سیاسی باشد که کاشف از قول معصوم باشد. ادراکات بدیهی و قطعی عقل در فقه سیاسی تشیع حجت بوده و سایر تأملات عقلانی به معیار و ملاک معارف قطعی وحیانی مورد توجه فقهای شیعه بوده است. جایگاه عرف، بیش تر در تشخیص موضوعات و مصلحت به عنوان تطبیق بر مصادیق در فقه سیاسی کاربرد دارد، اما به عنوان منبعی مستقل به شمار نمی‌آید. قراردادهای اجتماعی در صورتی که مستنبط از منابع اصیل دینی باشند، در واقع بازگشت به کتاب و سنت داشته و دیدگاه قرارداد اجتماعی غربی، قرابتی با فقه سیاسی شیعه ندارد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: سنت; جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; عقل; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; عرف; اجماع; قرارداد (قراردادهای اجتماعی)

نقد و تحلیل ادله توقیت ولایت فقیه - ولی الله حیدرنژاد; محسن اسماعیلی (<div style=)
ضرورت دوره‌ای بودن و محدودیت زمانی دوره انتخاب نمایندگی در مناصب مختلف سیاسی، در حقوق اساسی نظام‌های مبتنی بر دموکراسی به عنوان یک اصل بدیهی شناخته شده است. متأثر از همین دیدگاه، برخی با تسرّی الزامات دوره‌ای بودن مشاغل و مناصب سیاسی به ولی فقیه، قائل به لزوم توقیت و زمان‌مندکردن ولایت فقیه شده‌اند. عمده استدلالات در اثبات توقیت ولایت امر و ضرورت دوره‌ای بودن، مفاسد طولانی و مادام‌العمرشدن دوره حکومت است که باید از اساس آن را در خصوص ولی فقیه سالبه به انتفای موضوع دانست؛ زیرا قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران علاوه بر نظارت بیرونی بر رهبری توسط مجلس خبرگان رهبری، با پیش‌بینی شرط عدالت و تقوا در اصول پنجم و یکصد و نهم قانون اساسی، شاخص‌هایی را به عنوان نظارت درونی پیش‌بینی نموده است که در هیچ یک از نظام های سیاسی دنیا، ضرورت وجود شرایط مذکور برای رئیس کشور پیش‌بینی نشده است. از سوی دیگر، رهبری در نظام ولایت فقیه، هرگز مادام‌العمر نیست، بلکه کاملاً تابع شرایط و صلاحیت‌ها و مادام‌الشرائط و الصفات بوده و مقید به زمان نیست و تا زمانی که شرایط رهبری استمرار داشته باشد، ولی فقیه در این سمت خواهد بود. مضاف بر این که اگر رهبر منتخب خبرگان، در همان سال یا روزهای نخست رهبری، شرایط خود را از دست بدهد یا معلوم شود فاقد شرایط و صلاحیت‌های لازم بوده است، بلافاصله خبرگان او را عزل و درباره جانشین او تصمیم‌گیری خواهند کرد. لذا ادله ضرورت توقیت و محدودیت زمانی ولایت امر در خصوص ولی فقیه را باید سالبه به انتفای موضوع دانست., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ادله توقیت; نقد ادله توقیت; ولایت امر

واکاوی مؤلفه های کلیدی حقوق اساسی بر اساس دو نظریه حکومت مطلقه و ولایت مطلقه - اسماعیل علی عسگری رنانی; حسین جوان آراسته (<div style=)
بررسی مقوله های آزادی، عدالت، امنیت و حاکمیت قانون، در حقوق اساسی، به لحاظ نقشی که در تعیین ساختار دولت و حقوق ملت دارند، همواره مورد توجه اندیشمندان حوزه سیاست، حقوق و فقه سیاسی بوده است. با عنایت به تشابه ظاهری میان نظریه ولایت مطلقه و نظریه دولت مطلقه، نسبت سنجی دیدگاه «امام خمینی» و «توماس هابز»، از بایسته هایی است که کم تر مورد عنایت قرار می گیرد. این مقاله با روش تحلیلی ـ توصیفی، دیدگاه های این دو نظریه پرداز را در خصوص عناصر فوق الذکر بررسی کرده است. یافته-های مقاله نشان می دهد که به رغم قرابت لفظی میان دولت مطلقه و ولایت مطلقه، این دو نظریه؛ هم در مبانی و معانی و هم در برداشت از عناصر کلیدی حقوق اساسی، تمایزات اساسی دارند. اقتدارگرایی، عدم التزام به حاکمیت قانون و امنیتی کردن فضای جامعه از پیامدهای نظریه حکومت مطلقه هابزی است؛ در حالی که این پیامدهای نامقبول، جایگاهی در اندیشه ولایت مطلقه ندارد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: عدالت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; آزادی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حاکمیت قانون; دولت مطلقه; ولایت مطلقه

نظریه ولایت فقیه در اندیشه سیاسی آیةالله سیدعلی طباطبایی معروف به «صاحب ریاض» - رشید رکابیان; سیدمحمدحسن سیادت (<div style=)
هدف پژوهش حاضر، واکاوی نظریه ولایت فقیه در اندیشه سیاسی «آیةالله سید علی طباطبایی» است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و به طور عمده بر مستندات دو کتاب «ریاض المسائل» و «شرح مختصر النافع» استوار است. نظریه ولایت فقیه، حاکمیت فقیه، حوزه اختیارات فقیه، حکومت مطلوب و حکومت نامطلوب در اندیشه سیاسی «صاحب ریاض»، موضوعات کلیدی مورد بحث در این پژوهش هستند. نتایج نشان می دهد که در اندیشه سیاسی صاحب ریاض مسأله حکومت از ضروریات است و بر دو نوع حکومت عادل و جائر می‌باشد. حکومت عادل، همان حکومت مطلوب است که ریاست آن را پیامبر و امامان معصوم: برعهده دارند. در مقابل، حکومت جائر قرار دارد که هم‎کاری با آن جایز نیست. طبق نظر صاحب ریاض، در عصر غیبت، حکومت برعهده فقیه جامع ‌الشرائط بوده و رابطه دین و حکومت از ضروریات است و اجرای احکام منوط به حکومت فقیه می‌باشد. بر این اساس، صاحب ریاض واگذاری امور جامعه را به حکومت جائر نپذیرفته و تکلیف جامعه را در دوران غیبت امام تعطیل‌پذیر هم نمی‌داند. لذا از دیدگاه صاحب ریاض، حوزه اختیارات ولی فقیه بسیار گسترده است و محدوده ‌اختیارات فقیه را همان اختیارات معصوم می‌داند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ولی فقیه; ریاض المسائل; سیدعلی طباطبایی; صاحب ریاض

قاعده اختیار ولی امر در عفو مجازات‌های حدی - حمیدرضا مهاجر; جواد حبیبی تبار (<div style=)
ولی امر در حکومت اسلامی دارای اختیاراتی است که یکی از آن‎ها در حوزه مسائل جزایی، حق عفو مجازات های حدی است. تتبع در کتب فقهی این نکته را به دست می دهد که مشهور فقها در ابواب مختلف حدود و به صورت پراکنده به طرح این بحث پرداخته و حق عفو را با شرایطی برای معصوم به رسمیت شناخته‌اند. تاکنون به صورت متمرکز و به مثابه یک قاعده فقهی به موضوع حاضر توجه نشده و هم‎چون سایر قواعد فقهی از ضوابط آن سخن به میان نیامده است. اما با توجه به برپایی حکومت اسلامی و لزوم تدوین فقه حکومتی، قاعده‎انگاری این مسأله و تبیین حدود و ثغور آن، ضروری به نظر می‎رسد.این مقاله با پیش انگاری جواز اجرای حدود در زمان غیبت و با تفصیل میان ثبوت جرم با اقرار و بینه، تلاش می کند حق عفو رهبر حکومت اسلامی در جرایم حدی را به عنوان یک قاعده مطرح کند و از این رهگذر، برخی عناوین مرتبط با آن از جمله «مستندات قاعده»، «اشتراط یا عدم اشتراط توبه در مشروعیت عفو»، «قلمرو قاعده در حق الله و حق الناس» و نیز «وجود حق عفو اقرارکننده به جرم حدی» را برای ولی امر جامعه اسلامی بیش از پیش مورد کاوش قرار دهد. واژگان کلیدی, «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قواعد فقهی; اختیارات ولی فقیه; اجرای حدود; مجازات های حدی; ولی امر

استراتژی روابط بین الملل حکومت اسلامی در باره جنگ و صلح - محمد هادی مفتح (<div style=)
جهاد از فروع فقهی است که مورد بحث بسیاری قرار گرفته است. فقیهان، این فرع فقهی را در قالب دو قسم آورده‏اند که همانا جهاد دفاعی و جهاد ابتدایی می‏باشد. این مقاله از زاویه استراتژی و راهبرد سیاست خارجی حکومت اسلامی، به بررسی مبانی قرآنی جهاد ابتدایی در پرتو سیره منقول رسول اکرم9 و آموزه قرآن، پیرامون پیشنهاد صلح پرداخته است. آن چه حاصل شده است، این که مطابق ادله مبتنی بر قرآن و سیره پیامبر اسلام، استراتژی اسلام در حوزه روابط بین الملل بر صلح استوار است، نه جنگ و قرآن به مسلمانان دستور می‏دهد، حتی اگر جنگی در گرفت، آن گاه که دشمن پیشنهاد صلح داد، بلافاصله صلح را بپذیرند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; جهاد ابتدایی; روابط بین الملل; جنگ و صلح

جایگاه فقهی شفافیت اطلاعات حکومت اسلامی - محسن خردمند (<div style=)
تبیین جایگاه فقهی شفافیت اطلاعات دولت، محور مطالعات این جستار بوده و به دنبال یافتن پاسخ به این سؤال که «اقتضای اصول، قواعد و ادله فقهی پیرامون دسترسی آزاد به اطلاعات دولت چیست؟» این نوشتار به انجام رسید. گرچه در سال‎های اخیر، برخی محققین به موضوع شفافیت در منابع دینی پرداخته‎اند، اما هنوز جوانب این بحث از منظر فقه به شکل کامل روشن نگردیده است و همین امر ضرورت تحقیق فقهی در اطراف این موضوع را روشن می‎سازد. پژوهش پیش رو مبتنی بر فرضیه محدودیت شفافیت اطلاعات حکومت انجام شد و تحقیقات صورت‎گرفته به روش اجتهادی مرسوم ـ در آیات کتمان، مشورت، نهی از منکر و ادای امانت، روایات واردشده پیرامون اظهار علم، مشورت، پرهیز از حضور در مواضع تهمت، شیوه حکومتی امیر المؤمنین  و ...، سیره عملی معصومین: و قواعد فقهی ـ بر خلاف پیش‎فرض نخست، لزوم شفافیت در معنای موسع را نتیجه داد. در ادامه با عداد استثناءات شفافیت، راه کار فقهی سنجش مرجحات باب تزاحم، به عنوان راه حل تزاحم پیش‎آمده در مصالح و مفاسد متقابل، ارائه گردید., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; دسترسی آزاد به اطلاعات; شفافیت اطلاعات

معیارها و عرصه‌های مصلحت ورزی در سیاست خارجی نظام اسلامی - سید سجاد ایزدهی (<div style=)
مصلحت به مثابه روی‎کردی پیشینی در فقه، ملاک جعل سیاست‎های کلان در سیاست خارجی نظام اسلامی قرار گرفته و به مثابه روی‎کرد پسینی، علاوه بر این‎که کاربست آن درگرو ضوابط عامی چون حفظ نظام در عرصه نظامی و انتظامی، استقلال کشور، نفی سلطه بیگانگان، هم‎گرایی در نظام بین‌الملل و دورماندن از ضرر قرار داده شده است، تدبیر امور، اولویت‎گذاری در سیاست‎ها و حل تزاحمات را عهده‎دار شده و منافع جامعه اسلامی بر محور غایات اسلامی را در عرصه‎های کلانی چون امنیت، اقتصاد و حقوق، مورد بررسی قرار داده است. بلکه با وجود کاربست مصلحت در همه نظام‎ها و مکاتب سیاسی، نظام سیاسی اسلام به‎واسطه ضوابط و ملاک‎های حاکم بر شریعت و اخلاق‎محوری، گونه مصلحت‎ورزی متفاوتی از سایر مکاتب یافته و در عرصه بین‎الملل از مصلحت‎ورزی‎های سایر نظام‎ها متمایز خواهد شد. این تحقیق درصدد است، در راستای تبیین سیاست‎های کلان نظام اسلامی در عرصه بین‎الملل، بر اساس روی‎کرد توصیفی ـ تطبیقی و استنتاجی، معیارها و عرصه‎های مصلحت‎ورزی در سیاست خارجی نظام اسلامی را مورد عنایت و بررسی قرار داده و علاوه بر استناد به مبانی فقه شیعه، امتیاز این‎گونه مصلحت‎ورزی نسبت به نظام‎های دیگر را نشان دهد. براین‎اساس، فقه شیعه قادر است بر اساس قرائت بومی (شیعی) و مبتنی بر منابع و مبانی شیعی از مصلحت و برگرفته از آموزه‎های فقه شیعه در کتاب جهاد، در سیاست خارجی دولت اسلامی، از عنصر مصلحت، به گونه مطلوب استفاده کرده و کارآمدی فقه در نظام اداره جامعه را در عرصه‎های مختلف امنیتی، حقوقی و مالی به اثبات برساند. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; سیاست خارجی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مصلحت; نظام اسلامی

تأثیرات نظریه خطابات قانونی امام خمینی بر انقلاب اسلامی - نجف لک زایی; هادی جلالی اصل (<div style=)
یکی از چالشی‎ترین مباحث فقه سیاسی دوران معاصر، بحث از وجوب یا حتی جواز انقلاب و تشکیل حکومت اسلامی بوده است. بخشی از این مناقشات، مربوط به مسأله شک در قدرت براندازی حکومت پهلوی و اداره جامعه پس از تشکیل حکومت و وظیفه مکلف در این مقام است. به نظر می‌رسد در رابطه با این مناقشه، نظریه خاص امام خمینی‌1 در رابطه با چگونگی ‌توجه خطاب به مکلفین؛ یعنی نظریه خطابات قانونی و لازمه آن؛ یعنی عدم شرطیت قدرت در تکلیف، تأثیر مستقیم بر عمل‎کرد ایشان در مسیر انقلاب اسلامی داشته است. این مقاله با بررسی تأثیرات احتمالی نظریه خطابات قانونی امام خمینی بر انقلاب اسلامی، در دو صورت «شک در قدرت» و «علم به عدم قدرت»، به این نتیجه می‎رسد که مبنای اصولی امام خمینی برای مشروعیت انقلاب، لازمه نظریه خطابات قانونی در رابطه با شرطیت قدرت در جایی که علم به امکان تحصیل قدرت است، می‎باشد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امام خمینی; انقلاب اسلامی; جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; شرطیت قدرت در تکالیف; نظریه خطابات قانونی

جایگاه مقابله به ‌مثل در سیاست خارجی دولت اسلامی از منظر قرآن - محمدعلی میرعلی; محمد ناصر عارفی (<div style=)
«مقابله به ‌‌مثل» در روابط بین‌الملل و سیاست خارجی کشورها همواره مورد توجه بوده است. این اصل ریشه قرآنی دارد و در مباحث فقهی، تحت عنوان قاعده فقهی مقابله به‌‌مثل مطرح شده است. این نوشتار به‎دنبال واکاوی شیوه‌های کاربرد آن در روابط بین الملل از منظر قرآن با روش توصیفی ـ تحلیلی توأم با تفسیر است. از دیدگاه قرآن کریم، مقابله به‌ مثل در تمامی امور؛ اعم از مثبت و منفی به‎ویژه در عرصه جنگ و صلح در حوزه سیاست خارجی کاربرد دارد و این کتاب آسمانی، راهبردهای به کارگیری آن را فراروی دولت اسلامی قرار داده است تا بر‌اساس مصالح و اولویت‌های موجود آن را در تعامل و روابط با دیگران به کار گیرد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، توصیه قرآن نسبت به مقابله به مثل با دیگران در امور نیک و مثبت جبران احسن آن‎ها است، اما در امور منفی و در برابر کشوری که روابط خصمانه با دولت اسلامی دارد، توسل به اقدام متناسب متقابل است. در این باره اجتناب از زیاده‌روی به‎ویژه نسبت به غیر نظامیان و نیز استفاده از روش‌های غیر انسانی توصیه شده است. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; دولت اسلامی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; سیاست خارجی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مقابله به ‌مثل

تقویت حکومت اسلامی بر اساس مؤلفه‌های قرآنی در اندیشه سیاسی آیةالله خامنه‌ای - محمدعلی محمدی (<div style=)
جامعه انسانی به حکومت نیاز دارد. در متون اسلامی نیز بر ضرورت تشکیل حکومت اسلامی تأکید شده است. با بررسی قرآن کریم میتوان به راهکارهای تقویت حکومت اسلامی دست یافت. هدف از این مقاله استخراج مؤلفه‌های قرآنی تأثیرگذار بر تقویت حکومت اسلامی است. تحقیق نشان میدهد فرهنگ و مدیریت جهادی مؤلفه‌های قرآنی تأثیرگذار در تقویت حکومت اسلامی هستند که در بنیانهای فکری مقام معظم رهبری نیز جایگاه ویژه‌ای دارند.   سؤال اصلی مقاله این است که: «در سپهر اندیشه مقام معظم رهبری، راهکارهای قرآنی تقویت حکومت اسلامی چیست؟».    از بررسی آیات قرآن کریم و دیدگاههای مقام معظم رهبری در مییابیم برای تقویت حکومت اسلامی، باید به فرهنگ و مدیریت جهادی و مؤلفه‎های آن توجه شود. فرهنگ جهادی در مؤلفههای خدامحوری، ولایتپذیری و اخلاق‎مداری تبلور مییابد؛ چنانکه مدیریت جهادی با مؤلفه‎های دشمنشناسی، تعاون، خدمتگزاری، خستگیناپذیری و سرعت عمل تحقق می‎یابد. این پژوهش به لحاظ نوع تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: مدیریت جهادی; فرهنگ جهادی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; اندیشه سیاسی; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آیةالله خامنه‌ای

چالش های بنیادین جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با سند توسعه پایدار (سند 2030) - سید محمد مهدی غمامی; نیلوفر مقدمی خمامی (<div style=)
حق بر توسعه و گفتمان توسعه پایدار در بستر حقوق جهانی بشر در سال‌های اخیر، موجی از اسناد منطقه‌ای و جهانی را به دنبال داشته است. از این میان، سند توسعه پایدار 2030 بویژه هدف چهارم آن در بستر اندیشه‌های اومانیستی و سکولار غربی، به تحمیل قرائت-هایی غالب و خاص در نظام سیاست‎گذاری، قانونگذاری، برنامه‎ریزی و مقررات‎گذاری کشورهای جهان می‎پردازد. در این مقاله نگارندگان ضمن تمرکز بر معنای توسعه و توسعه‎یافتگی و همچنین مؤلفه‎های آن در سند 2030، به این سؤال پاسخ می‎دهند که «چالش‎های بنیادین جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با سند توسعه پایدار (سند 2030) چیست؟». مؤلفه‎های چالش‎برانگیزی چون آموزش جامع جنسیتی، رفع خشونت، رفع کلیشه‎های جنسیتی، توجه ویژه به حقوق گروه‎های آسیب‌پذیر و ... به عنوان گزاره‎های سنجش توسعه‎یافتگی جوامع تعیین شده‎اند که با قالب فرهنگی ـ اجتماعی ایران به عنوان کشوری دارای تمدن چند هزار ساله و کاملاً مذهبی سازگار نیست و با سیاست‎های کلی و الگوهای پیشرفت ملی وی، بشدت متضاد و متهافت است. این امر، تعارض میان حق بر توسعه و توسعه پایدار به عنوان حقوقی جهان‎شمول از یک سو و تنوع فرهنگی کشورهای مختلف از جمله جمهوری اسلامی ایران از سوی دیگر را در پی دارد. روش تحقیق در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: قانون اساسی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تنوع فرهنگی; سند 2030; سند توسعه پایدار; نفی سبیل

تحلیل فقهی حمایت از کالای ایرانی (داخلی) - میثم خزائی; بهروز سراقی; محمد علی لیالی (<div style=)
هر جامعه ای جهت رسیدن به اهداف خود نیازمند استقلال سیاسی، فرهنگی و اقتصادی است. از جمله عوامل تحقق استقلال کشور، خودکفایی در رفع نیازهای اولیه مردم است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، رهبر کبیر انقلاب امام خمینی1 و در ادامه مقام معظم رهبری حضرت آیةالله خامنه‌ای بیشترین تأکید بر مسأله خودکفایی در مسائل اقتصادی را مطرح کرده‌اند. در سال‌های اخیر نیز تأکیدات و تلاش‌های زیادی در حمایت از تولیدات داخلی، در راستای تحقق استقلال کشور مطرح شده است. پژوهش حاضر در راستای تحقق استقلال سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، مبانی فقهی حمایت از تولیدات ایرانی (داخلی) را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و براساس قواعد فقهی؛ قاعده نفی سبیل، قاعده حفظ نظام، قاعده لاضرر، قاعده لزوم اعداد و ارهاب، قاعده حکم حکومتی، قاعده اهم و مهم، نظریه وجوب حمایت و استفاده از کالای ایرانی (داخلی) را مطرح نموده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قواعد فقهی; تولید داخلی; کالای ایرانی; کالای داخلی

بررسی فقهی قاعده عدالت اجتماعی - عباس سلیمانی; محمد علی راغبی (<div style=)
فقیه برای استنباط احکام شرعی خصوصاً در این عصر که با پیچیدگی‌ها و مسائل مستحدثه خاصی روبرو است، نیازمند یکسری قواعدی است تا در استنباط، از آنها کمک گرفته و آنها را به‌عنوان معیار و میزان صحت و سقم فتاوای خود قرار دهد. یکی از آن قواعد، قاعده عدالت اجتماعی می‌باشد. عدالت اجتماعی مهـمتـرین شـاخص ارتقای حیات بشری بوده و برقراری آن یکی از هدف‌های مهم اسلام است. عدالت در نصوص قرآن کریم و روایت‎های فراوان به‌عنوان هدف و مقصد دین و انبیا معرفی شده است. ما در این نوشتار به بررسـی مفهـوم و ماهیـت عـدالت اجتماعی به‌عنوان یک قاعده فقهی که فقیه در استنباط حکم شرعی بی نیاز از آن نیست، خواهیم پرداخت. بیان خواهد شد که فقیه؛ هم بصورت حکم اولی می‌تواند از این قاعده برای اثبات یا نفی حکمی استفاده کند و هم به‌عنوان معیار و میزان برای سنجش صحت و سقم استنباط‌های خود که در این صورت بر ادله دیگر حاکم خواهد بود. برای اثبات این قاعده به دلایلی از جمله کتاب، سنت، اجماع و عقل استناد خواهیم کرد و نمونه‎هایی از کاربرد این قاعده در استنباط احکام را در دو محور (مصدر استنباط احکام و معیار سنجش استنباط) ذکر خواهیم کرد. واژگان کلیدی, «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: عدالت اجتماعی; عدالت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قاعده; قواعد فقهی

راهکارهای مقابله با جنگ نرم در نظام ولایی - محمدجواد نوروزی (<div style=)
جنگ نرم از مسائل مهم جمهوری اسلامی ایران، در یک دهه گذشته بشمار می‌رود. این پژوهش با طرح این پرسش اساسی که راهکارهای مقابله با جنگ نرم در نظام ولایی کدامند، این انگاره را مطرح می‌کند که با توجه به ابعاد نظام ولایی، می‌توان این راهکارها را در ساحت مشروعیت، بمثابه مبنای اندیشه‌ای نظام ولایی، در عرصه ساختار به عنوان ساز و کار اجرایی و سازمانی حاکمیت سیاسی، در حوزه رهبری به عنوان بعد مدیریتی حکومت اسلامی و در سپهر امت بر پایه بدنه اجتماعی دولت اسلامی نشان داد. این تحقیق بر اساس هدف، کاربردی توسعه‌ای است و از لحاظ روش، تاریخی ـ مقایسه‌ای است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در جامعه اسلامی می‌توان از سه الگوی «نظام ولایی نبوی»، «نظام ولایی علوی» و «نظام ولایی مبتنی بر ولایت فقیه» ویژه عصر غیبت، سخن گفت و الگوهای انحرافی آن، که از طریق جنگ نرم متصور است، را می‌توان با مطالعه تطبیقی بر صدر اسلام در دو الگو برشمرد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: نظام ولایی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; مشروعیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; جنگ نرم

الگوی رهبری معنوی هوشمند (الگوی رهبری آیة الله خامنه ای) - عباس شفیعی (<div style=)
در این پژوهش، نگارنده بمنظور تبیین الگوی رهبری آیة‎الله خامنه‎ای در پاسخ پرسش چیستی این الگو با روشی توصیفی ـ تحلیلی به ساماندهی پژوهش پرداخته است. با این توصیف، برای گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه‌ای و برای تحلیل داده ها از روش تحلیل محتوا استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که سبک معظم له در رهبری، مبتنی بر نوعی هوشمندی معنوی است. بر اساس این تحقیق، الگوی مورد نظر، دارای مؤلفه های سخت‎افزاری (رهبری سخت) و نرم افزاری (رهبری نرم) است؛ مؤلفه های سخت در الگوی رهبری معنوی هوشمند، در برگیرنده مواردی همچون امور نظامی، اقتصاد و موقعیت جغرافیایی و ژئوپلتیکی است و مؤلفه های نرم در این الگو، مشتمل بر مواردی همچون معنویت و خداگرایی، دانش و فناوری، فرهنگ، سیاست، امنیت درون و برون مرزی است. یادآور می‎شود که اساس کاربست رهبری معظم له با توجه به رهبری نرم، با ابتنای بر مؤلفه معنویت بوده؛ مع الوصف رهبری سخت از الزامات رهبری معنوی هوشمند با توجه به پیچیدگی های تحول دنیای بین الملل تلقی می‎شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: رهبری; رهبری اسلامی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آیة‎الله خامنه‎ای; الگوی رهبری; رهبری معنوی هوشمند

جایگاه کرامت انسانی در جامعه آرمانی قرآنی - امان الله شفایی (<div style=)
آرمان‎شهرها ذاتاً مبتنی بر ارزش‎ها هستند و هیچ نظریه آرمانی بدون توجه به امور اخلاقی و ارزشی نمی‎تواند در سطح نظریه آرمان‎شهری مطرح شود. در میان ارزش‎ها و اخلاقیات، کرامت ذاتی انسان در صدر قرار دارد و در نتیجه مقدم بر دیگر ارزش‎هاست. این ادعایی است که قرآن کریم نیز بدان پرداخته است. ایده اصلی نوشتار حاضر این است که قرآن کریم به عنوان مهمترین منبع معرفتی اسلام، حاوی الگویی از نظام آرمان‎شهری است که طبعاً کرامت انسان، روح آن را تشکیل می‎دهد. شاید بتوان با الگوهای نظری متفاوتی کرامت ذاتی و اکتسابی انسان را در نظام آرمانی قرآن کریم مورد بررسی قرار داد، اما این نوشتار در چارچوب نظریه «آرمان نامحدود» محمدباقر حکیم که برگرفته از قرآن کریم است، سامان داده شده است. یافته‎ها نشان می‎دهد که در تمامی مراحل و اصول پنجگانه این نظریه؛ یعنی «پرستش خداوند»، «حرکت آگاهانه»، «حرکت مشقت‎آمیز»، «تغییر کیفی» و «تغییر کمی» هر دو گونه کرامت ذاتی و اکتسابی حضور روشن و برجسته‎ای دارد و شواهد بسیاری برای آن از آیات قرآن می‎توان ارائه نمود. مطالعه کرامت انسانی در چارچوب نظریه آرمان نامحدود، تنها شمه‌ای از ظرفیت‎های آرمان‎شهر قرآنی را نشان می‎دهد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: قرآن کریم; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; کرامت انسان; جامعه آرمانی; کرامت اکتسابی; کرامت ذاتی

تحلیل مدیریت منابع عمومی ثروت (انفال) با تأکید بر انفال در حکومت اسلامی - حجت الاسلام سید محمد نقیب; رحمان عشریه; مهران خاکسار کُندر (<div style=)
جایگاه تأثیرگذار منابع ثروت و اموال عمومی (انفال) در نگاه وحی و سیره پیامبر اعظم9 و اهل بیت: در مصرف و نیز چگونگی مالکیت آن، از آغاز اسلام تاکنون مورد توجه اندیشمندان اسلامی بوده است. ازهمین‌رو، مباحثی مانند گونه‌های انفال و نیز کیفیت تصرف و مالکیت آن، همواره محل نزاع و مناقشه فریقین قرار گرفته است. جستار پیش‌ رو با نگاهی تازه، برخی اختلافات فریقین در این باره را مورد واکاوی قرار می‌دهد و در ادامه با نگاهی تطبیقی و مقایسه‌ای به مصادیق انفال در فرهنگ وحیانی و سیره نبوی9 و اهل بیت پاکش:، ضمن رفع تعارض آیات انفال و خمس و دفع شبهه نسخ، دیدگاهی نو و قابل جری در بهره‌گیری از آنها را در حکومت اسلامی تحت اشراف ولی فقیه ارائه خواهد داد. در این نوشته اثبات می‌شود که از نگاه قرآن کریم و سیره نبوی9 و کلام اهل بیت‌:، انفال مربوط به شأن حقوقی پیامبر (نبوت و ولایت) و اهل بیت (امامت و ولایت) است که به جانشینان آنان به عنوان حاکمان اسلامی در جهت تأمین منافع عامه مردم و اداره حکومت انتقال می‌یابند و در عصر غیبت در اختیار ولی فقیه که حکومت، اجرا و اداره جامعه دینی را بر عهده دارد، قرار می‌گیرد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; سیره نبوی; انفال; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ثروت; فرهنگ وحیانی; مدیریت انفال; منابع عمومی

واکاوی فقهی مسؤولیت حکومت در بلایا و بیماری‌های واگیردار - محمد صادق رجبی (<div style=)
بلایای طبیعی و برخی بیماری‌های واگیردار، قدمتی به پهنای تاریخ بشر دارد. مقابله با برخی حوادث اجتماعی و علاج آن؛ مانند سیل، زلزله و بیماری‌های همه‌گیر نظیر کرونا، تنها از عهده افراد بر نمی‌آید و نیازمند تصمیمات کلان و امکانات گسترده است که در اختیار افراد نیست و باید از اختیارات حکومتی و ابزارهای در اختیار آن بهره برد. اما آیا حکومت در این شرایط، وظایف و مسؤولیت‌هایی را بر عهده دارد، یا فقه هیچ مسؤولیتی را متوجه حکومت نکرده است؟ بر اساس طایفه‌ای از روایات، اهتمام به امور مسلمین و دفع ضرورت از آن‌ها بر همگان از جمله حکومت لازم و واجب است. همان گونه که برخی از فقها تصریح کرده‌اند، با توجه به قرائنی، به نظر می‌رسد امور عام مسلمین مراد روایات است و با توجه به این‌که در حوادث اجتماعی بیش از هر زمان دیگری مسلمین نیاز به کمک‌رسانی دارند، این امر جز از حکومت ساخته نیست. هم‎چنین با توجه به این که اقدامات دولت جزء مصالح قطعی جامعه به شمار می‎رود، بر طبق عنصر مصلحت در فقه، وظایف و اختیاراتی بر عهده حکومت است. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فقه حکومتی; اختیارات حکومتی; بلایا; بلایای طبیعی; بیماری‌های واگیردار

فقه جامعه محور، بستر بازشناسی فتوای معیار در قانون گذاری - مهدی رجائی; محمد جواد ارسطا (<div style=)
یکی از بنیان‌های حکومت اسلامی، مشروعیت قوانین و نظام حقوقی آن حکومت است. قوانین جامعه نیز زمانی مشروع است که حداقل مغایرتی با احکام شرعی نداشته باشد و این فقها هستند که احکام شرعی را در قالب فتاوای فقهی از ادله شرعی استنباط می‌کنند. بنابراین، قانونی مشروع است که مغایرتی با این فتاوا نداشته باشد، ولی فتاوای فقها در موضوع واحد می تواند متفاوت باشد. حال این سؤال مطرح است که کدام یک از این فتاوا، در قانون‎گذاری معیار است؟ این نوشتار با تمسک به روش توصیفی ـ تحلیلی بر این عقیده است که بسیاری از احتمالاتی که در حوزه فتوای معیار مطرح می‌شود، دچار خلط مبحث شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که فقه فردمحور را بستر بحث خود قرار داده‌اند؛ در صورتی که به انگاره‌ این نوشتار، فقه جامعه‎محور باید بستر بازشناسی فتوای معیار قرار بگیرد. در همین راستا این نوشتار می‎کوشد تا با بیان مؤلفه‎های فقه جامعه‌محور، آن را بستر اصلی استنباط فتوای معیار معرفی کند. هم‎چنین به این مطلب اشاره دارد که هیچ فتوایی به ‌طور انحصاری نمی‎تواند به عنوان معیار در قانون‎گذاری مطرح شود و تنها فتوایی معیار است که برآمده از فقه جامعه‎محور بوده و سه ویژگی منسجم‎بودن با دیگر فتاوا، توانایی حل معضلات و مطابقت با مقاصد شریعت را دارا باشد. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فتوای معیار; فقه جامعه‌محور; قانون‎گذاری; ولی ‎فقیه

قاعده‌انگاری حفظ ثغور مسلمانان در حکومت اسلامی - طاها زرگریان; احسان شهسوار; سید ابوالقاسم حسینی زیدی (<div style=)
مطالعات علوم سیاسی، حاکی از آن است که توسعه در جامعه منوط به تحقق امنیت؛ اعم از مرزهای خاکی، آبی و هوایی است. محافظت از مرزها در نظام سیاسی اسلام از اهمیت به سزایی برخوردار است. آیات و روایاتی در آموزه های اسلامی وجود دارد که مستقیماً دستور به صیانت از مرزهای مسلمانان می دهد. اهمیت مرزبانی در فقه امامیه مشهود است. لکن علی رغم جایگاه ویژه مرزبانی در نظام سیاسی اسلام، موضوع مرز در فقه امامیه در حد یک حکم فقهیِ غالباً مستحب باقی مانده است. اما ناظر بر گستردگی و اهمیت بحث حفظ مرزها در اسلام، می‎توان این موضوع را در قامت یک قاعده فقهی بحث کرد. از جمله مواردی که در دست فقیه جامع الشرائط به مثابه ابزار وضع حکم کاربرد دارد، استفاده از «قاعده فقهی» است. ویژگی مهم قاعده فقهی به دایره شمول آن باز می گردد. با دردست-داشتن قاعده فقهی، می توان مسائل مختلف را بر این قواعد، عرضه و تطبیق کرد تا سریع-تر به کشف حکم شرعی رسید. در مقاله حاضر تلاش شده است، مبتنی بر روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس منابع قرآنی، روایی، عقلایی و کلام فقهی، علاوه بر اثبات وجوب مرزداری در نظام فقهی امامیه، به «قاعده‌انگاری حفظ ثغور مسلمین در حکومت اسلامی» پرداخته شود.   , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; امنیت مرزها; حفظ ثغور; مرزبانی در فقه امامیه

بررسی مبانی مرجع امنیت سیاسی در نظام امنیتی اسلام بر اساس روی کرد دولت محور - علی اصغر نصیری; نجف لک زایی; سیدمحمدتقی آل غفور (<div style=)
مهم ترین موضوع محوری که قوام‎دهنده به دیگر موضوعات در مطالعات امنیتی است، مرجع امنیت می‎باشد. هر یک از مکاتب امنیتی با توجه به نظام فرهنگی و ارزشی خود، بر موضوعی به ‎عنوان مرجع امنیت تأکید می‎کنند. در این بین، امنیت سیاسی یکی از مهم‌ترین ابعاد امنیت می‎باشد که پژوهش‎هایی توسط اندیشمندان اسلامی در جهت بررسی مرجع آن مبتنی بر دو روی‎کرد فردمحور و دولت‎محور صورت گرفته است. این مقاله نیز در راستای تکمیل تحقیقات مذکور در صدد است تا بر اساس روی‎کرد دولت‎محور، مبانی قرآنی و روایی مرجع امنیت سیاسی را در نظام امنیتی اسلام تبیین نماید. برای دست‌یابی به این هدف، با استفاده از روش تحلیلی ـ استنباطی و در چارچوب نظریۀ امنیت سیاسی بوزان، گزاره‎های قرآنی و روایی ناظر بر نمودهای سه‏گانه امنیت سیاسی استخراج گردید. یافته‎های این مقاله مبتنی بر مؤلفه‎های روی‎کرد دولت‎محور در امنیت سیاسی نشان می‎دهد که در قرآن کریم و روایات اسلامی گزاره‎هایی وجود دارد که به ‌صورت ایجابی و سلبی قواعدی را مطرح می‎کند که بر تقویت نمودهای سه‎گانۀ دولت اسلامی به‎ عنوان مرجع امنیت سیاسی؛ یعنی ایدئولوژی اسلامی، نهادهای حکومتی اسلامی، دارالاسلام و نیز دفع و رفع هرگونه تهدید از آن‌ها دلالت دارد. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; امنیت سیاسی; نظام امنیتی

راه‎کارهای مقاومت منفی در ارتباط با بیگانگان از دیدگاه آیات و روایات - علی اسدی (<div style=)
اسلام برای حفظ فرهنگ دینی و هویت جامعه اسلامی، دو راهبرد ایجابی و سلبی (تولّى و تبرّى) را طراحی کرده است. هدف راهبرد نخست، هم بستگى اجتماعی و مقاوم سازی فرهنگ اسلامی از درون و هدف راهبردِ دوم حفظ موجودیت و استقلال آن در برابر عوامل تهدیدکننده بیرونی است. راهبرد سلبی، با راه‎کارهای مثبت و منفی مختلفی عملیاتی می شود و اغلب راه‎کارهای منفی آن مبتنی بر مقاومت منفی است. هدف پژوهش تبیین راه‎کارهای مقاومت منفی و دخالت‎دادن آن در سیاست گذاری های جامعه اسلامی است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی می باشد.راه‎کارهای مقاومت منفی از گونه های مختلف فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و نظامی تشکیل می شود. از جمله مهم ترین نمونه های آن عبارتند از: تحریم رسانه ها و فراورده‎های فرهنگیِ ضد دینی و غیر اخلاقی، تحریم تشابه فرهنگی و الگوپذیری از بیگانگان و نفی نمادهای فرهنگی آن‎ها، مهاجرت فرهنگی، پایداری تا پای جان، حکم به نجاستِ بت‎پرستان، تحریم ازدواج با مشرکان، عدم تکریم اجتماعی، ایجاد محدودیت‎های اجتماعی و تحریم سلطه اجتماعی بیگانگان، تحریم وابستگی به بیگانگان و جاسوسی برای آن‎ها، تحریم روابط تجاری و نظامیِ تقویت کننده دشمن. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تولی و تبری; راهبرد مقاومت منفی; راه‎کار مقاومت; مقاومت منفی

تحلیل و بررسی بایسته‌های ساختاری مجلس خبرگان رهبری با روی کرد هدف‌گرا - غلامحسین الهام; سیدصولت مرتضوی; عباس کعبی (<div style=)
نظر به این که حکومت اسلامی از سابقه اجرایی چندان طولانی برخوردار نیست، بررسی بایسته‌های ساختاری خبرگان با توجه به مفروض ولایت ‌فقیه، ضروری به نظر می‌رسد. اصول 107 و 109 قانون اساسی مبین اهمیت عمل کرد خبرگان در کلیت نظام اسلامی است. این اصول با معرفی کارکرد خبرگان در زمینه انتخاب و معرفی رهبری، نشان‌دهنده ماهیت موسع مفهوم کارشناسی یا خبرویت صرف هستند. «نظارت» که در حقیقت و به مفهوم صحیح‌تر به لحاظ مبانی فقهی و قانونی، در صیانت از استمرار و تداوم صفات رهبری معنا داشته و «ولایت» خبرگان که در خصوص مسائل مربوط به اعلام اجتهاد نسبت به مردم بوده و نوعی ولایت تعلیقی است، ارتباط وثیقی با ماهیت کارکردی و تبیین جایگاه خبرگان و ولی ‌فقیه در نظام اسلامی دارد. هم‌چنین تشکیل هیأت اندیشه‌ورز بنا به توصیه مقام معظم رهبری به مجلس خبرگان و تبیین راهبردهای اساسی و مهمی از جمله در امور بنیادین نظام و ملت و ترغیب این نهاد به ایفای نقش فعال‌تر و راهبردی از مواردی است که در تبیین روی کرد این مقاله اثرگذار است. در همین راستا، تلاش نویسنده بر آن است تا مواردی را جهت ارتقای هدف‌گرای خبرگان مطرح سازد تا این نهاد هر چه بیش‌تر به بنیان‌های اسلامی خود نزدیک شود.   , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: قانون اساسی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فقه حکومتی; مجلس خبرگان; ولایت‌ فقیه; هیأت اندیشه‌ورز

موجه‌سازی اصل 167 قانون اساسی بر اساس مبنای خلاقیت قضایی هربرت هارت - احمد رهدار; مهدی نیک‌بین (<div style=)
اصل یکصد و شصت و هفت قانون اساسی قاضی را مکلف می‏کند که در صورت مواجهه با قصور قانون به فتاوای معتبر و منابع دینی مراجعه کند. به این اصل ابهامات و اشکالاتی مبنایی گرفته شده که مبتنی بر نگاه فرمالیستی به حقوق و قانون است. فرمالیسم حقوقی مبتنی بر مکتب حقوق پوزیتویستی و فلسفه حقوق مکانیکی، تنها روش صحیح استدلال حقوقی را استدلال شکل‏گرایانه بدون توجه به هر عامل خارجی می‏داند و حاکمیت قانون را منوط به تحقق این روش استدلال می‏نماید. اما پروفسور هربرت هارت به عنوان یکی از مهم ترین تئوری‎پردازان حقوق مدرن، نظریه حقوق مکانیکی را رد کرده و ضمن پذیرش قصور قانون، قائل به خلاقیت قضایی و نوعی صلاحیت قانون گذاری برای قضات می‏باشد. از این روی، این مقاله بر اساس مبنای هارت، تفسیری از حاکمیت قانون ارائه نموده که اشکالات فرمالیستی به اصل یکصد و شصت و هفتم قانون اساسی مرتفع شده و می‏توان آن را یک راه‌کار مترقی در مواجهه با قصور قانون تلقی نمود. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اصل یکصد و شصت و هفت قانون اساسی; خلاقیت قضایی; فرمالیسم حقوقی; قصور قانون; مکتب حقوق پوزیتویستی; هربرت هارت

تحلیل حقوقی آثار نظارت شرعی فقهای شورای نگهبان بر قوانین و مقررات - سیده فاطمه فقیهی; زینب عساکره (<div style=)
در اصل چهارم قانون اساسی، مهم ترین کارویژه نهاد دادرس شرعی مبنی بر پاسداری از موازین اسلامی به عنوان عالی ترین هنجار و اصلی ترین چارچوب حاکم بر هنجارهای حقوقی مورد تصریح قرار گرفته و فقهای شورای نگهبان موظف به حفاظت و حراست از این هنجار در بُعد تقنین شده‌اند. نظر به این که نظارت شرعی بر کلیه قواعد حقوقی، صرف نظر از مرجع وضع قاعده اِعمال می گردد، تحلیل این امر که چه آثار حقوقی از نظارت شرعی بر قوانین و مقررات با توجه به نظرات این نهاد قابل استنتاج است، به عنوان پرسش اصلی پژوهش حاضر مطرح و هدف از آن بررسی نحوه و کیفیت تضمین حاکمیت موازین شرع بر قواعد حقوقی در رویه عملی فقهای شورای نگهبان است. بر این مبنا، آثار حقوقی هر یک از نظرات شرعی مشتمل بر مصوبات قبل و بعد از پیروزی انقلاب، با استفاده از روش کتاب خانه ای و از طریق تحلیل رویه ای و انتقادی نظرات واکاوی شده‌اند. نتایج تحقیق نشان از آن دارد که این نظارت، آثاری هم چون «قابل تسری بودن نظرات شرعی به موارد مشابه»، «لازم الاجرابودن نظرات شرعی»، «ابطال قوانین و مقررات مغایر با شرع»، «قطعی و مختومه بودن نظرات شرعی» و «قابل استنادبودن نظرات شرعی در زمان سکوت قانون» را به دنبال داشته است. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فقهای شورای نگهبان; موازین اسلامی; اصل چهارم قانون اساسی; حکومت موازین شرع بر قوانین و مقررات; نظارت شرعی

نقش قاعده تعاون بر نیکی در حاکمیت و حکومت اسلامی - نصراله جعفری خسروآبادی; حمید روستایی صدرآبادی; محمود رایگان (<div style=)
انسان‏ها برای ادامه حیات و جلوگیری از هرج و مرج در جامعه ناچار به تعاون با یک-دیگر هستند. خداوند متعال در آیه «تَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوَى‏» (مائده(5): 2)؛ در راه نیکى و پرهیزگارى با هم تعاون کنید، قضیه تعاون در جامعه را از جنبه مثبت و انجام اعمال مفید با واژه‏ «برّ» و از جنبه منفی و پرهیز از اعمال خلاف، با واژه «تقوا» بیان کرده است. حکومت اسلامی به عنوان مصداق بارز «بِرّ» و قانون‏مداری، دموکراسی، مشارکت مردمی و... از مصادیق تقوا محسوب می‏شود که تعاون بر آن‌ها واجب و لازم است. بنابراین، آیه فوق با عنوان قاعده «تعاون بر نیکی و تقوا» قابل طرح است که در تمام لایه‏های جامعه اسلامی کاربرد وسیعی دارد. به همین منظور، فقهای عظام در ابواب عاریه، هبه، امر به معروف، ولایت عدول مؤمنین، لقطه و... از این قاعده بهره جسته‏اند.مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به بیان قاعده تعاون و جایگاه آن در حاکمیت و حکومت اسلامی پرداخته و دریافته است که این قاعده شامل مسائل مختلف جامعه و نظام‏های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی؛ از تشکیل حکومت تا حفظ، بقا و اداره آن و هم‎چنین حفظ نظم و قانون‏مداری می‏شود. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; حاکمیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فقه حکومتی; قاعده تعاون; تعاون بر برّ; تعاون بر تقوا

قاعده تعاون بر اساس نگرش فقه حکومتی - محمد قربانی مقدم (<div style=)
قاعده ای رایج در کتب فقهی وجود دارد تحت عنوان حرمت اعانه علی الاثم که برگرفته از دومین آیه سوره مبارکه مائده است. اما این قاعده در حقیقت بخشی از یک قاعده کلی به نام تعاون است که به دلیل نگرش غلط به مفاد و مفهوم آیه، تنها به بخشی از آن؛ یعنی قسمت دوم توجه شده که همان نیز به نحو ناقصی است. این مشکل که ناشی از نگرش فردی به ادله و قواعد فقهی است، موجب فهم نادرست یا ناقص برخی ادله شده تا جایی که منجر به اعراض از برخی از آن ادله شده است. در این مقاله کوشش می شود، تا با بررسی این قاعده از منظر فقه حکومتی، کارکردها و ظرفیت های قاعده  تعاون واکاوی شود. به این منظور کارکردهای این قاعده در چهار سطح بررسی می شود که عبارت است از: تأسیس حکومت دینی، تأسیس و حمایت از نهادها و تشکیلات انقلابی، قانون گذاری و تکالیف فردی. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: نهی از منکر; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قانون‌گذاری; فقه حکومتی; امر به‌ معروف; قاعده تعاون

تأملی در صلاحیت علمی و تخصص کارگزاران حکومت اسلامی - میثم خزائی; محمود اکبری; محمد علی لیالی (<div style=)
جامعه زمانی در مسیر رشد و تعالی قرار می‌گیرد که انتخاب و انتصاب کارگزاران آن بر اساس صلاحیت و شایسته‌سالاری صورت گیرد؛ زیرا یکی از مهم‌ترین عوامل سعادت جوامع، داشتن حکمران‌های شایسته است. در تاریخ بشریت ملاحظه می-گردد حکمران‌های نالایق، جامعه تحت رهبری خود را به نابودی کشانده و حکمران‌های لایق، جامعه تحت رهبری خود را به سعادت رسانده‌اند. در یکی از خلاءهای موجود در نظام‌های سیاسی دنیا، عدم توجه به شایستگی علمی مدیران است. بر این اساس، پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس مبانی شرع اسلام، شرطیت شایستگی علمی و تخصص در مدیران حکومت اسلامی را مورد واکاوی قرار داده و با مطرح‌نمودن توانایی علمی و تخصص به عنوان شرط ضروری انتخاب و انتصاب مدیران حکومت اسلامی، وضعیت موجود انتخاب و انتصاب کارگزاران و مدیران نظام جمهوری اسلامی ایران را مورد بررسی و نقد قرار داده است و در پایان ضرورت بازنگری در قوانین و مقررات و تدوین آیین‌نامه‌های جامع مدیریت برای سازمان‌ها و نهادهای حاکمیتی جمهوری اسلامی ایران را مطرح نموده است. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; کارگزاران; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حکمرانی شایسته; صلاحیت علمی

الگویابی حکمرانی متعالی برای ارتقای اقتدار ملی در حکمرانی‌های اسلامی - بهادر زارعی; سیدعباس احمدی; محسن عابدی‌درچه (<div style=)
پژوهش حاضر به دنبال الگویابی حکمرانی مطلوب به‌ عنوان سبک منتخب حکمرانی در حکومت‌های اسلامی، در پی کشف حکمرانی متعالی و کشف مؤلفه‌های آن به ‌منظور ارتقای اقتدار ملی در حکمرانی‌های اسلامی است. الگویابی و انتخاب یک روش کارآمد متناسب با فطرت انسان‌ها جهت تأمین نیازهای ضروری زندگی مادی و معنوی آن‌ها با توجه به پیشرفت فناوری و ضرورت‌های موجود و هم‌چنین هدایت و سعادت آن‌ها در جهت سیر تکاملی بشر، امری اجتناب‌ناپذیر است. در همین راستا گزینش شیوه‌ای از حکمرانی با دارابودن مشروعیت الهی و مقبولیت مردمی به ‌صورت توأمان، خواست‌ همة ملت‌هاست. در این تحقیق آمیخته به روش فراترکیب، به تحلیل کیفیِ محتوای مطالعات اولیه پرداخته و یافته‌ها و نتایج  مطالعات دیگر تحلیل و جمع‌بندی شده تا دانش موجود را ارتقا و دیدگاه جامع و گسترده‌ای را نسبت به این موضوع فراهم آورد. هم‌چنین با استخراج مؤلفه‌های حکمرانی متعالی، نقش و تأثیر آن‎ها بر مقبولیت، کارآمدی، رضایت‎مندی عمومی و ثبات سیاسی جامعه بررسی شده است. بر همین اساس، در صورت اجرای حکمرانی متعالی با مختصات مشخص و معین در هر کشور اسلامی، ارتقای اقتدار ملی آن، حکمرانی در دو مقیاس فراملی و فروملی پدیده‌ای قطعی در این فرایند خواهد بود. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; کارآمدی نظام سیاسی; اقتدار ملی; حکمرانی اسلامی; حکمرانی متعالی; مشروعیت نظام سیاسی

اصول رقابت سیاسی بر اساس اسناد بالادستی، پیشنهادی در راستای تکمیل الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت - داود تقی لو; نجف لک زایی (<div style=)
مفهوم رقابت یکی از پرجاذبه ترین مفاهیم در عرصه کنش سیاسی به شمار می‌آید. با فرض پذیرش مردم‌سالاری در اندیشه سیاسی اسلام، رقابت سیاسی که یکی از شاخص‎های آن است نیز مورد پذیرش قرار می‌گیرد. رقابت سیاسی برای این که بتواند کارویژه‌های مورد انتظار را برآورده سازد، باید در قالب اصول و قواعد عقلانی قرار گیرد. بر اساس قوای وجودی انسان، الگوهای متنوعی برای رقابت سیاسی متصور است که از میان آن‌ها الگوی رقابت سیاسی متعالی عقلانی مورد پذیرش است. اصول رقابت سیاسی در جمهوری اسلامی ایران باید برگرفته از اسناد بالادستی آن باشد. حفظ حرمت ارزش‌های مسلط جامعه و آموزه‌های دینی، تقدم امور معنوی، هدف‌نبودن قدرت، تأمین مصالح ملی، التزام به هنجارهای قانون اساسی و سایر قوانین، رعایت استقلال کشور، حفظ امنیت ملی، حفظ وحدت ملی، رعایت اخلاق مدنی و بازی با حاصل‌جمع غیر صفر، اصول به‌دست‌آمده از اسناد بالادستی در پژوهش بنیادی پیش رو است.تحقیق حاضر در راستای تبیین اصول حقوقی، اخلاقی و رفتاری رقابت سیاسی عقلانی بر پایه اسناد بالادستی و تطبیق آن بر پیش‌نویس الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با هدف تکمیل این پیش‌نویس است. روش تحقیق در نوشتار پیش رو توصیفی ـ تحلیلی است. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; توسعه سیاسی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اصول رقابت سیاسی; الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت; رقابت سیاسی عقلانی

مشروعیت هم‎کاری فقها با حکومت های عرفی در حوزه مرافعات قضایی - محسن ملک افضلی اردکانی; آصف احمدی; مجتبی ملک افضلی اردکانی (<div style=)
یکی از مسائلی که از گذشته تا به حال، همواره محل بحث فقها بوده بحث هم‎کاری با سلاطین جائر و قبول تصدی مناصب حکومتی است. پژوهش حاضر که به روش تحلیلی و توصیفی سامان یافته در صدد پاسخ به این پرسش اصلی است که با توجه به جایگاه حساس قضا و موقعیت استثنایی فقیه که از منظر امامیه به عنوان نماینده شریعت در عصر غیبت تلقی شده هم‎کاری قضایی فقیه با حکومت های عرفی چه حکمی دارد؟ فرضیه یا پاسخ نخستین به این پرسش آن است که بنا به حکم اولی شرعی، هرگونه هم‎کاری با حاکم جور در حکومت های عرفی حرام است. این حکم با استناد به ادله ای چند به اثبات می رسد. با این حال، در مواردی به خاطر بروز عناوین ثانویه و به تبع، به موجب حکم ثانوی، هم‎کاری با این نوع حکومت ها از جمله پذیرش منصب قضا مجاز و چه بسا واجب می شود. بدیهی است که این تجویز تحت ضابطه حکم ثانوی و مقید به قیودی خاص است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; مشروعیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حکم ثانوی; حکومت عرفی; مرافعات قضایی; ولایت قضایی

ضرورت تبیین نظریه ولایت فقیه، مبتنی بر منظومه معرفت اسلامی - علی مجتبی زاده; حسین ارجینی; محمد جواد نوروزی (<div style=)
نظریه ولایت فقیه در حوزه معرفت اسلامی، از منظرهای گوناگون قابل تبیین است. اما نظر به این که ولایت فقیه از جمله مباحثی است که اختصاص به یک حوزه خاص نداشته و در آن دانش‌های کلام، فلسفه، فقه، اخلاق و عرفان هم پوشانی دارد و موضوعی بین رشته‌ای به شمار می‌آید، نگاه به ولایت فقیه به عنوان یک مسأله کلامی، فلسفی، فقهی یا اخلاقی و عرفانی صرف، نمی‌تواند ما را به تبیین جامعی از این نظریه رهنمون سازد. در پژوهش حاضر، در پاسخ به سؤال از تبیین نظریه ولایت فقیه، تلاش شده تا با روش استقرایی، قیاسی و تحلیلی تبیین‌های ارائه شده در مورد نظریه ولایت فقیه، در سه محور ضرورت حکومت اسلامی، ویژگی‌های حاکم اسلامی و مشروعیت حکومت اسلامی، به عنوان مسائل محوری نظریه ولایت فقیه، مورد ارزیابی قرار گرفته و ظرفیت و کاستی های آن ها ترسیم گردد و ضرورت ارائه تبیین جامعی از نظریه ولایت فقیه مبتنی بر منظومه معرفت اسلامی آشکار گردد و در پرتو چنین تبیینی؛ هم جایگاه مناسب این موضوع بنیادی روشن شده و هم از اختلاف نظرها کاسته شده و زمینه تلائم بیش‌تر دیدگاه ها فراهم خواهد شد. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; منظومه معرفت اسلامی; نظریه ولایت فقیه

امکان‎سنجی مشروعیت قضاوت تحکیمی در حکومت اسلامی در زمان غیبت - علی محمد حکیمیان; حسین هوشمند فیروزآبادی; مهدی چگینی (<div style=)
قاضی تحکیم در کنار قاضی منتصب در شرع اسلام، جهت حل اختلاف طرفین منازعه پیش‌بینی شده‌ است. بررسی مشروعیت بهره‌مندی از این نهاد راه‎گشا برای دستگاه قضا، مسأله اصلی این مقاله است. پیرامون مشروعیت اصل این نهاد، مناقشات اندکی میان فقها صورت گرفته، اما نهایتاً مشروعیت آن از جانب مشهور در زمان معصومین: پذیرفته شده‌ است. درخصوص امکان قضاوت تحکیمی در زمان غیبت معصومین:، مشهور بر اساس برخی روایات معتقدند اگر قاضی مجتهد باشد، حکمش همواره نافذ است(چه در موضع قاضی منتصب و چه در موضع تحکیم) و اگر مجتهد نباشد، حکم او، حتی با تراضی طرفین بر حکمیتش نافذ نیست و نتیجه گرفته‌اند که قاضی تحکیم تنها در زمان حضور معصوم برای کسی قابل تصور است که با وجود شرایط قضاوت، امام او را برای قضاوت منصوب ننموده باشد. در این نوشتار، ضمن بررسی ادله مشروعیت قضاوت تحکیمی، با توجه به عمومیت روایاتی که در خصوص قاضی تحکیم وجود دارد و عدم تفکیک میان زمان حضور یا غیبت معصوم در آن‎ها و با توجه به سیره عقلا، نظر مشهور نقد گردیده و با توجه به روایت ابی‌خدیجه، دارابودن اجتهاد، تخصصاً از شرایط قاضی تحکیم خارج دانسته شده و مشروعیت این نهاد، جهت رفع تنازع در حکومت اسلامی زمان غیبت به اثبات رسیده ‌است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; عصر غیبت; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قاضی تحکیم; قاضی منتصب; قضاوت تحکیمی

ظرفیت فقه سیاسی در گسترش و تعمیق مرزهای راهبردی دولت اسلامی - حسین حمزه; مهدی طاهری (<div style=)
بیشینه‌سازی قدرت برای زیست در ساحت بین‌ الملل از مسائل مهم دولت اسلامی است. پژوهش پیش رو با طرح این پرسش که ظرفیت فقه سیاسی در گسترش و تعمیق مرزهای راهبردی دولت اسلامی چیست، در تلاش است با توسعه مفهوم مرز و سرحدات دولت اسلامی از خط مرزی به نقطه راهبردی انگاره مرزهای راهبردی دولت اسلامی را تأسیس و در جست‌وجویی فقهی، گسترش و تعمیق این مرزها را پیگیری نماید تا منافع و مصالح این دولت تأمین شود. مرز، اعتباری است که با اغراض ایدئولوژیکی و استراتژیکی، انواع حوزه نفوذ دولت را به وجود می‌آورد. این تحقیق از لحاظ روش، توصیفی ـ تحلیلی بوده و یافته‌های آن نشان می‌دهد مرز راهبردی بر اساس راهبرد کلان دولت‌ها در جهت تأمین منافع فراملی شکل می‌گیرد؛ تقابل منفعت‌ها و مصلحت‌ها، حضور دولت در عمق استراتژیک خود را ضروری می‌سازد. احکام فقه سیاسی ظرفیت متنوعی برای گسترش و تعمیق مرزهای راهبردی دارد. تألیف قلوب و شرایط حاکم در هم کاری‌ها و معاهدات دولت اسلامی، مهم‌ترین این ظرفیت‌ها محسوب می‌شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; دولت اسلامی; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; عمق استراتژیک; مرز راهبردی

بررسی و نقد نظریه «وجوب حفظ نظام‌های سیاسی نامشروع» با تأکید بر اندیشه های امام خمینی و مقام معظم رهبری - حسین عندلیب (<div style=)
نظریه «وجوب حفظ نظام های سیاسی نامشروع» بر آن است که بین وجوب حفظ نظام سیاسی با مشروعیت‎داشتن نظام سیاسی تلازمی وجود ندارد. به عبارت دیگر، وجوب حفظ نظام سیاسی امری مطلق است و این وجوب به مشروعیت نظام سیاسی وابستگی ندارد. پذیرش این نظریه پیامدهای را در پی خواهد داشت و ضمن توجیه حکومت های سکولار، به نوعی مشروعیت قیام بر علیه این حکومت ها و در سطح دیگر ـ ولو ناخواسته ـ و به صورت مصداقی، بیداری اسلامی در کشورهای منطقه را نشانه رفته است. اکنون باید نسبت این نظریه را با ادله و مبانی فقه سیاسی مورد سنجش قرار داد. بر این اساس، این پرسش مطرح می‎گردد که «از نظر فقه سیاسی، حفظ نظام های سیاسی نامشروع چه حکمی دارد؟». برای پاسخ به این پرسش علاوه بر اسناد شرعی، بر مبانی امام خمینی و مقام معظم رهبری تأکید می‎گردد. یافته پژوهش آن است که اطلاقات و عمومات اسناد شرعی و دیدگاه‌های فقیهان فقه سیاسی، نه تنها حفظ نظام های سیاسی نامشروع را موجه نمی دانند، بلکه همگی بر وجوب قیام بر علیه نظام های سیاسی نامشروع تأکید می نمایند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حفظ نظام; مشروعیت‌ نظام سیاسی; نظام سیاسی نامشروع

امکان سنجی نظام امامت ـ امت در فضای مجازی - سید علیرضا طباطبایی (<div style=)
فضای مجازی، به عنوان فضایی واقعی، امتداد اجتماع انسانی در بستر فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات است. سرمایه‌گذاری هدف‎مند در جهت بهره‌گیری بیشینه‌ای از فرصت‌های برآمده از این فضا در راستای احیای برخی از بنیادهای نظام سیاسی اسلام؛ مانند نظام امامت ـ امت شایستۀ توجه ویژه است. پرسش اصلی پژوهش این است که آیا این ساحت نو از زندگی بشر، ظرفیت نظام امامت ـ امت را دارد؟این پژوهش، با روش توصیفی ـ تحلیلی و به‌کارگیری ابزار کتاب‎خانه و اینترنت در جمع‌آوری اطلاعات، پس از تبیین جایگاه نظام امامت ـ امت در اسلام و مقایسۀ آن با نظام دولت ـ کشورِ برآمده از معاهدۀ وستفالی و تحلیل مختصات فضای مجازی، تشکیل این نوع نظام را در فضای مجازی ممکن دانسته است. پژوهش، با ترسیم فضای جدید مطالعاتی، در صدد است مهم‎ترین الزامات نظام امامت ـ امت سایبری را با تأکید بر نقش محوری سازمان هم‎کاری اسلامی تبیین کند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فضای مجازی; امامت ـ امت; امت سایبری; دولت ـ ملت; سازمان هم‌کاری اسلامی

خوانشی انتقادی از انگاره تعارض قاعده «لاضرر» با مقاومت اسلامی از نگاه قرآن کریم - حسینعلی یوسف زاده (<div style=)
هزینه‌ و پیامدهای مقاومت و رویارویی در برابر نظام سلطه و استکبار جهانی از موضوعات و مسائل روز دنیای کنونی و دیدگاه‌هایی در آن مطرح است. برخی مقاومت را ضرری دانسته و «قاعده لاضرر» را حاکم بر آیاتی می‌دانند که از ضرورت مقاومت سخن گفته‌اند. از سویی، آیاتی از قرآن، ما را از پذیرش سلطه و استیلای کفار منع می‌کند و از سوی دیگر، قاعده مهم و کاربردی «لاضرر» ما را از آن‌چه برای جان و مال مسلمانان ضرر دارد، نهی کرده است. در این مقاله نسبت میان آیات یادشده بررسی شده و ضرورت مقاومت در برابر سلطه استکبار بر اساس آیات قرآن و نیز «قاعده لاضرر» اثبات شده است. بر این اساس، «قاعده لاضرر» نه تنها با آیات مقاومت تعارض و تقابل ندارد که مؤید آن‌ها نیز هست. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قاعده لاضرر; استکبار جهانی; ضرر اقتصادی; ضرر سیاسی ـ اجتماعی; مقاوت اسلامی; نظام سلطه

استعفای مقامات عمومی در نظام حقوق اساسی ایران؛ روی کرد اطلاق انگار و تحدیدی(مطالعه فقهی ـ حقوقی) - سید محسن قائمی; داور درخشان (<div style=)
تشکیل حکومت و بستگی «حکومت» به کارگزاران و مقامات عمومی و سیاسی، احکام متعددی را در بردارد. از جمله آن که لزوم اجرای احکام اسلامی، بسته به وجود حکومت است. در خصوص حکمرانان و کارگزاران، از سویی پذیرش منصب پیشنهادی با وجود شرایط محل بحث است، ولی این نوشته در پی آن است که وضعیت کناره گیری کارگزاران را از منظر فقه و حقوق تطبیقی مورد بررسی قرار دهد. اهمیت و ضرورت آن که قوانین جمهوری اسلامی ایران، استعفای مقامات مختلف از جمله رهبری، نمایندگان مجلس، رئیس جمهور و وزرا را با روی کردی اطلاق انگار و بی توجه به حق امت، اختلال نظام سیاسی و در برخی موارد محدودیت نهادی و ماهوی پیش‌بینی کرده است. این نوشته مبتنی بر روی کرد توصیفی ـ تحلیلی و مطالعات کتاب خانه ای، ضمن نقد روی کرد اطلاق انگار در استعفای مقامات و نقد آن، به پیش‎بینی قیود مختلف بر مبنای آورده های فقهی و حقوق تطبیقی می پردازد؛ قیودی از جمله ضرر به امت، موافقت حزب و نهادی برتر، تعدی و تفریط., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; استعفای مقید; حق استعفا; مصلحت عمومی; مقامات عمومی

بازخوانی کاربست قرآن مجید در انقلاب اسلامی «با تأکید بر اندیشه سیاسی امام خمینی» - رضا لک زایی (<div style=)
بازخوانی کاربست قرآن مجید در انقلاب اسلامی بر اساس اندیشه سیاسی بنیان‌گذار انقلاب کبیر آن، حضرت امام خمینی، هدف مقاله حاضر است. با توجه به این که انقلاب اسلامی برآمده از قرآن و دارای پیام جهانی و عرصه کارزار با دشمنان داخلی و خارجی بوده، در مقاله حاضر به کاربست آموزه‏های قرآن مجید در سه عرصه ملی، جهان اسلام و جهانی پرداخته‏ است. این کار با بهره‏گیری از روش استقرا انجام شده است. یافته‏ تحقیق حکایت از آن دارد که امام خمینی توانسته است با «تطبیق» حوادث و جریانات گوناگون و پیچیده، بر آیات قرآن مجید، تحلیل‏های دقیق و راه حل‏های کارگشا ارائه نماید. از آن جا که امام خمینی بر اساس یک سیستم نظری این روش را ارائه نموده و به صورت عملی آن را به کار بسته، می‏توان از آن در تحلیل و بررسی حوادث نوپدید سیاسی و اجتماعی و نیز اسلامی‌سازی علوم انسانی و مخصوصاً علوم سیاسی استفاده نمود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امام خمینی; اندیشه سیاسی امام خمینی; انقلاب اسلامی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قرآن مجید

رابطه عزم ملی و تقویت مقاومت اسلامی از نگاه قرآن - محمدعلی محمدی (<div style=)
از آیات قرآن کریم استفاده می شود که «استقامت امت اسلامی» و «عزم امت» از مفاهیم بنیادینی است که قوام جامعه اسلامی به آن ها وابسته است. همراهی مقاومت ـ به مفهوم پایدارى در مسیر حق در برابر کژی ها ـ با عزم ملی، به معنای تصمیم جدی همه آحاد یک جامعه بر انجام امور و حل مشکلات، دستاوردهای فراوانی دارد که تبیین آن می تواند در تقویت حکومت اسلامی نقشی اساسی ایفا کند. با توجه به این مهم در نوشتار پیش رو، با نگاهی قرآنی، دستاوردهای مقاومت بر پایه عزم ملی بررسی شده است.این نوشتار بر این نظریه استوار است که «بین عزم ملی و استقامت اسلامی، رابطه متقابلی وجود دارد که تقویت هر کدام به تقویت دیگری منجر می‌شود». اساساً بدون عزم یک امت بر رسیدن به اهداف خود، مقاومت شکل نخواهد گرفت. ازاین‌رو، توسعه اقتصادی و افزایش توان تحمل مشکلات اقتصادی، از دستاوردهای اقتصادی مقاومت؛ تقویت صبر اجتماعی و غفلت‎زدایی از دستاوردهای سیاسی؛ نشاط روحی جامعه از دستاوردهای اجتماعی و شکست‎ناپذیری از دستاوردهای نظامی هم گرایی عزم ملی و استقامت اسلامی است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; آموزه‌های قرآنی; خبرگان; عزم ملی; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مقاومت اسلامی

تحلیل نرمش قهرمانانه در راهبرد مقاومت اسلامی «با تأکید بر اندیشه امام خامنه‌ای» - فرج الله میرعرب (<div style=)
«مقاومت» در راه هدف الهی، اصلی اساسی در اندیشه انقلاب اسلامی است، اما آیا تنها کنش مقاومت برای تأمین اهداف، رودرویی و برخورد سخت است یا نرمش نیز می تواند عاملی مهم برای رسیدن به اهداف مقاومت باشد؟ آیةالله خامنه ای که بر اساس اعتقاد به قرآن، مقاومت را راهبرد خود در برابر دشمن قرار داده اند، «نرمش قهرمانانه» را روشی کارآمد در راه رسیدن به هدف شمرده اند. اتخاذ این روشِ برگرفته از قرآن، ضمن برقرای توازن بین واقع‎گرایی و آرمان‌خواهی، قدرت مانور را برای نظام اسلامی فراهم و مانع تخاصم جاهلانه و سازش منفعلانه می شود. این تاکتیک سازمان یافته و سنجیده، سیاست خارجی را در عین ادب، شدید و سخت اجرا می کند و با شناخت دشمن و هنرمندی در مانور، راه پیروزی را با کم ترین هزینه نشان می دهد.این پژوهش کتاب خانه ای به روش توصیفی ـ تحلیلی و مستند به قرآن، برای تبیین مسأله، ادله قرآنی و شواهدی از سیره پیامبر  و اهل بیت: را بررسی و با ارائه معیارها و ملاک های نرمش ثمربخش، جایگاه این رفتار را در برنامه جامع مقاومت نشان داده است. تبیین ضروری نشان دادن نوع خاصی از نرمش در مقاومت سرسختانه در برابر دشمن، نتیجه نوآورانه این پژوهش است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; مقاومت; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اندیشه سیاسی آیةالله خامنه ای; نرمش قهرمانانه

تبیین جایگاه «اصل آزادی» در عدالت اجتماعی با روی کرد اسلامی - حسن اسمعیل پور نیازی (<div style=)
اصول عدالت اجتماعی، قواعد تحقق بخش عدالت در توزیع مواهب اجتماعی است. اصول متعددی در تعیین جایگاه واقعی هر چیز و هر کس در جامعه مؤثر است که یکی از آن ها «اصل آزادی هدفمند» است. آزادی در قرائت رایج لیبرالیسم به معنای رهایی انسان در تنفیذ خواسته های شخصی، بریده از الزامات انسانی و اخلاقی است که بر مبنای انسان-محوری، ابزاربودن عقل و گسست میان حق و خیر بنا شده است، اما مقتضای آزادی در اسلام بر خلاف لیبرالیسم، فراهم‌نمودن زمینه‌های رشد و بالندگی و بروز استعدادهای انسانی و کمالی افراد جامعه است. این معنا بر مبانی یازده گانه ذیل که با تأمل در منابع دین اسلام استنباط شده، مبتنی است: اختیاری‌بودن ایمان، تفاوت مؤمنان در درجات ایمان، رشد اجتماعی، مشارکت مردم، انفتاح باب اجتهاد، امر به معروف و نهی از منکر، تفاوت سلیقه‌ها، رعات تدریج در هدایت، احکام غیر الزامی دین، وابستگی اجرای قوانین به رضامندی عمومی و قاعده عدم سلطه. تبیین شرایط، لوازم و آثار این مبانی با روش توصیفی و تحلیلی، به تفصیل در این پژوهش آمده است تا زمینه تأملات بیش‌تر عدالت پژوهان را فراهم نموده و روشن‌گر مجریان عدالت‌خواه باشد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: عدالت اجتماعی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; لیبرالیسم; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آزادی هدفمند; اصول عدالت اجتماعی; مبانی آزادی

بررسی قلمرو دخالت حکومت اسلامی در اقتصاد - محمد آصف تقوی; علی جابری (<div style=)
در اقتصاد متعارف، بررسی میزان دخالت دولت در اقتصاد از مسائل بنیادین است که نظام‌های اقتصادی را از هم تفکیک می‌کند. پرسش اصلی مقاله این است که از منظر اقتصاد اسلامی که یک اقتصاد مردم‌سالار است، دولت باید چه مقدار در اقتصاد دخالت کند. مقاله در صدد است تا با روش توصیفی ـ تحلیلی نشان دهد که از منظر اقتصاد اسلامی، دولت اسلامی در ابعاد نظارت و سیاست‌گذاری، یک دولت نسبتاً حداکثری و در بعد تصدی‌گری، یک دولت نسبتاً حداقلی است. شاهد بر این امر نیز چهار چیز است: اولویت عدالت نسبت به رشد در نظام اقتصاد اسلامی، وظایف گسترده‌ای که در منابع اسلامی بر دوش دولت نهاده شده است، منابع مالی بسیار زیادی که در اختیار دولت اسلامی قرار دارد و بررسی اقتصاد صدر اسلام و حکومت پیامبر گرامی اسلام9 و امام علی., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; اقتصاد اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اندازه دولت; دخالت دولت; منابع مالی دولت اسلامی; وظایف دولت اسلامی

امکان سنجی توسعه دلالت آیه «اولوالامر» به ولایت فقیه در عصر غیبت - محمد اسعدی (<div style=)
مسأله ولایت فقیه در میان اندیشمندان شیعه به ادله گوناگون دینی و قرآنی مستند شده است که در این میان، دلالت «آیه اولوالامر» (نساء(4): 59)، به دلیل اهمیت آن در مسأله حکومت اسلامی، در خور بررسی مستقل است. فارغ از آرای تفسیری مفسران اهل سنت که مضمون آیه را شامل احکام عموم حاکمان دانسته‌اند، نظریه مورد اتفاق مفسران شیعه، تفسیر اختصاصی آیه به امامان معصوم: است. در عین حال، برخی از محققان متأخر، از توسعه دلالت آیه نسبت به ولایت فقیهان عادل در عصر غیبت نیز سخن گفته‌اند که از منظر و روش تفسیری قابل بحث و بررسی است. در این مقاله از منظری روش‌شناختی، این توسعه دلالی بر پایه روش تشکیکی در تفسیر قرآن، قابل دفاع دیده شده است. بر اساس این روش تفسیری که در واقع از گونه‌های تفسیر تأویلی یا توسعه‌ای است، تفسیر مزبور با دیدگاه مورد اتفاق و هم‌چنین روایات اهل بیت: نیز سازگار نشان داده شده است. مقاله به روش تحلیل گفتمان و جمع‌آوری داده‌ها به شیوه کتاب‌خانه‌ای انجام شده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; عصر غیبت; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آیه اولوالامر

بررسی و ارزیابی تلقی مشروعیت انتخابی از آیات شوری - محمد قاسمی (<div style=)
نظریه انتخاب مردمی، یکی از نظریات مطرح در حوزه مشروعیت سیاسی است. این نظریه با وجود آن‌که خاست‌گاه غربی و سُنی دارد، مورد توجه برخی اندیشمندان و نویسندگان شیعی در سده اخیر واقع شده است. این عده معتقدند: برای عصر غیبت نمی-توان مشروعیت مردمی را به صورت کلی طرد کرد، بلکه رأی و خواست مردم ـ حداقل ـ بخشی از مشروعیت را دارد. از جمله مهم‌ترین مستندات طرف‌داران نظریه انتخاب مردمی، آیات سی و هشتم از سوره شوری و صد و پنجاه و نهم از سوره آل عمران می‌باشد. تأکید بر عنصر مشورت در این آیات و تعمیم متعلق آن به تعیین حاکم، موجب تلقی مشروعیت-بخشی رأی مردم از سوی طرف‌داران نظریه انتخاب مردمی شده است. پژوهش حاضر، گستره دلالی آیات شوری را مورد پرسش قرار داده؛ با روی‌کردی فقهی ـ اجتهادی قرائت مذکور از این آیات را بررسی می‌نماید. بر این اساس، ضمن تبیین ضعف استدلال طرف‌داران مشروعیت مردمی، نشان می‌دهد که آیات مذکور ناظر به حوزه مشروعیت در عصر غیبت و حضور نیست؛ مستفاد از آیه سی و هشتم شوری، استحباب مشورت در امور روزمره است و آیه صد و پنجاه و نهم سورۀ آل عمران، صرفاً بر وجوبِ مطلقِ مشورت‌خواهی ولی‌ امر با سایر افراد جامعه اسلامی در حوزه اجرائیات حکومتی ـ و نه اصل حکومت و تعیین حاکم ـ ، دلالت می‌کند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مشروعیت سیاسی; آیات شوری; انتخاب مردمی; شورا و مشورت; مشروعیت انتخابی

تبیین ابتنای کارآمدی نظام سیاسی اسلام بر توحید در ربوبیت تشریعی و الوهیت - سید ابوالقاسم کاظمی شیخ شبانی; محمود فتحعلی (<div style=)
کارآمدی نظام سیاسی اسلام از مهم‌ترین مسائل امروز جامعه اسلامی، بلکه انسانی است. با توجه به هجمه‌هایی که متوجه نظام سیاسی اسلام است، تبیین ظرفیت مبانی توحیدی و بررسی امتدادهای سیاسی ـ اجتماعی آن از بایسته‌های عرصه تحقیق و پژوهش است. رسالت این پژوهش در اصل، پاسخ به این پرسش است که باور به توحید در ربوبیت تشریعی و توحید در الوهیت چه تأثیری بر کارآمدی نظام سیاسی اسلام خواهد داشت؟ در این مقاله به روش کتاب‌خانه‌ای ـ تحلیلی به بیان تأثیر توحید در ربوبیت تشریعی و توحید در الوهیت بر کارآمدی نظام سیاسی اسلام خواهیم پرداخت. باور به این دو، از جنبه‌های گوناگونی از جمله افزایش تقوا، اخلاق و معنویت، تأمین معیشت در حد کفاف، آزادی مسؤولانه، عدالت همه‎جانبه و استقلال ـ که از معیارهای کارآمدی نظام سیاسی به‎شمار می‎آیند ـ زمینۀ کارآمدسازی نظام سیاسی اسلام را فراهم خواهند کرد و عدم باور و التزام به این دو، نظام سیاسی را ـ دست‌کم ـ فاقد سطحی از کارآمدی می‎کند؛ گرچه به دیگر مراتب توحید هم‎چون توحید در ذات و صفات باور داشته باشد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; توحید در الوهیت; توحید در ربوبیت تشریعی; کارآمدی نظام سیاسی اسلام; نظام سیاسی اسلام

مبانی فقهی «عزّت»، «حکمت» و «مصلحت» در تعاملات بین المللی دولت اسلامی - مهدی درگاهی (<div style=)
مثلث الزامی عزّت، حکمت و مصلحت به عنوان چارچوب و خط ‌مشی حاکم بر تعاملات بین‌المللی دولت اسلامی، از جمله مباحث مطرح در فقه سیاسی است و علی‌رغم تأکیدات فراوان بر آن، مبانی فقهی این سنجه‌ها و تبیین نسبت آن‌ها با هم، چندان هویدا نیست؛ به جهت آن‌که تحقیقی موسّع و یک‌پارچه در این باره صورت نگرفته است! ازاین‌رو، پرسش از مبانی فقهی سنجه‌های عزّت، حکمت و مصلحت و نسبت‌شان با هم در تعاملات بین‌المللی دولت اسلامی، مسأله‌ای است که نیازمند کاویدن تا مرحله پاسخی درخور است. با تکیه بر تحلیلِ برآمده از داوری عقل و در پرتو آموزه‌های وحیانی، سنجه‌های مذکور به عنوان بنیادی‌ترین اصول و ضوابط در عرصه تعاملات بین‌المللی، بعد از مبانی نظری و معرفتی اثبات می‌شود و اهمیت و جایگاه اصل عزّت از استواری آن در نوک هِرم و بر پایه دو اصل حکمت و مصلحت حکایت دارد. این تحقیق با هدف شناخت حدود و ثُغور ادله و تبیین و تحلیل مبانی فقهی عزّت، حکمت و مصلحت و گستره دلالی آن انجام شده و نیل به این مَقصد در سایه توصیف و تحلیل گزاره‌های فقهی با گردآوری داده‌های کتاب‌خانه‌ای میسّر است که نتیجه آن، تحلیل مستندات فقهی سنجه‌های مذکور و تبیین نسبت آن‌ها با هم است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; دولت اسلامی; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; عزّت; حکمت و مصلحت; روابط بین الملل

بررسی و نقد مبانی رقابت سیاسی در لیبرال دموکراسی - داود تقی لو (<div style=)
رقابت سیاسی به عنوان سازوکار مسالمت‌آمیز چرخش قدرت در علم سیاست جدید کاملاً پذیرفته شده است. این مقوله در لیبرالیسم، بر اساس و مبانی خاصی پایه‌ریزی شده است. نوشتار پیش‌ رو ضمن بررسی مبانی رقابت سیاسی در لیبرال‌دموکراسی، تلاش می‌کند با روی‎کردی انتقادی به نقد آن‌ها هم بپردازد تا رقابت سیاسی برساخته از این مبانی را به چالش بکشد. این پژوهش با چنین هدفی و با روش تحلیلی ـ استنباطی از داده‎های کتاب‎خانه‎ای به این نتیجه ختم شده است که تنزل لیبرال‎دموکراسی از بایسته‎های عقل غایت‎اندیش، به هست‎های امیال نفسانی در تبیین حقوق و ارزش‎ها منجر به پیامدهایی شده است که مهم‎ترین آن‎ها در عرصه رقابت سیاسی، مقیدندانستن رقابت‎های سیاسی به اصول و قواعد ارزشی پیشینی و مستقل از اراده فرد است. مقیدنبودن رقابت سیاسی در لیبرال‎دموکراسی به این اصول، پیامدهای سویی برای آن به دنبال داشته است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; لیبرالیسم; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; رقابت سیاسی; لیبرال دموکراسی; مبانی لیبرالیسم

مبانی فقهی رجحان مصالح عمومی بر مصالح فردی با مراجعه به آراء امام خمینی و شیخ طوسی - محمد کاکاوند; سجاد ترکاشوند (<div style=)
دریافت: 3/12/98 تأیید: 22/6/99 محمد کاکاوند* و سجاد ترکاشوند** چکیده از آن‌جا که ترجیح مصالح عمومی بر مصالح فردی، ثمرات فراوانی در مباحث اجتماعی دارد، ضروری است تحقیقی انجام شود که در این مقاله بر اساس تحلیل و تشریح مواضع شیخ طوسی; و امام خمینی به امر فوق پرداخته ‌شده است. چون بسیاری از فتاوای معاصران، ریشه در مبنای فقهی شیخ الطائفه دارد و از فقهای معاصر نیز هیچ‌کس به قوت مرحوم امام، این بحث را مطرح نکرده است. لذا این نوشتار به‌صورت تطبیقی مبانی فقهی این دو دانشمند بزرگ را مورد بررسی قرار داده است. طبق نظرات فقهای امامیه، خصوصاً شیخ طوسی و امام خمینی، احکام تابع مصالح هستند و این از امور مسلم و قطعی فقه امامیه است. ازاین‌رو، شیخ طوسی و امام خمینی معتقدند که هرگاه بین مصالح جامعه با مصالح فرد تعارض یا تزاحمی پیش آید، طبق آیات، روایات و قاعده‌ اهم بر مهم، مصالح عموم جامعه بر مصالح فردی و شخصی مقدم می‌شود و تشخیص این رجحان بر عهده‌ حاکم شرع است؛ البته امام خمینی علاوه بر حاکم، عرف و سیره عقلا را هم برای تشخیص رجحان مصالح عمومی معتبر می‌داند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; رجحان اهم بر مهم; مصالح عمومی; مصالح فردی; مصلحت

مسؤولیت‌ مدنی دولت در قبال رفتار زیان بار حاکمیتی - حسین هوشمند فیروزآبادی; حسین جاور; طاها زرگریان (<div style=)
دریافت: 26/3/99 تأیید: 30/6/99 حسین هوشمند فیروزآبادی* و حسین جاور ** و طاها زرگریان*** چکیده رفتار بخش‌های مختلف حاکمیت، ممکن است در عمل، مردم را متضرر کند. به طور معمول این پرسش مطرح است که دولت در قبال اقدامات زیان‌بار خود، در چه مواردی و تا چه حدی مسؤول است؟ پاسخ مشهوری که از جمله، مستند به ماده 11 قانون مسؤولیت‌ مدنی به این پرسش داده شده، این است که رفتارهای حاکمیتی از جبران خسارت مصون است و مسؤولیت دولت، به‌معنی الاعم، به اعمال تصدی ناشی از تقصیر اداری محدود شده‌ است. نوشتار حاضر، با مرور پیشینه بحث در دکترین و مقررات و با شیوه تحلیلی ـ توصیفی ثابت می‌نماید معافیت دولت از مسؤولیت در قبال اعمال حاکمیتی با قواعد ریشه‌ای و دیرین فقهی و اصول شناخته‌شده و بنیادین مسؤولیت‌ مدنی از جمله اصل جبران خسارت در تعارض است و تحمیل کامل آوار خسارت بر زیان‌دیده، جهت نفع حاکمیت و دیگر مردم، منطق قانع‌کننده‎ای ندارد و شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد، قانون‌گذار پس از انقلاب اسلامی، از نظر قبلی خود؛ به ویژه در حیطه اجرایی و قضایی عدول کرده ‌است‌. مبانی فقهی چون «احترام» و «لاضرر» و «الغرم بالغنم» در کنار ضرورت توزیع خسارت ناشی از اعمال حاکمیت مبتنی بر مصالح عمومی از جمله مبانی تقویت‌کننده عدول قانون‌گذار محسوب می‌شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مصالح عمومی; اعمال حاکمیتی; رفتارهای حاکمیتی; مسؤولیت‌ مدنی

ماهیّت و ویژگی های فقه حکومتی - سید سجاد ایزدهی; صدیقه صدیق تقی زاده (<div style=)
«فقه حکومتی» که به روی‎کردی فقهی در استنباط احکام، به جهت اداره مطلوب حکومت معنا شده و نسبت به واژگانی چون «فقه سیاسی» به عنوان رشته ای تخصصی در فقه مرتبط با موضوعات و مسائل سیاسی و «فقه حکومت» به مثابه بخشی خاصّ از فقه سیاسی که به موضوعات مرتبط با نهاد حکومت می پردازد، متمایز است، در راستای مسأله حکمرانی، چگونگی اداره مطلوب به  واسطه آموزه های فقهی را مدّ نظر خویش قرار داده و فقیه، به جهت به  سامانی اداره مطلوب و کارآمد جامعه، به استنباط احکام فقهی می پردازد. این روی‎کرد فقهی که با روی‎کرد فقه فردی نیز در استنباط، متفاوت است، از ویژگی هایی برخوردار است که گرچه برخی از آن ها در فقه فردی نیز وجود دارد، لکن جز به واسطه این وِیژگی ها نمی توان از فقه حکومتی سخن راند. از جمله این ویژگی ها می توان به اموری چون «باور به جامعیّت دین و امکان پاسخ گویی به همه نیازها در عرصه حکومت»، «گستره ای وسیع تر از فقه فردی، مشتمل بر همه شهروندان جامعه، همه مناطق یک کشور و همه مباحث فقهی مورد نیاز اداره مطلوب جامعه»، «امکان استنباط نظام واره، لحاظ ثابتات و متغیرات در استنباط، امکان تبدیل فقه به قانون و امکان تکلیف به شخصیّت حقوقی» و «روی‎کرد کارآمدی در اداره جامعه و اجتهاد بر اساس اقتضائات اداره مطلوب جامعه» اشاره کرد. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حکمرانی مطلوب; فقه حکومتی; فقه فردی; کارآمدی نظام سیاسی

بررسی وجوب ایجاد امنیّت در فضای سایبر؛ با رویکرد فقه حکومتی - سعید حسنی (<div style=)
هدف از انجام این پژوهش، یافتن مستندات فقهی برای حکم به وجوب ایجاد تمام ابعاد امنیّت در فضای سایبر، از سوی حکومت اسلامی است؛ به نحوی که استکشاف یادشده، با روی کرد فقه حکومتی انجام شود. روش انجام این پژوهش، «سندپژوهی» و «توصیفی ـ اکتشافی» است که با جست وجو در منابع کتاب خانه ای انجام شده است. بعد از مفهوم شناسی تحقیق و روش شناسی نسبت به روی کرد فقه حکومتی، گزاره ها و قواعد فقهی متعدّدی در اثبات حکم به وجوب ایجاد تمام ابعاد امنیّت در فضای سایبر، از سوی حکومت اسلامی از جمله قاعده «التعزیر بما یراه الحاکم»، حرمت حفظ کتب ضلال، حدّ محاربه و اخافه عمومی، حرمت تدلیس، نجش و اجحاف در تجارت، حرمت نقض حریم خصوصی و عدم ضمان به سبب دفع مطّلع بر حریم غیر و قاعده «نفی سبیل» مستند دانسته شدند. در نتیجه وجوب ایجاد امنیّتِ اعتقادی و مذهبی، امنیّتِ اخلاقی، امنیّت روانی، امنیّت آبرویی، امنیّت مالی و اقتصادی، امنیّت حریم خصوصی، امنیّت جانی و امنیّت اطّلاعات محرمانه ملّی در فضای سایبر به اثبات رسیده و بر اساس روی کرد فقه حکومتی و تمدّن‎ساز، علاوه بر رفتارهای سلبیِ حکومت، انجام رفتارهای ایجابی نیز ضروری دانسته شده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ابعاد امنیّت; فقه الحکومه; فقه حکومتی; فقه فردگرا; فقه فضای سایبر

بررسی مفهوم کیان اسلام در ادبیات فقهی ـ سیاسی فقهای امامیه - محمدرضا ناظری; سید علیرضا حسینی; علیرضا سلیمی (<div style=)
یکی از مفاهیمی که با وجود استعمال قابل ملاحظه آن در ادبیات فقهی ـ سیاسی از گذشته ای روشن و شناخته شده بی بهره است، مفهوم پرکاربرد «کیان اسلام» است و تاکنون کم تر تحقیق و پژوهشی در خصوص تغییر تاریخی، ریشه اصلی و چگونگی استعمال آن نزد فقهای امامیه صورت پذیرفته است. با بررسی به عمل آمده کاربرد اصل و کیان اسلام در کلام و قلم فقهای امامیه در سه مفهوم اصلی اساس اسلام، قلمرو اسلامی و یا هر دو مفهوم ذکرشده با هم خلاصه می شود. با مروری بر نظریات، فتاوا و نوشته های فقهای امامیه و بررسی مفهوم استفاده شده توسط آنان از این واژه فقهی ـ سیاسی می توان گفت اکثریت فقها به طور کلی مفهوم اساس اسلام را به صورت مطلق مد نظر داشته اند، ولی نگاه دقیق تر و بررسی استدلالات متقن، پژوهش را به این نتیجه می رساند که مفهوم کلی کیان اسلام از نظرگاه فقهای امامیه و با عنایت به استدلالات آن ها به منابع استنباط تلفیقی از دو مفهوم اساس اسلام و قلمرو اسلامی است که با توجه به زمینه های تاریخی، می تواند کاربردی جمعی و یا تک مفهومی داشته باشد. روش استفاده شده در این مقاله توصیفی و کتاب خانه ای است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اساس اسلام; فقهای امامیه; قلمرو اسلام; کیان اسلام

تحلیل جایگاه ولایت سیاسی به عنوان اصل اولیه در مکتب فقهی قم - محبوبه شاهمرادی; مسعود راعی; سیامک بهارلوئی (<div style=)
دریافت: 14/3/98 تأیید: 25/5/99 محبوبه شاهمرادی* تحلیل ادله و مبانی هر مکتب حقوقی یا فقهی، ضمن تبیین نقاط قوت و ضعف، فرصت تعالی بخشی و استمرار آموزه‌‌‌های آن مکتب را رقم می‌زند. مکاتب فقهی و نظام‌‌‌های سیاسی برخواسته از آن ها از این قاعده کلی مستثنی نیست. در این بین، مکتب فقهی قم که سنگ بنای تحقق نظام سیاسی ولایت فقیه را شکل می‌دهد، به طور ویژه می‌تواند مد نظر باشد. سؤال مطرح در این مقاله تبیین اصل اولیه در حوزه ولایت سیاسی در پرتو مبانی و ادله می‌باشد. اصل به معنای ضابطه‌ای است که عقلا در راستای شکل‌دهی به معاشرت اجتماعی ملحوظ می‌دارند. با رجوع به آموزه‌های فقهی مکتب قم به دست می‌آید که هرچند برآیند منابع و مبانی عدم ولایت افراد بشر بر یک‌دیگر است، لیکن اصل اولیه در مناسبات حاکمیتی ولایت سیاسی است که با ادله‌ خاصی همانند بهره‌مندی از صفت عصمت یا عدالت در پرتو عصمت همانند آن‌چه در نظریه ولایت فقیه مطرح می‌باشد، از قاعده کلی مستثنی گردیده است. مکتب فقهی قم با توجه به این وضعیت توانسته ‌است در برابر افکار انحرافی و التقاطی در جهان اسلام، مسیر مکتب ناب علوی را دنبال کند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اصل عدم ولایت; تأسیس اصل; مکتب فقهی قم; ولایت سیاسی

بررسی نظام‌مندی فقهی مبتنی بر نظریه خطابات قانونی - علی خلف خانی; محمد علی راغبی (<div style=)
فقه، دانشی روشمند برای استنباط احکام شرعی مکلف برای حیات اجتماعی وی است. تأثیرگذاری دانش فقه بر حیات اجتماعی، ذیل دو دیدگاه فقهی ـ اصولی قابل بررسی است. دیدگاه اول منسوب به مشهور اصولیون و معروف به نظریه انحلالی بودن خطابات شارع است. مطابق این نظریه، خطابات شخصی و عمومی شارع، منحل به تعداد افراد مکلفان شده و به همان تعداد، تکلیف بر هرکدام منجز می‌شود. به نظر می‌آید این اندیشه در ناحیه حکم‎شناسی و موضوع‎شناسی منجر به فقه فردی می‌شود. در مقابل، نظریه خطابات قانونی امام خمینی قرار دارد. مطابق این دیدگاه، خطابات عمومی شارع، قابل انحلال به خطابات شخصیه به تعداد مکلفان نیست، بلکه خطاب به عمومیت خود باقی است و چیزی که دارای کثرت و تعدد واقعی است، متعلق خطاب شرعی است. این نظریه نتایج متعددی به همراه دارد از جمله ازبین رفتن رابطه عبد و مولا در موضوعات اجتماعی و تأمین مصالح بندگان، مطابق مقتضیات زمان و مکان، معطوف بودن اراده مولوی شارع در خطابات به اراده جعل قانون نه بعث، شرط نبودن اخذ قید قدرت و محل ابتلا بودن همه اطراف علم اجمالی در تنجیز تکلیف. نگارندگان، ضمن مطالعه توصیفی ـ تحلیلی معتقدند نظریه خطابات قانونی، ظرفیتی را در حوزه فقه حکومتی و اجتماعی فراهم می‌کند که می‌توان از تکلیف و مکلف اجتماعی گفت., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امام خمینی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فقه فردی; خطابات انحلالی; خطابات قانونی; نظام مندی فقهی

اصول و مؤلفه های نظام سازی اسلامی با تأکید بر بیانیه «گام دوم انقلاب» - ابراهیم موسی زاده (<div style=)
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با اطلاع از آسیب های الگوهای سیاسی حاکم بر غرب؛ نظام «چپ و راست مدرنیته» را که زاییده حاکمیت طاغوتی است، به شدت طرد نموده و یکی از وظایف دولت را «ایجاد نظام اداری صحیح» و «نظام اسلامی» مقرر کرده است. علی‎رغم این تصریح، جز در موارد نادر، اشاره خاصی به مؤلفه ها و اصول حاکم بر «نظام سازی اسلامی» صورت نگرفته است. اکنون با پشت سر نهادن چهار دهه تجربه و ابتنای بیانیه «گام دوم انقلاب»، بر دستاوردهای این «چله پر افتخار»، پرسش اصلی که مطرح می شود، این است که بیانیه گام دوم انقلاب، برای نظام سازی چه اصول و مؤلفه هایی را ارائه می دهد؟ با توجه به مبانی، شاکله و جهت گیری صریح قانون اساسی در خصوص حاکمیت موازین اسلامی بر همه قوانین و مقررات، مسلماً از منظر واضعان قانون اساسی و هم چنین بیانیه گام دوم، «نظام‎سازی اسلامی» دارای مؤلفه ها و اصول ارزشی برخاسته از دین است که چنین نظامی بر ارزش هایی چون آزادی، عدالت، استکبارستیزی، معنویت، عقلانیت و مردم سالاری مبتنی است که آسیب ها، راه کارها و اصول حاکم بر این ارزش ها نیز در بیانیه «گام دوم انقلاب»، به عنوان نقشه راه نظام‌سازی اسلامی تبیین شده اند. این نوشتار بر اساس روش توصیفی ـ تحلیلی و با درنظرگرفتن چشم اندازهایی به عنوان غایات «بیانیه»، به بررسی چیستی مؤلفه‌ها، اصول و راه کارهای تحقق «نظام سازی اسلامی» می پردازد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: مردم سالاری; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تمدن سازی; نظام سازی; بیانیه گام دوّم; مدیریت انقلابی

اسلامی‌سازی سیاست تقنینی جمهوری اسلامی ایران؛ منطق و نگرش ها - علی غلامی; محمدمهدی عالمی طامه (<div style=)
دریافت: 29/10/98 تأیید: 29/5/99 علی غلامی* و محمدمهدی عالمی طامه** چکیده اسلامی‌سازی سیاست تقنینی جمهوری اسلامی ایران در گرو پاسخ به دو سؤال اصلی است که عبارتند از این که اولاً: منطق فهم دین، به معنای روش فهم، تفسیر و استنباط از منابع دین کدام است؟ و ثانیاً با توجه به اختلاف فتاوای فقها، راه کار حل تعارض و رسیدن به نتیجه چیست؟ این نوشتار با روش توصیفی ـ تحلیلی در پاسخ به سؤال اول با توجه به بطلان نگرش نقل گرا و عدم پاسخ گویی آن نسبت به نیازهای زمانه، تابع نگرش عقل‌گرا با منطق فهم اصولی است. در تبیین پاسخ سؤال دوم، نگارندگان ضمن پای‌بندی به نظریه شمول تشریع به عنوان نظریه مختار، ذیل دیدگاه ناظر به عینیت سیاست و دیانت، تحقق اسلامی‌سازی سیاست تقنینی را از یک سو، منوط به اعتقاد به ولایت مطلقه فقیه حاکم و اختیارات متناظر با آن می دانند و از سوی دیگر، تعیین فتوای معیار را؛ اعم از این که نظر فقیه حاکم یا فقیهی دیگر باشد، در اختیار ولی فقیه یا نهاد منتخب وی می شمرند که این نهاد، در حال حاضر در جمهوری اسلامی ایران، شورای نگهبان است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اسلامی‌سازی; شمول تشریع; عرفی‌شدن; فتوای معیار; منطق فهم دین

تحلیل محتوای برجستگی منابع قدرت نرم در سند چشم‌انداز بیست‌ساله جمهوری اسلامی ایران - سیدمحمدجواد قربی (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
یکی از منابع اصلی شناخت منابع قدرت نرم کشورها، اسناد فرادستی نظام سیاسی است که با بررسی و مداقه در آنها می‌توان رویکرد منابع قدرت را تبیین کرد. این مقاله می‌کوشد تا به بررسی منابع قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در اسناد فرادستی و به‌صورت موردی سند چشم‌انداز بیست‌ساله بپردازد. این مقاله با بهره‌گیری از روش توصیفی و تحلیل محتوای کمی سعی می‌کند به این سؤال پاسخ دهد که بیشترین برجستگی‌های منابع قدرت نرم در سند چشم‌انداز بیست‌ساله جمهوری اسلامی ایران کدامند و شامل چه مؤلفه‌هایی است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که منابع سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و علمی برای تولید قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در افق ترسیم‌شده وجود دارد و در این میان، منابع فرهنگی با دارابودن 77/38 فراوانی، بیشترین برجستگی را در میان دیگر منابع قدرت نرم در سند چشم‌انداز دارد که در میان مؤلفه‌های فرهنگی، معنویت و ارزشهای دینی بیشترین رابطه را با قدرت نرم جامعه ایرانی در افق 1404 دارد. بعد از منابع فرهنگی، منابع سیاسی با 53/26، منابع اقتصادی با 44/22 و منابع علمی با 24/12 درصد فراوانی در مرتبه‌های بعدی قرار دارد. در میان منابع قدرت نرم سند چشم‌انداز، معنویت (34/54)، تولید ملی (56/19)، پایبندی به نظام سیاسی (21/15) و دانش و فناوری (86/10) بیشترین فراوانی را در میان منابع قدرت نرم دارد که می‌تواند قدرت نرم جامعه ایرانی در افق 1404 را افزایش دهد., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; قدرت نرم; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; برجستگی; سند چشم‌انداز بیست‌ساله; منابع قدرت

پیشرانهای انقلاب اسلامی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر بیانیه گام دوم - سید محمد موسوی (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
انقلاب کبیر اسلامی ایران در حالی چهلمین سالگرد پیروزی خود را پشت سر گذاشت و قدم به دهه پنجم حیات خود گذاشت که اگرچه دشمنان مستکبرش گمان‌های باطلی در سر داشتند؛ اما دوستانش در سراسر جهان، امیدوارانه آن را در گذر از چالشها و به‌دست‌آوردن پیشرفتهای خیره‌کننده، همواره سربلند دیده‌اند. در چنین نقطه عطفی، رهبر حکیم انقلاب اسلامی با صدور «بیانیه گام دوم انقلاب» و برای ادامه این راه روشن، به تبیین دستاوردهای شگرف چهار دهه گذشته پرداخته و توصیه‌هایی اساسی به‌منظور «جهاد بزرگ برای ساختن ایران اسلامی بزرگ»»ارائه فرموده‌اند. «بیانیه گام دوم انقلاب» تجدید مطلعی است خطاب به ملت ایران و بویژه جوانان که بهم‌ثابه منشوری برای «دومین مرحله خودسازی، جامعه‌پردازی و تمدن‌سازی» خواهد بود و «فصل جدید زندگی جمهوری اسلامی» را رقم خواهد زد. این گام دوم، انقلاب را به آرمان بزرگش که ایجاد تمدن نوین اسلامی و آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمای (ارواحنافداه) است، نزدیک خواهد کرد., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: انقلاب اسلامی; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; بیانیه گام دوم; آیت‌الله خامنه‌ای

جایگاه‌شناسی اصل صداقت سیاسی در سیره مبارزاتی امام خمینی(ره) - سهراب مقدمی شهیدانی (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
در مقام تزاحم مصالح و منافع سیاسی با مسئله پایبندی به صداقت، مبانی سیاسی مختلف می‌تواند نسخه‌های متفاوت ارائه کند؛ در برخی مبانی فکری، در صورت تزاحم صداقت با منافع ملی و مصالح عمومی، تجویز دروغ، عادی و بلکه ضروری تلقی می‌شود؛ اما در برخی مبانی، دروغ و خدعه و نیرنگ منافی با سعادت اخروی و سیاست الهی تصویر می‌شود؛ حتی در صورت تزاحم ممنوع شمرده می‌شود. طبعاً کاربست تقیه، توریه و خدعه، در مقام رویارویی با دشمن را، که در برخی متون دینی نیز شواهدی بر جواز کاربست آن به‌چشم می‌خورد، نمی‌توان نقطه نقض این دیدگاه برشمرد و باید آن را جزو استثنائات خلاف قاعده بشماریم یا تخصصاً از موضوع بحث خارج کنیم. مطالعه سیره سیاسی و اظهار نظرهای امام در در برهه‌های مختلف نهضت نشان می‌دهد که مراعاتِ صداقت و حرکت بر مدار امانت و درستی، اصل ثابت در زندگی و شخصیت ایشان بوده و در هیچ‌یک از مقاطع خطیر به‌دلیل منافع و مصالح از این اصل دست بر نداشته است., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: امام خمینی; انقلاب اسلامی; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; اخلاق کاربردی; سیره سیاسی; صداقت سیاسی

آسیب‌شناسی سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران با نگاهی بر جایگاه هویت ملی در سیاستگذاری فرهنگی - ریحانه عالم; مرجان بدیعی (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
سیاست فرهنگی منابع و سنتهایی دارد که در فرهنگ و تاریخ گذشته ریشه دارد؛ اما سیاست فرهنگی به‌معنای ورود دولت و سازمانهای عمومی و رسمی برای سیاستگذاری در فرهنگ و برنامه‎ریزی‌کردن، مفهومی مدرن است. عواملی چون ایجاد هویت ملی و ملت‌سازی دلیل اولیه روی‌آوردن به سیاستگذاری برای فرهنگ بوده است. این پژوهش که با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام گرفته، واکاوی دلایل عدم موفقیت حیطه سیاستگذاری فرهنگی جمهوری اسلامی را مد نظر قرار داده و به‌دنبال رصد و آسیب‌شناسی سیاست فرهنگی کشور است.علاوه بر این به‌سبب رتبه ویژه مقوله هویت ملی بین موضوعات مختلف سیاست فرهنگی جامعه و اعتقاد متخصصان بر اهمیت آن در مانایی حکومت، این پژوهش شناسایی جایگاه هویت ملی در سیاست فرهنگی را نیز در دستور کار خود قرار داده است. واقعیتهای تاریخی نشان می‌دهد که هویت‎سازی ملی، فرایندی همیشگی و ناتمام است و نباید تصور شود که وقتی ملتی شکل گرفت به‌خودی‌خود تداوم می‎یابد و به هیچ تلاش و سازوکار پشتیبانی‌کننده‎ای نیاز ندارد؛ بلکه برعکس ملت و روح ملت‌بودگی در معرض فراز و فرود و چالشهای جدی قرار دارد و لازم است هویت ملی با کاربست سیاستهای فرهنگی، همیشه مراقبت و بازتولید شود., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: فرهنگ; آسیب شناسی; جمهوری اسلامی; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; سیاست فرهنگی; هویت ملی

منظومه فکری امام خمینی(ره) در گسترش عدالت در بُعد فرهنگی - بهزاد جلالوند (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
بررسى عوامل عدالت‌گستر در اندیشه حضرت امام خمینى(ره) و مبانى آن، مسئله این مقاله توصیفی ـ تبیینى است تا براساس آن مبانى، رمز پویایى سیره عملى حضرت امام(ره) مشخص شود. حضرت امام به‌عنوان رهبر با توجه به آموزه‌های دینى خود، مواردى چون انقلاب فرهنگى علیه ظلم، ابتنای فرهنگ به توحید و اسلام ناب محمدی(ص) و برخورد تهاجمى با فرهنگ بیگانه را از محدثات عدالت فرهنگی و تقدم اصلاح خود بر دیگران، خودباوری و اتکا به ‌نفس در مقابل فرهنگ ظالمان و احیاى فرهنگ امر به ‌معروف و نهى از منکر را نیز موجب گسنرش و توسعه عدالت فرهنگی شمردهاند. ایشان خطاب به خبرگان اول قانون اساسى فرمودند: قانون اساسى و دیگر قوانین در این جمهورى باید صددرصد اسلامى باشد و به‌عنوان الگو براى نهضتهاى رهایی‌بخش درآید که در این راستا مبانى این عوامل همچون دیگر ویژگیهاى سیره عملى ایشان تماماً برخاسته از وحى الهى و کلام معصومین علیهم‌السلام است., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: عدالت; فرهنگ; مبانی; امام خمینی(ره); مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; ظلم ستیزی

بررسی نقش مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی ایران - حمیدرضا سهرابی; محمد جواد فرح بخش (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
این پژوهش با هدف شناخت جایگاه مساجد در دوران پیروزی انقلاب اسلامی بر اساس چارچوب نظری نظریه بسیج چارلز تیلی و با روش توصیفی و تحلیلی به دنبال بررسی و تحلیل نقش مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی است. براساس فرضیه این پژوهش، مساجد سازمانهایی بود که مهمترین نقش را در بسیج سیاسی مردم در دوران مبارزات انقلابی و مقاومت هشت ساله ایرانیان در دفاع از حریم کشورشان در جنگ با جبهه استبداد و استکبار ایفا  کرد. براساس یافته‌های این پژوهش، مساجد سراسر کشور در دوران مبارزات انقلابی و هشت سال جنگ تحمیلی، همواره سازماندهی نیروها را از لحاظ تامین نیرو و تدارکات پشتیبانی می ‌کردند و مسجد سنگر پاسداری و تبلیغ ارزشهای جهادی و محل امر به معروف و نهی از منکر و جایگاه تعامل دین با دولت جمهوری اسلامی بوده که این مهم نشاندهنده نقش مؤثر مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی و حفظ آن بوده است. بنابراین در تمامی جنبشها و حرکتهای اسلامی دوران معاصر بویژه در دوران مبارزات مردم با رژیم پهلوی و دوران دفاع مقدس، مساجد به نقش آفرینی پرداخت و به عنوان نهاد مدنی بومی با ارائه کارکردهای گوناگون توانست در مقایسه با سازمانها و نهادهای مدنی مدرن مانند باشگاه و احزاب سیاسی و تشکل‌های کارگری و... در بسیج همگانی در پیروزی و دفاع از انقلاب اسلامی نقش بسیار مهمی ایفا کند., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: انقلاب اسلامی; بسیج; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; مساجد; سازمان روحانیت

نقش رهبری در پیشرفتها و حل چالشهای نظام جمهوری اسلامی ایران در حوزه مسائل امنیتی و دفاعی - سید محمد موسوی (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
یکی از مفاهیم با اهمیت، پیچیده و جدید در دنیای امروز در بسیاری از مباحث سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و... موضوع و مفهوم امنیت است. هدف مقاله، بررسی وضعیت مسائل امنیتی و دفاعی در سه دهه رهبریت مقام معظم رهبری است و از این دیدگاه این نوشتار در مقام پاسخگویی به این سؤال است که نقش رهبری در پیشرفتها و حل چالشهای نظام جمهوری اسلامی ایران در حوزه مسائل امنیتی و دفاعی در سه دهه اخیر چه بوده است؛ ایشان بهعنوان فرمانده کل قوا چه اقداماتی دربارۀ پیشرفت نیروهای مسلح انجام دادهاند؟ نوشتار به روش توصیفی و تحلیلی است و ابزار گردآوری اطلاعات بهصورت مطالعات کتابخانهای و اسنادی شامل کتابها، مقالات تخصصی و اینترنت صورت گرفته است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد، که مقام معظم رهبری در طول دوران رهبری پربرکت خویش، جنگ و صلح را با ترازوی حکمت، عزت و مصلحت مدیریت کردند و بارها جمهوری اسلامی را از خطر جنگهایی که ایران را تهدید میکرد نجات داده است. ایشان توجه زیادی به تقویت نیروهای نظامی و امنیتی داشته و با مدیریت و پیگیری خویش به بهترین وجه رهبری کرده و در خطرناکترین رویدادها که ایران با آن روبهرو شده با درایت و هوشیاری بر چالشها غلبه کرده و امنیت را به کشور باز گردانده است., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: رهبری; جمهوری اسلامی ایران; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; چالش امنیتی; مسائل دفاعی

مقایسه تطبیقی مبانی توسعه (اقتصادی) در دولت یازدهم و نسبت آن با الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت - سعید محمدی; مجید بذرافکن (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
توسعه در لغت به‌معنای رشد تدریجی در جهت پیشرفته‌ترشدن، قدرتمندترشدن و حتی بزرگترشدن است.  به‌طور کلی توسعه جریانی است که در خود تجدید سازمان و سمت‌گیری متفاوت کل نظام اقتصادی ـ اجتماعی را به‌همراه دارد. توسعه علاوه بر اینکه بهبود میزان تولید و درآمد را دربردارد، شامل دگرگونیهای اساسی در ساختهای نهادی، اجتماعی ـ اداری و همچنین ایستارها و دیدگاه‌های عمومی مردم است. مفهوم توسعه تاریخ تحولات متفاوتی را در جوامع گوناگون داشته است؛ اما عمده نظریات کاربردی توسعه محصول پس از جنگ جهانی دوم است و بسیاری از تجویزها در این دوره به‌عنوان رویکرد توسعه در کشورهای مختلف به‌عنوان مسیر و برنامه توسعه برگزیده شد. ایران معاصر هم از تحولات نظری و کاربردی مفاهیم توسعه به‌دور نبوده است و در دورههای مختلف تاریخی، همچون دوره پیش از انقلاب و پس از آن کم و بیش از تحولات جهانی مفهوم توسعه تأثیر پذیرفته است. پس از انقلاب نیز دولتهای مختلف هر کدام بنا به مشی سیاسی خود، رویکردهای متفاوتی را در حوزه توسعه دنبال کردند. در کنار الگوهای توسعه غیر بومی، درطول دهه اخیر، الگوهای توسعه بومی (الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت و اقتصاد مقاومتی) به‌عنوان جایگزین توسعه نیز شکل گرفته‌اند که در صورت تئوریزه‌شدن و انسجام نظری میتواند راهگشای بسیاری از مسائل در این حوزه باشد. هدف اصلی پژوهش این است که ابتدا ضمن بررسی مبانی نظری دولت یازدهم و سیاستهای آن در موضوعات مختلف، ارتباط و نسبت این سیاستها و مبانی را با الگوهای توسعه بومی در چارچوب شاخصهای مختلف ارزیابی کنیم. روش پژوهش پیشرو، نیز توصیفی ـ تحلیلی در چارچوب الگوی مداخله اسنادی و کتابخانهای است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که گفتمان توسعه در دولت یازدهم در طیفی از عدم نسبت تا نسبت نزدیک و نسبی در ارتباط با الگوی اسلامی ـ ایرانی قرار دارد., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: اقتصاد مقاومتی; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت; اقتصاد برونگرا; دولت یازدهم; مبانی توسعه

بررسی اهداف انقلاب اسلامی و الزامات دستیابی به آن در اندیشه مقام معظم رهبری - سیدمحمدجواد موسوی; لطف الله فروزنده دهکردی (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
در این برهه از زمان که دشمنان بیش از گذشته درصدد تحریف انقلاب اسلامی هستند و تلاش دارند آن را از آرمانهای اصلی خود دور سازند لازم است محورهای اصلی انقلاب اسلامی مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. هدف اصلی این مقاله، شناخت بیشتر دیدگاههای مقام معظم رهبری در مورد اهداف انقلاب اسلامی، الزامات دستیابی به اهداف انقلاب اسلامی و مطالبات مختلف مقام معظم رهبری از مسئولان در حوزههای مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی ـ فرهنگی و علمی ـ فناوری است. در این نوشتار سعی شده است تا با استفاده از روش تحلیل مضمون بیانات مقام معظم رهبری در سالهای اخیر و بویژه سال 1396 و همچنین مقالات پژوهشگران دربارۀ دیدگاههای ایشان تا آنجا که ممکن است نقشه هدف و مسیر نظام جمهوری اسلامی تبیین، و به سه سؤال بنیادی پاسخ داده شود: اهداف انقلاب اسلامی کدام است؟ الزامات دستیابی به اهداف انقلاب اسلامی کدام است؟ مطالبات رهبری از مسئولین چیست؟ نتایج در حوزههای مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی ـ فرهنگی، علمی ـ فناوری و دیگر حوزهها همراه با تعیین سطح تحلیل راهگشای اندیشمندان، محققان و مسئولان ذی‌ربط خواهد بود., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: مقام معظم رهبری; انقلاب اسلامی; اهداف; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; الزامات دستیابی به اهداف انقلاب اسلامی; مطالبات رهبری

عقلانیت انقلاب اسلامی از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای - محمدمهدی اسماعیلی; میثم عباسی فیروزجاه (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
هدف این مقاله، بررسی عقلانیت انقلاب اسلامی از دیدگاه آیتالله خامنهای است. از دید رهبری، عقلانیت جزء جداناشدنی انقلاب به شمار میرود که در کنار دو مفهوم معنویت و عدالت، ابعاد اصلی مکتب امام خمینی(ره) را تشکیل میدهد. انقلاب بر حسب عقلانیت خاص خود به تولید مفاهیمی میپردازد که برای ادارۀ جامعه و حرکت به سمت الگوی مطلوب پیشرفت از اهیمت اساسی برخوردار است. این پژوهش با طرح این پرسش، که «مضمونهای برآمده از عقلانیت انقلاب اسلامی از دیدگاه آیتالله خامنهای چیست؟» درصدد است با استفاده از روش تحلیل مضمون، شبکهای از مضمونها نظیر دینمحوری، باهمبودگی، عدالتخواهی، استکبارستیزی و مردمسالاری را از بیانات رهبری استخراج کند و مورد بررسی قرار دهد. از نظرگاه رهبری، این مضمونها آموزههایی ذهنی و مبتنی بر قوۀ مجرد عقلی نیست، بلکه مفاهیمی «عملی» و «تمدنساز» است که جمهوری اسلامی باید در راستای تحقق آن حرکت کند. بنابراین، ترسیم و بازنمایی محورها و مؤلفه‌های عقلانیت در انقلاب اسلامی از دیدگاه رهبری مقصود این نوشتار است., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: عقلانیت; انقلاب اسلامی; مردم سالاری; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; استکبارستیزی; باهم بودگی; دین محوری; عدالتخواهی

تبلور حکمرانی خوب در اندیشه و سیره سیاسی امام خمینی(ره) - عباس کشاورز شکری; جبار شجاعی (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
حکمرانی خوب به عنوان یکی از مباحث مطرح شده در مجامع علمی، نیازمند پیگیری و تدقیق در اندیشه اسلامی است؛ چراکه راهکارهای متعددی در اندیشه اسلامی برای ایجاد نظام سیاسی مطلوب وجود دارد. به همین سبب در این مقاله سیره سیاسی امام خمینی(ره) به عنوان نخبه‌ای سیاسی و اندیشمندی دینی مورد بررسی قرار گرفته  است. نگارندگانِ پژوهش پیش رو در پاسخ به سؤال «حکمرانی خوب در اندیشه و عمل امام خمینی «ره» چگونه ترسیم می‌گردد؟»، به روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن ترسیم مبانی جامعه مطلوبِ امام، بیان کرده‌اند که مؤلفه‌های حکمرانی خوب در نگاه ایشان، آسیب‌شناسی انقلاب اسلامی، دشمن‌شناسی، سیاست خارجی وحدتگرا، امر به معروف و نهی از منکر، مقاومت اجتماعی، عدالت و ستم‌ستیزی، رفق و مدارا، تکلیف‌مداری، تربیت سیاسی، محوریت مرجعیت شیعه و نظارت سیاسی است, مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: انقلاب اسلامی ایران; اندیشه سیاسی اسلام; حکمرانی خوب; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)

واکاوی اندیشه سیاسی آیت‌الله شیخ عیسی احمد قاسم (رهبر انقلاب بحرین) - هادی آجیلی; عابد باقری (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
آیت‌الله شیخ عیسی احمد قاسم با نقش‌آفرینی مؤثر در تحولات سیاسی بحرین قبل از خیزش انقلابی سال 2011م، و هم‌چنین با هدایت افکار عمومی پس از این تاریخ، نقش محوری در روند تحرکات مردمی بحرین ایفا کرده است. وی با نیم قرن فعالیت سیاسی اجتماعی، توانسته است ضمن تبیین اندیشه‌های سیاسی اسلامی خویش به وحدت‌بخشی میان توده‌ها بپردازد. در این تحقیق، برخی عوامل مهم در تفکرات سیاسی وی بررسی می‌شود. دغدغه اصلی مقاله واکاوی وجوه دینی در مبانی فکری این رهبر برجسته انقلابی است که با تاکید بر ارتباط دین و سیاست و حاکمیت ولایت فقیه، مفاهیمی از جمله مشروعیت، دموکراسی، آزادی، عدالت و... را مبتنی بر آموزه‌های اسلامی و منطق قرآنی تبیین و با به چالش کشیدن نوع نگاه دشمنان دین به این مفاهیم، سبب اقبال روزافزون آزادی‌خواهان بحرینی و تقویت مطالبات انقلابی مردم و خیزش مبتنی بر بیداری اسلامی در این کشور شده است., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; اندیشه سیاسی شیخ عیسی قاسم; انقلاب در بحرین; حکومت بحرین و عیسی قاسم

الگوی مفهومی مطلوب برای حرکت های جهادی در درون زایی اقتصادی مناطق محروم - حمید رضا مقصودی; محمد جواد کجوری (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
چکیده, مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; اقتصاد منطقه ای; حرکت های جهادی; درون زایی; کفایت; مزیت; مناطق محروم

مقایسه سطح عدالت‌خواهی و ولایت‌مداری ملّت ایران با امّت صدر اسلام - رحیم امرایی; منوچهر محمدی (دانشگاه جامع امام حسین(ع))
ایفای نقش مردم در کنار دو اصل مذهب و رهبری از مهم‌ترین ارکان انقلاب صدر اسلام و انقلاب اسلامی ایران است. پایبندی ملّت به مذهب و اطاعت از رهبری از عوامل اصلی تحقّق انقلاب‌ها و حفظ آن در مسیر صحیح است. بر این اساس، سؤال اصلی این مقاله، میزان تحقّق معیار ولایت‌مداری در مسیر عدالت در ملّت ایران اسلامی پس از امام خمینیرحمه‌الله‌علیه در مقایسه با امّت صدر اسلام پس از پیامبرصَلَّى‌اللهُ‌عَلَیْهِ‌وَ‌آلِهِ‌وَ‌سَلَّم است. برای این منظور، میزان حضور و نقش‌آفرینی امّت مسلمان صدر اسلام در تحقق این آرمان‌ها در زمان خلفای چهارگانه در مقایسه با نقشی که ملّت ایران در حفظ انقلاب اسلامی بعد از امام خمینیرحمه‌الله‌علیه ایفا کردهاند، مورد سنجش قرار میگیرد و نشان داده می‌شود که شاخصه‌های عدالت‌خواهی و ولایت‌مداری ملّت ایران در سطح بالاتری نسبت به امّت صدر اسلام قرار دارد., مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران (IRSJ)
Keywords: عدالت‌خواهی; انقلاب اسلامی ایران; مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران; IRSJ; امام علی علیه‌السلام; انقلاب صدر اسلام; ولایت‌مداری

سرمایه های اجتماعی تمدن ساز در اندیشه امام خمینی(ره) - هادی ابراهیمی کیاپی; غلامرضا جمشیدیها (دانشگاه شاهد)
مجموعه بیانات امام خمینی(ره)، از گنجینه‌های عظیم معارف اسلامی و انقلابی دوران معاصر و منشور تمام‌نمای انقلاب اسلامی است. در این منشور، نگاه تمدن‌ساز و غایت-محور امام خمینی(ره)، به‌مثابه‌ی سرمایه‌های اجتماعی تمدن‌ساز قابل رویت است. سرمایه اجتماعی تمدن‌ساز مجموعه‌ای از ادراکاتی است که موجب ایجاد ارتباط و مشارکت بهینه اعضای یک جامعه می‌شود و ظرف وجودی آن را آماده پذیرش تمدن بزرگ می‌کند. از این‌رو، هدف مقاله حاضر علاوه بر تبیین مفهوم، ابعاد، دیدگاه‌ها، نظریه‌ها و مدل‌هایی برای سرمایه اجتماعی و تمدن بزرگ اسلامی از نگاه صاحب‌نظران، بر سیره نظری- انتزاعی اندیشه امام، بنا نهاده شده است. در این مطالعه، مهم‌ترین عوامل سرمایه اجتماعی تمدن‌ساز انقلاب اسلامی از منظر امام بررسی شده است؛ که عبارتند از: قیام برای خدا، اعتقاد و باورداشت به وجود مقدس ولی عصر(عج)، مردمی بودن رهبری انقلاب، احیاء تفکر ظلم‌ستیزی و عدالت‌خواهی اسلام، اراده و استقامت اسطوره‌ای و شگفت ملت بزرگ ایران، باور به امدادهای غیبی و نظام‌سازی اسلامی- انقلابی., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: ایران; تمدن نوین اسلامی; انقلاب اسلامی; سرمایه اجتماعی; امام خمینی(ره); فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC

نقش دولت تمدنی در کارآفرینی: چهارچوبی برای آینده‌ی جمهوری اسلامی ایران - تقی پارسامهر (دانشگاه شاهد)
بیان مساله : شکاف بین بین چشم‌انداز تمدنی و انفعال نهاد دولت در امور کوتاه مدت و سطحی، و غفلت از عاملیت نهادی هدف: بررسی کنش نهادی و سیاست گذاری دولت تمدنی در پی ریزی ترتیبات نهادی جدید به منظور خلق کسب وکارها و کارآفرینی است. روش : تحلیلی وتوصیفی به همراه کتابخانه ای و انجام مصاحبه های عمیق یافته ها: ایده تمدنی بودن، زمینه رابرای ارتقاء کنش گری دولت از لایه های سطحی مثل دادن وام برای کسب و کارها و...به لایه های ژرف یعنی ترتیبات نهادی می کشاند. دولت به نقش واقعی خود بر می گردد. دولت باید فراتر از اقدامات سطحی، در عمق نهادی کنش گری کند، تا زمینه برای رویش کسب و کارهای سازگار با سرشت و واقعیت های شاکله اسلامی ایرانی فراهم گشته، مسیر برای تمدن نوین آینده همواره گردد. اگر چه از نظر فلسفی، انتخاب امکان های بدیل وجود دارد، اما در جهان واقعیت ها،هر مسیری وابستگی به مسیر، و امکان های خود را دارد،. یعنی هر کنش دولت تمدنی ، امکان هایی هموار، وامکان های دیگری را ناهموار می سازد. در نتیجه، دولت تمدنی باید از طریق نقش تحول نهادی خود، مسیری گذار به کسب و کارهای آینده را هموار سازد. واژگان کلیدی : دولت تمدنی، خروج از انفعال، کنش گری نهادی، هموار سازی مسیر،, فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: آینده; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; خروج از انفعال; دولت تمدنی; کارآفرینی تمدنی; کنش گری نهادی; هموار سازی مسیر

نظریه «تمدن نوین اسلامی» از رویکرد فلسفی- نظری تا رویکرد تاریخی- نظری - موسی نجفی (دانشگاه شاهد)
نظریه «تمدن نوین اسلامی»، دربردارنده دو بعد تمدنی و اسلامی است که درون خود اندیشه تعالی، تمدن برتر، تکامل و هویت را دارد. اگرچه تا کنون از تمدن نوین اسلامی سخن به میان آمده؛ کمتر در قالب و چهارچوب نظریه عنوان شده است. حرکت به سمت تمدن نوین اسلامی با طرح مباحث نظری امکانپذیر است. لذا نگارنده بر آن شد تا از دریچه فلسفی و تاریخی پرتویی بر این نظریه بیافکند. همان‌طور که اشاره رفت این نظریه در دوسطح کلان قابل احصا است؛ سطح اول به‌عنوان سطح مبنایی و بنیادی، شامل دستگاه نظری و مفهومی است که در بافتی از فلسفه‌ی تاریخ، پرورانده خواهد شد. سطح دوم هم معطوف به خوانشی تاریخی از تمدن اسلامی است. مفروض نظریه آن است که رویدادهای تاریخی، در بطن خود پیوستگی و تکامل دارند و هرگز حوادثی گسسته و جدا از هم نیستند؛ عصر بیداری اسلامی که از حدود دویست سال پیش کل جهان اسلام را در برگرفته است نهایتا به وقوع انقلاب اسلامی ایران منجر شد. انقلاب اسلامی محصول منازعه‌ی تاریخی جهان اسلام با تمدن غرب و برخوردار از ظرفیت‌های نهفته‌ی دین اسلام در خلق یک نظام سیاسی مبتنی‌بر سنت دینی در عصر مدرن است و می‌تواند مولد «تمدن نوین اسلامی» باشد. این انقلاب که با ایجاد نظام سیاسی جمهوری اسلامی خود را تثبیت کرد، در مرحله طلیعه و بسط موج چهارم تمدن اسلامی به‌عنوان مقدمه‌ی ظهور حضرت حجت (عج) و آرمان الهی مهدویت برای پایان تاریخ خواهد بود., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن نوین اسلامی; مهدویت; انقلاب اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; تکامل; رویکرد فلسفی و تاریخی

تأمّلاتی در خصوص «مراحل تمدن اسلامی»؛ رهیافتی برای تمدن نوین - سید علیرضا واسعی (دانشگاه شاهد)
امروزه دغدغه تمدن نوین اسلامی، ذهن نویسندگان زیادی را به خودمشغول داشته و هر کسی می کوشد ذیل آن،الگویی برای زندگی متعالی/ مطلوب برای ایرانیان و در سطح‌کلان تر، جهان‌اسلام شناسایی کند، اما واقعیت آن است که ارائه الگویی قابل‌دفاع و گفتگوپذیر زمانی میسر می‌شود که از تجربه زیسته و پیشینه تاریخی تمدن اسلامی آگاهی روشنی ارائه‌شود. نشان دادن چنین تصویری البته مبتنی بر هستی شناسی تمدن از یک سو و چگونگی حضور آن در حیات اجتماعی از سوی دیگر است. دسته ای از نویسندگان آگاهانه یا ناهوشیارانه به ذات انگاری و حیاتمندی تمدن (نگاه آنتولوژیک)روی کرده و برای آن مراحلی چون تکون و پیدایی، رشد و بالندگی، گسترش و شکوفایی، و افول و انحطاط را تصور کرده و بر پایه آن خوش بینانه به شکوفایی و رشد دوباره آن و حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی دل بسته اند. مقاله حاضر با رویکردی انتقادی و به روش توصیفی مقایسه ای می کوشد تا به این پرسش کانونی پاسخ دهد که آیا تمدن اسلامی - به مثابه وصف- در مسیر تاریخی خود دارای مراحل قابل شناسایی بوده یا نه و در هر صورت چگونه می توان به سوی تمدن نوین اسلامی گام برداشت؟‌ فرضیه اصلی نوشتار آن است که تمدن اسلامی به مثابه نوع زیست اجتماعی و فرایندی در مسیر شدن، مراحل مشخصی را طی نکرده و رسیدن به بهترین نوع آن/ تمدن نوین اسلامی نیز امری محتوم و از پیش تضمین شده نیست،‌ بلکه در سایه اصلاح جامعه و ارتقای فضیلت و معرفت در آن، تحقق پذیر است., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن نوین اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; ‌ مراحل تمدن; اصالت تمدن; تمدن عیار; رویکرد انتقادی

مولفه‌های تدوین خط‌مشی‌های عمومی در دولت اسلامی با رویکرد تمدن‌سازی نوین اسلامی (با محوریت بیانات مقام معظم رهبری) - داود حسین پور; فتاح شریف زاده; وجه الله قربانی زاده; یوسف زال (دانشگاه شاهد)
خط‌مشی‌های عمومی، تصمیماتی هستند که نظام خط‌مشی‌گذاری در قالب مراحل خط‌مشی‌گذاری و برای حل مسائل عمومی اتخاذ می‌کند. فرآیند خط‌مشی‌گذاری در سه حوزه تدوین، اجرا و ارزشیابی می‌باشد، که نقش تدوین در آن برجسته است. اکنون که در گام سوم از گام‌های پنج‌گانه تمدن نوین اسلامی، یعنی دولت اسلامی قرار داریم، ضرورت شناخت مؤلفه‌های تدوین خط‌مشی‌های عمومی در دولت اسلامی، به‌عنوان گامی در جهت تحقق جامعه اسلامی و نهایتأ تمدن نوین اسلامی حائز اهمیت است. لذا هدف از این پژوهش، ارزیابی مؤلفه‌های تدوین خط‌مشی‌های عمومی در دولت اسلامی با رویکرد تمدن‌سازی نوین اسلامی می‌باشد. روش تحقیق، تحلیل محتوای کیفی، با مطالعه‌ی کتابخانه‌ای و بررسی اسناد و مدارک از طریق جستارهای مرتبط با عنوان پژوهش، از سایت رسمی مقام معظم رهبری می‌باشد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ابعاد مؤلفه‌های تدوین خط‌مشی‌های عمومی در دولت اسلامی به عواملی چون اطلاعات، دانش و بصیرت بستگی دارد. نتیجه‌گیری کلی اشاره به آن دارد که، خط‌مشی‌های عمومی بایستی طوری تدوین شود که در آن به ارزش‌ها و هنجارهای جامعه، منافع و مصلحت عامه مردم، عوامل تعیین‌کننده حد و مرزها، انعطاف و آینده‌نگری، اخلاق‌مداری، شفافیت و روشنی، قابلیت انطباق، قابل فهم بودن و مسائل و مشکلات عموم مردم توجه گردد، تا با گذر از دولت اسلامی و تحقق جامعه اسلامی، زمینه ایجاد تمدن نوین اسلامی محقق گردد., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تدوین خط‌مشی عمومی; تمدن نوین اسلامی; تمدن‌سازی; جامعه اسلامی; دولت اسلامی; رویکرد تمدنی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC

نقش قدرت در تأسیس تمدن نوین اسلامی در اندیشه امام خمینی - نجف لک زایی; علی الهامی; رضا لک زایی (دانشگاه شاهد)
امام خمینی سرشتی سراسر سیاسی برای اسلام ناب محمدی و نه اسلام آمریکایی قائل است و معتقد است که مسلمانان باید سنگرهای کلیدی جهان را فتح کنند. این فتح با تشکیل تمدن نوین اسلامی میسر است(اهمیت). از آنجا که قدرت نقشی کلیدی در تأسیس و حفاظت از تمدن دارد، مسئله مقاله، بررسی نقش قدرت در تأسیس تمدن نوین اسلامی در منظومه فکری امام خمینی است(مسئله). از منظر امام خمینی، تمدن فقط دارای ابعاد مادی و سخت نیست، بلکه بر اساس دستگاه هستی شناسانه و انسان‏شناسانه ایشان، تمدن علاوه بر بعد مادی، دارای لایه‏های باورها، گرایش‏ها و رفتارها و ساختارها می‏باشد. این سه لایه کاملاً درهم تنیده هستند و ساختارها را پدید می‏آورند(چارچوب نظری). قدرت فرهنگی ناظر به لایه باروها و گرایش‏ها، قدرت سیاسی و اقتصادی ناظر به لایه باورها و رفتارهاست. قدرت فرهنگی از سایر ارکان تمدن مهم‏تر است و به عنوان زیربنای سایر ارکان می‏باشد و با تقویت قدرت فرهنگی، قدرت اقتصادی و سیاسی، افزایش می‏یابد و با تضعیف فرهنگ و قدرت فرهنگی، سایر ارکان تضعیف می‏شوند. در عین حال، اگر قدرت اقتصادی یا قدرت سیاسی هم تضعیف شوند، تشکیل تمدن با چالش مواجه می‏شود(یافته‏ها). از منظر امام خمینی، آبشخور فرهنگ، اسلام است و اسلام، نه یکی از عناصر تمدن، که خود تمدن‏ساز می‏باشد. مقاله حاضر با استفاده از روش تحلیلی ـ اکتشافی و بهره‏گیری از روش دلالت مطابقی و التزامی که از دانش منطق و اصول فقه اخذ شده، این رویکرد را در اندیشه سیاسی امام خمینی بررسی نموده است(روش)., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: امام خمینی; تمدن نوین اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; ‌ قدرت سیاسی; قدرت اقتصادی; قدرت فرهنگی

چالش های تمدنی پیش روی انقلاب اسلامی ایران - حسن بشیر; هادی غیاثی (دانشگاه شاهد)
انقلاب اسلامی ایران داعیه دار نظم اجتماعی جدیدی است که خود را در سطحی فراگیر در قالب تمدن‌نوین اسلامی نمایان می‌سازد. حرکت به سمت تمدن نوین اسلامی با چالش‌هایی همراه است که چیستی آن‌ها، مساله این پژوهش را شکل می-دهد. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش، مطالعه‌ی اسنادی است و تحلیل اطلاعات با روش تحلیل مضمون انجام-پذیرفته است. براساس یافته‌های این پژوهش، چالش‌های تمدنی انقلاب اسلامی ایران در مقوله‌های «امکان تحقق تمدن-نوین اسلامی»، «الزامات تحقق تمدن‌نوین اسلامی»، «حیطه انتقال تمدنی تمدن‌نوین اسلامی» و «معنا و عینیت در تمدن‌نوین اسلامی» قابل‌صورت‌بندی است. عدم امکان تحقق تمدن‌نوین اسلامی، چالشی است که معنادار بودن آن در این نوشتار بررسی می‌شود. بسط اجتماعی عقلانیت انقلابی، تربیت نیروی انسانی طراز تمدن نوین اسلامی، تحول در علوم انسانی و تعالی الگوی مدیریت، اصلاح سبک زندگی و افزایش تعاملات میان‌‌فرهنگی از مهم‌ترین الزامات تحقق تمدن‌نوین اسلامی است که عدم توجه به آن‌ها از چالش‌های اساسی صیرورت تمدنی انقلاب اسلامی خواهد بود. تحولات فکری، پیشرفت های علمی، تعاملات میان فرهنگی، شکاف‌های اجتماعی، فتنه‌های سیاسی و جنگ‌های بین المللی از ساز و‌ کارهای حیطه انتقال تمدنی محسوب می‌شوند که عدم مدیریت آن‌ها، حرکت انقلاب اسلامی را با چالش‌های جدی مواجه خواهد ساخت. فقدان معنا و عینیت نیز از مهم‌ترین چالش‌های هر تمدن محسوب می‌شود. راه عینیت یافتن تمدن از مسیر بسط تاریخی جغرافیایی معانی متناسب با خود می‌گذرد که این امر نیز جز با وجود یک حکومت یا قدرت دارای نفوذ و با فهم، ارائه، مشروعیت بخشی و بازنمایی معانی متناسب با هویت اسلام تمدنی امکان پذیر نخواهد بود., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن نوین اسلامی; انقلاب اسلامی ایران; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; چالش های تمدنی

مقایسه سنن اجتماعی تمدن ساز انبیاء و طاغوتیان از دیدگاه قرآن - محمد ناصر سقای بی ریا (دانشگاه شاهد)
در این مقاله سنن اجتماعی تمدن ساز انبیاء عظام و در مقابل آن‌ها سنن اجتماعی طاغوتیان از دیدگاه قرآن کریم مورد مطالعه قرار می‌گیرد. قرآن کریم به سنن اجتماعی انبیاء عظام به‌عنوان سنن جاری نقش آفرین در گذشته، حال و آینده امت واحده می نگرد . این سنت‌ها را به شکل عام می‌توان سنن اجتماعی تمدن ساز و به لحاظ آرمآن‌های معطوف به آینده سنن اجتماعی تمدن نوین اسلامی نامید. این مقاله از روش توصیف و تحلیل آیات قرآن کریم با روش تفسیری و اجتهادی و در صورت نیاز از نهج‌البلاغه و دیگر روایات و احیانا از نظریه ها و دیدگاه های اندیشمندان مسلمان بهره می‌گیرد. سئوال این است که از دیدگاه قرآن کریم سنت‌های اجتماعی تمدن ساز انبیاء عظام که در ادامه به تشکیل تمدن نوین اسلامی می انجامد و در برابر آن‌ها سنت‌های اجتماعی طاغوتی آنچه بوده است؟ این بررسی نشان می‌دهد که سنن اجتماعی تمدن ساز انبیاء عظام شامل: 1. اکرام انسان‌ها در برابر خوار شماردن، 2. هدایتگری در برابر گمراه کردن، 3. عدالت‌گستری در برابر دعوت به ستم ،  4. دعوت به فضیلت و آبادگری در برابر فساد و تبهکاری می‌شود. از دیدگاه قرآن، سنت‌های تمدن ساز انبیاء در نهایت بر سنت‌های طاغوتیان غلبه خواهد کرد و به تشکیل حکومت عدل الهی در سراسر جهان و تشکیل تمدن نوین اسلامی‌خواهد انجامید., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: قرآن کریم; تمدن نوین اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; تمدن سازی; انبیاء; سنن اجتماعی; طاغوتیان

نقش سازمان‌دهی اطلاعات در تحقق تمدن اسلامی - محمدحسین علیخانی; حسن شیخ‌العراقین‌زاده (دانشگاه شاهد)
سازمان‌دهی اطلاعات و ارائه خدمات علمی بر اساس آن، از ابزارهای مهم در نهاد تولید علم جهان است. پندار عمومی این است که سازمان‌دهی اطلاعات صرفاً سرعت و دقت دسترسی به اطلاعات مورد نیاز جامعه را افزایش می‌دهد. اما بدون توجه به هستی‌شناسی و غایات خاص، نظام دادن به هیچ چیزی امکان‌پذیر نیست و درنتیجه استفاده از سازماندهی اطلاعات در انجام تحقیق، باعث جهت‌داری تولیدات نهاد علم می‌شود. جامعه ایران برای دست‌یابی به تمدن اسلامی و برآورده ساختن اهداف انقلاب اسلامی خود نیازمند نظام‌مندی اطلاعات متناسب با این غایت است تا اطلاعات دینی را محور جریان تولید علم قرار دهد. این نوشتار با استفاده از روش اسنادی به بررسی سیر تحولات سازمان‌دهی‌های نوین اطلاعات پرداخته و شاکله استدلالی آنها را بررسی می‌کند. سپس به کمک استدلال منطقی نیازمندی‌های تحقق تمدن اسلامی در فضای مفهومی را بررسی کرده و پیشنهاداتی برای ایجاد سازمان‌دهی اطلاعات متناسب با تحقق تمدن اسلامی ارائه می‌دهد., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: علم دینی; تمدن اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; سازمان تولید علم; سازمان‌دهی اطلاعات

تحلیلی انتقادی بر نظریه «امتناع علم دینی و تمدن‌سازی» با غلبه تفکرتئولوژیک و حوالت تاریخی مدرنیته - محمدرضا خاکی قراملکی (دانشگاه شاهد)
ازجمله رویکردهای قابل‌توجه در مخالفت با تمدن سازی و اسلامی سازی علوم، نگاهی است که با اتکا بر فلسفه پدیدار شناختی و رویکرد انتولوژیکی، تلاش می‌کند الزامات تمدنی مدرنیته را امر اجتناب‌ناپذیر و حوالت تاریخی دانسته و هرگونه تلاش در اسلامی سازی و بومی کردن علوم جهت مهندسی تمدن اسلامی را محکوم‌به شکست بداند و در حقیقت این رویکرد بر این باور است که اساساً دغدغه و تلاش برای تمدن سازی و اسلامی سازی علوم، ریشه در جریان بومی‌گرایی وهویتگرائی غرب‌ستیز دارد، ازاین‌روی دلایل مخالفت خود را با این مسئله به موانع درونی و بیرونی بازمی‌گرداند. به همین روی مانعیت درونی در امکان و امتناع تمدن سازی و تولید علم دینی را به حاکمیت دستگاه تئولوژیکی یعنی الهیات در جامعه اسلامی برمی‌گرداند. به این معنا که هر دستگاه معرفتی بشر که واسطه در فهم بشر از متن و حقیقت دین باشد، به دلیل ماهیت بشری‌اش، منجر به اعوجاج در فهم دینی و درنتیجه ایدئولوژیک شدن دین می‌گردد، درحالی‌که حقیقت دین به دلیل ویژگی همچون قدسی بودن، مطلق بودن، فرا تاریخی، عینی نبودن، امری است که مانع از مقایسه آن با علم و درنتیجه مانع طرح تمدن اسلامی بر محور تولید علوم دینی می‌گردد. چراکه مواجه ما با دین امری وجودی وانکشافی است. مانعیت بیرونی در امتناع، به حوالت تاریخی، اقتضائات ذاتی مدرنیته، یعنی علم مدرن و تکنولوژی برمی‌گرداند، که چنین حوالتی اجازه نمی‌دهد انسان باقدرت و اختیار خود در برابر آن مقابله کند. با توجه به دو دال اساسی نظریه فوق در امتناع مهندسی تمدن اسلامی و تولید علم دینی، باید گفت اساساً، بدون تفقه جامع در دین و ترسیم هندسه معرفت دینی و تبیین جایگاه الهیات مطلوب، نمی‌توان مواجهه صحیح و مطلوب با متن دین و جریان دینداری در مقیاس تمدنی و اجماعی داشت، درواقع رابطه وجودی با دین، یک رابطه درونی و فردی است و موجب انزوای دین در متن حیات اجتماعی گشته و به سکولاریسم منجر می‌گردد. از سوی دیگر چنین خوانشی از الزامات مدرنیته با اصل تکلیف و اختیار انسان در جهت تکامل اجتماعی و تمدن سازی سازگاری ندارد، ازاین‌رو با فرض امکان‌پذیری توسعه و تکامل قدرت و اختیار برمحورحق، مسئولیت و تکلیف اجتماعی و تمدنی جامعه دینی، این اقتضاء و حوالت تاریخی الزام‌آور و جبرانگارانه را بایستی بشکند و درنتیجه طرح تمدن سازی اسلامی و علم دینی، مطلوب و امکان‌پذیر می‌گردد., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: علم; علم دینی; دین; ایدئولوژی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; مدرنیته; تمدن سازی; الهیات; انتولوژی; پدیدارشناسی; تئولوژی; تکنولوژی

منزلت عقل فقهی در تمدن سازی نوین اسلامی - سید محمدحسین متولی امامی (دانشگاه شاهد)
عقل در روایات و آیات اسلامی مخلوق خداوند معرفی شده و حجت درون انسان است. عقل وسیله رسیدن انسان به عبودیت و مهم‌ترین بخش وجود آدمی در جهان خلقت است. عقل در فقه اسلامی، هرچند به عنوان منبع حکم شرعی معرفی می‌شود، اما هیچ‌ گزارش دقیقی از جایگاه آن در فقه اسلامی در دست نیست. در عرصه تمدن‌سازی نوین اسلامی، عقل نقشی بس مهم‌تر از فقه فردی پیدا می‌کند و در این مرحله، بی‌توجهی به این ابزار اساسی فهم شریعت و عدم توجه به منزلت آن در هندسه تمدن‌سازی اسلامی، یا آدمی را به ورطه اخباری‌گری سوق می‌دهد و یا از سوی دیگر حجیت دستگاه فقاهت تمدن‌ساز، تمام نخواهد بود. این نوشتار در پی آن است که اجمالاً جایگاه عقل فقهی را در عرصه تمدن‌سازی نوین اسلامی روشن نماید. به نظر می‌رسد برای ورود فقه به عرصه تمدن‌سازی نوین اسلامی، باید عقل، علاوه بر شئونی که در فقه رایج دارد، حداقل به پنج شکل دیگر ایفای نقش کند: تحلیل اجتماعی احکام، درک مصالح تحسینی، مجال عدم تعبّد در شئون حکومت، درک نظام‌وار شریعت و کشف نقطه ثقل تصرف., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن نوین اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; عقل سکولار; عقل فقهی; عقل متعبد; فقه تمدن‌ساز; مصالح تحسینی و حاجی; نظام‌سازی فقهی

تعیین پیشران های تمدن سازی نوین اسلامی با رویکردتحلیل تأثیر متقاطع - محمد ایوبی پور; محمد رحیم عیوضی (دانشگاه شاهد)
اسلام به عنوان یک دین اجتماعی و جهانی از همان ابتدای ظهورش به دنبال تمدن سازی بوده است .دین اسلام پس از استقرار، به سرعت توانست بنیان گذار تمدن شگرفی در جهان شود؛ به گونه ای کهتمدن های دیگر، ازجمله تمدن غربی را وامدار خود نماید. اینکه آیا مسلمانان می تواند دوباره تمدنخود را بازیابی کنند و تمدن نوین اسلامی را شکل د هند مستلزم الزامات و مؤلفه هایی است که بایدفراهم گردد . تاکنون پژوهش ها و بحث های زیادی در مورد شاخصه های تمدن نوین اسلامی انجام شدهاست اما پیشران ها که درواقع مؤلفه های با تأثیرگذاری بسیار بالا هستند که سیستم به تغییرات آن هاحساس بوده و هم قابلیت تأثیر پذیری و دست کاری قابل توجهی دارند کمتر موردتوجه قرار گرفته شدهاست. درواقع این پیشران ها هستند که با تمرکز بر آنان می توان جامعه مسلمانان را به سوی تشکیلتمدن نوین اسلامی پیش برد . در این مقاله ابتدا از روش دلفی مؤلفه های تمدن ساز احصا شد و درادامه با استفاده از روش تحلیل تأثیر متقاطع و با استفاده از نر مافزار MIC MAC پیشران های تمدنسازی نوین اسلامی به دست آمد., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; پیشران; تحلیل تأثر متقاطع; میک مک

مولفه‏ های ساختاری تمدن سازی اسلامی(با رویکرد آینده‌پژوهی) - علیرضا پیروزمند; محمد خورشیدی (دانشگاه شاهد)
ارائه یک پارادایم الهی در پاسخ به سیطره تمدنی غرب در جهان اسلام نیازمند حرکت به سمت ساخت تمدن نوین اسلامی است. برای نیل بدین مهم، تبیین علمی و ایجاد گفتمان تمدنی با تمییز مؤلفه‌های اثرگذار در تمدن سازی اسلامی ضروری بوده و چنانچه مؤلفه‌های ساختاری تمدن سازی اسلامی مجموعه‌ای از عوامل منسجم است که با ترکیب مطلوب و تنظیم روابط منطقی آن‌ها با یکدیگر شبکه روابط عناصر در نظام تمدنی را شکل می‌دهد، در این تحقیق با رویکرد اکتشافی- آمیخته ضمن بررسی ادبیات نظری، در بخش کیفی با روش تحلیل محتوا و انجام مصاحبه با 11 تن از خبرگان، مؤلفه‌های اصلی بُعد ساختاری تمدن سازی اسلامی با عناوین؛ حکومت‌مداری اسلامی، بین‌الملل اسلامی، جامعه کارآمد اسلامی، شکل‌گیری انقلاب اسلامی و نظام سازی اسلامی از طریق تهیه پرسشنامه و پیمایش خبرگی میان 50 نفر از جامعه آماری)با فرض N= n ( به کمک فنون آمار استنباطی مانند آزمون تی یک نمونه، آزمون تحلیل عاملی و آزمون فریدمن با بهره‌گیری از نرم‌افزار Spss در بخش کمی تحقیق مورداعتبار سنجی و اولویت‌بندی قرارگرفته است., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: بعد ساختاری; تمدن; تمدن اسلامی; تمدن سازی اسلامی; تمدن نوین اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC

علل ضعف تمدنی و عقب‌ماندگی جوامع اسلامی در اندیشه امام موسی صدر - شریف لکزایی (دانشگاه شاهد)
این پرسش که چه عللی موجب شد تمدن اسلامی رو به ضعف برود، همواره موردبحث متفکران بوده است. امام موسی صدر به‌عنوان متفکری که به‌طورجدی دغدغه تمدنی دارد و در تلاش برای احیا و بازسازی تمدن اسلامی است به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم در این زمینه اظهارنظر کرده است. برای پی‌جویی این مسئله، شاید بتوان به‌طورکلی از دو عامل درونی و بیرونی نام برد اما به نظر میرسد صدر عمده نقش و دلایل را به عوامل درونی در تغییر و تبدیل جامعه اسلامی و انحراف جامعه اسلامی ارجاع می‌دهد و بر این نظر است که هرگاه جامعه اسلامی بروز و ظهور یابد میتوان امیدوار بود که تمدن اسلامی هم احیا شود. تحول درونی افراد و تحقق جامعه اسلامی شرط احیا و تحقق تمدن اسلامی است. ازاین‌رو عناصر درونی متنوعی شامل سیاسی و اجتماعی و اخلاقی و اقتصادی در این زمینه دخیل بوده است که باید مورد بازنگری قرار گیرد. صدر از میان دلایل مختلف از عدم احساس مسؤولیت اجتماعی در قالب تنبلی و سستی، تعطیلی کار زنان که نیمی از جمعیت فعال جامعه هستند، فقدان صداقت و انفکاک میان سخن و وعده و عمل، تبدیل خلافت به سلطنت به‌عنوان یک مسئله تاریخی، نظام ساختاری فرقهای و به‌طورکلی انحراف جامعۀ اسلامی گفتگو میکند. افزون بر اینها، صدر، به‌منظور تحقق جامعه اسلامی به‌عنوان نقطه قابل‌اتکا برای تعظیم تمدن اسلامی، نقش آگاهی بخشی و فهم و اطلاع صحیح از آموزههای دینی را مؤثرترین راه در این زمینه میداند و به ارائه معیار انسانیت برای بررسی و مقایسه تمدن اسلامی و تمدن غربی اشارات مفیدی دارد. بحث حاضر ناظر به شرایط امروز جهان اسلام و به‌منظور زمینه‌سازی جهت تحقق تمدن نوین اسلامی به تبیین مسئله ضعف تمدنی و عقب‌ماندگی جوامع مسلمان در اندیشه و آرای امام موسی صدر میپردازد., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; امام موسی صدر; جوامع مسلمان; عقب‌ماندگی; علل ضعف

امکان‌سنجی مهندسی تمدن نوین اسلامی ازمنظر مدل ارتباطی دین و علم مدرن در اندیشه علامه جوادی آملی - ابراهیم صادقی; محمدرضا خاکی قراملکی (دانشگاه شاهد)
ازجمله مسئله‌های کلیدی که درحوزه تمدن سازی، بر پایه آموزه‌های اسلامی، نیازمند تحلیل و بررسی است، امکان و مطلوبیت تحقق آن می‌باشد، در حقیقت پرسش از امکان و مطلوبیت مهندسی تمدن، مستلزم تحلیل ارکان و مقومات تأسیس یک تمدن می‌باشد. در این میان دو متغیر اساسی که در ارکان مهندسی تمدن اسلامی، نیازمند بررسی و تحلیل است، یکی متغیر دین، به‌عنوان اساس و پایگاه اسلامی کردن تمدن و متغیر دیگر، علم به‌عنوان ابزار جریان دین در حوزه مهندسی تمدن می‌باشد؛ اما مسئله‌ای که نیازمند دقت مضاعف می‌باشد، مدل یا الگوی ارتباط میان این دو متغیر می‌باشد،یعنی بسیاری از اندیشمندان تأسیس هر تمدنی را از یک‌سو نیازمند مکتب، دین، معرفت دینی و از سوی دیگر مستلزم علم و معرفت علمی می‌دانند، اما در اینکه مکتب و دین با چه الگو و مدل ارتباطی با علوم مدرن و نظریه‌های کارشناسی جدید، به دنبال تحقق اهداف تمدن خود می‌باشند، دچار اختلاف اساسی می‌گردند. درواقع در مهندسی تمدن، این مدل ارتباطی میان دین و علوم و به‌تبع مدل ارتباطی «معرفت دینی» و «معرفت علمی» است که تعیین می‌کند که اساساً ما نیازمند به تأسیس یک تمدن جدیدی هستیم؟ یا تمدن‌های بشری موجود و ابزارهای تمدنی آن می‌تواند اهداف و مطلوبیت‌های ما را محقق کند و نیازی به تأسیس تمدن نمی‌باشد؟ در حقیقت نظریه‌پردازان حوزه تمدن، در مواجه کلان با ظرفیت موجود تمدنی خود و غیریت های تمدنی دیگر والگویی که در مواجهه با ابزارها و متغیرهای درون تمدنی خود و برون تمدنی دیگری اخذ می‌کنند، تعیین‌کننده است که آیا ایجاد تمدن نوین اسلامی امری ضروری و ممکن و مطلوب است یا نه؟ یا تحصیل حاصل است؟ به همین روی در این مقاله یکی نظریه‌هایی که با دغدغه حداکثری دین و تولید علم دینی، رویکرد تمدن سازی را دنبال می‌کند، می‌پردازیم، درواقع این نظریه بر این باور است که الگو و مدل ارتباطی که میان دین در معنای حداکثری و علم جدید اخذ کرده، تولید علم دینی را امری ممکن و مطلوب تلقی کرده و درنتیجه از این رهگذر امکان تأسیس تمدن اسلامی ممکن و مطلوب می‌داند. بر همین اساس این مقاله به دنبال تحلیل و بررسی نظریه استاد علامه جوادی آملی در تبیین الگوی ارتباطی علم و دین می‌باشد، در ادامه با تبیین آسیب‌های نظری و نقادی الگوی ارتباطی نظریه فوق، امکان تحقق تمدن نوین اسلامی مطلوب را از این رهگذر مورد خدشه قرارمی‌دهد., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن نوین اسلامی; علم دینی; دین; ظرفیت تمدنی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; الگوی ارتباطی; علم مدرن; معرفت علمی

تحلیل تاریخی- جامعه‌شناختی پایان تمدن‌های انسانی با تأکید بر نهج البلاغه - طاها عشایری; الهام عباسی; فاطمه نامیان (دانشگاه شاهد)
زمینه و هدف: تمدن عصاره فرهنگ، معرفت، دانش و خلقیات یک اجتماع است که در یک پروسه تاریخی تشکیل می‌شود. تمدن بازنمای اوضاع سیاسی، حکمرانی، هنجارهای اجتماعی و مدارای اجتماعی یک ملت تلقی می‌شود. همه اجتماعات برحسب نوع نظام سیاسی خود دارای تمدن‌هایی هستند و این دستاورد درگذر تاریخ با فرارو و فرودهایی همراه بوده است. هدف اصلی پژوهش فعلی این است که بسترهای تاریخی-جامعه‌شناختی فروپاشی تمدن‌های انسانی چیست؟ پژوهش فعلی به روش تاریخی-اسنادی با مراجعه به تاریخ و نظریه‌های جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که تمدن‌ها همیشه زنده و پویا نمی‌مانند و سرانجام، مسیر انحطاط را در پیش می‌گیرند که حوادث تلخ فراز و نشیب آن‌ها درآیات الهی، نهج‌البلاغه، مطالعات و اسناد تاریخ مشهود هست. در این میان عمده‌ترین علل فروپاشی تمدن‌های بشری در بعد الف. تاریخی (فقدان رهبری کارآ، کاهش عملکرد نظام سیاسی، نزاع قومی-مدنی، توسعه آشفته، حکمرانی نامناسب) و ب. جامعهشناختی (رواج بی‌عدالتی اجتماعی، زوال اعتماد سیاسی، فساد اجتماعی، نپیوتیسم، نابرابری اجتماعی، دین‌گریزی و مصرف‌گرایی، فردگرایی منفی اجتماع، آنومی اخلاقی) قابل‌تفکیک و سنخبندی هستند., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن; حکمرانی خوب; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; تاریخ; آنومی سیاسی و اجتماعی; اعتماد سیاسی

تبیین الگوی مفهومی ‌نقش‌آفرینی زنان در تحقق تمدن نوین اسلامی - زینب یاسری; نفیسه اخوان نیلچی (دانشگاه شاهد)
در طول تاریخ زنان عناصری موثر در تغییر ارزشها، باورها و رفتارهای جامعه دانسته شده و می‌شوند. زن به واسطه جایگاه تربیتیاش، محور کلیدی خانواده است و خانواده به عنوان مهمترین عنصر نظام اجتماعی و هسته بنیادین تحولات آن، نهاد فعال جامعه‌ساز تلقی میشود؛ بنابراین زن در خانواده  نقش بی‌بدیلی در انتقال تکامل‌گرایی به افراد خانواده و با واسطه به جامعه ایفا می‌نماید. انقلاب اسلامی ‌به عنوان نقطه عطف تاریخ تکامل اجتماعی بشر و طلیعه تمدن اسلامی ‌به شمار می‌رود. ظرفیت‌سازی و زمینه سازی برای ایجاد تمدن اسلامی ‌و نظام توحیدی افق پیش روی انقلاب اسلامی ‌است. این مهم از طریق پی‌ریزی کلیه مناسبات فرهنگی، سیاسی، اقتصادی مبتنی بر مبانی اسلامی و ‌با توجه ویژه به موضوع زنان و خانواده محقق می‌شود. براین اساس، هدف اصلی این تحقیق بررسی چیستی و چگونگی نقش‌آفرینی زنان در ایجاد تمدن نوین اسلامی‌از طریق استخراج و طراحی الگوی نقش‌آفرینی زنان در این تمدن ‌است؛ لذا با استفاده از روش تحلیل مفهومی وسپس الگویابی روشن می‌شود که شکوفایی تمدن اسلامی ‌از مسیر گسترش بیداری در عالم، بواسطه اراده‌های انسانی محقق می‌شود. در این میان زنان نقش کلیدی‌تری نسبت به سایرآحاد جامعه دارند؛ چرا که زن انسان‌ساز و جامعه‌ساز نیز هست. این پژوهش با ارائه مدل نقش‌آفرینی زنان در تمدن اسلامی ‌چیستی این نقش‌‍‌آفرینی را تحلیل مفهومی نموده و بوسیله آن چگونگی ایفای نقش زنان در ایجاد تمدن اسلامی را الگویابی و ‌تبیین میکند., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن نوین اسلامی; زن; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; الگوی نقش‌آفرینی زن; انقلاب اسلامی‌

مردم سالاری دینی و تمدن نوین اسلامی - سید ابوالقاسم نقیبی (دانشگاه شاهد)
مایه اصلی تمدن اسلامی، دین اسلام است. بعثت مبداء تمدن اسلامی و نزول تدریجی قرآن کریم، اخلاق و سیره عملی نبی اکرم(ص) و سنت‌های اجتماعی و مدنی که از ناحیه آن حضرت بنیان نهاده شده است از عناصر سازنده بنیادهای تمدن اسلامی است که برای امت به میراث گذاشته شده است. در آموزه‌های اسلامی، حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هم او انسان را بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است، حاکمیت بر سرنوشت اجتماعی از جمله حقوق بنیادین انسانی است که هیچ کس نمی‌تواند این حق خداداد را از انسان سلب کند یا در خدمت منافع فرد یا گروهی خاص قرار دهد. مردم این حق خداداد را بر اساس اصول، احکام اسلامی و مقاصد دینی اعمال می‌کنند. از این رو، به حاکمیت مردم بر سرنوشت اجتماعی خویش که مبتنی بر اصول و مقاصد دینی عنیت می‌پذیرد، مردم‌سالاری دینی اطلاق می‌گردد. اصل سلطنت انسان بر سرنوشت اجتماعی خویش، اصل امانت بودن حاکمیت اجتماعی در نزد مردم، اصل شورا، اصل بیعت، وکالت، امر به معروف و نهی از منکر، اصل حق مداری انسان در گستره مباحات، اصل عدم ولایت انسانی بر انسان دیگر، اصل آزادی، اصل برابری ازجمله مبانی مردم سالاری دینی است. اصول مذکور، پشتوانه پیوند مردم سالاری بر درخت کهن تمدن اسلامی برای رویش نوین در تمدن اسلامی است از این رو، مردم سالاری دینی، مبداء تمدن نوین اسلامی و مدخل اثبات کارآمدی الگوی حاکمیت اسلامی در جهان معاصر برای مسلمانان بشمار می‌آید., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن نوین اسلامی; مردم سالاری دینی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; اصل سلطنت انسان بر سرنوشت خویش; اصل عدم ولایت انسانی بر انسان دیگر; مردم‌سالاری

تمدن نوین اسلامی؛ عبور از مدیریت استراتژیک - حسین خزایی (دانشگاه شاهد)
امروزه الگوواره نوینی در برابر مدیریت راهبردی پدیدار شده است که در پرتو آن می‌توان بدیل موفقی با عنوان مدیریت آینده‌پرداز معرفی کرد. آینده‌پژوهان بر این باور هستند که با بهره‌گیری از الگوهای توسعه غربی کنونی، شتاب حرکت به‌سوی افق‌های متعالی اسلامی اندک است و این الگوها، به ارزش‌های بومی پایبند نیستند. بنابراین مدیریت حوزه‌های حساس تمدنی نیازمند به‌کارگیری الگوهای نوینی از مدیریت با عنوان مدیریت آینده‌پرداز است. تمدن  آیندهپرداز ترجمانی از مدیریت آینده‌پرداز به‌شمار می‌رود که در آن، با بهره‌گیری از دانش آینده‌پژوهی، آیندهای برای بخش تمدن  ترسیم می‌شود که با ارزشهای اسلامی و ایرانی ما سازگار باشد. از اسناد معتبر که از سوی اندیشکده‌ها منتشر می‌شود، چنین برمی‌آید که هنجار برنامه‌ریزی بلندمدت یا آینده‌پرداز در بسیاری از کشورهای پیشرفته، 100 سال است. مدیریت  آیندهپرداز در یک ساختارتمدنی، به معنای تغییرآفرینی متناسب با ارزش‌های مطلوب در آینده خواهد بود. مدیریت  آینده‌پرداز ساختار و محتوای آینده مطلوب را بر پایه دو مفهوم ساختار آینده‌پرداز و نوآوری آینده‌پرداز طراحی و ترسیم می‌سازد., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: مدیریت استراتژیک; آینده‌پژوهی; تمدن نوین اسلامی; مدیریت راهبردی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; آینده‌پرداز; مدیریت تمدنی

مختصات حقوق بشر در تمدن نوین اسلامی و تعهدات حکومت اسلامی در قبال آن - حامد کرمی; سید علیرضا میربد (دانشگاه شاهد)
حقوق بشر به معنای امروزین خود در 1948 میلادی به وسیله اعلامیه جهانی حقوق بشر متولد شد و از آن پس حقوق بشر زبان مشترک غالب سیاستمداران و حاکمان در انواع حکومتها شد. دولتهای اسلامی نیز در این میان مستثنی نبوده و نهایتاً توانستند در 1990 میلادی به اعلامیه حقوق بشر اسلامی دست یابند. باید اذعان کرد که غرب به عنوان خاستگاه حقوق بشر در مفهوم نوین خود به هیچ وجه نتوانست نگاه خاص جوامع دیگر خصوصاً جوامع اسلامی را که با مفاد موجود در اعلامیه 1948 قرابت چندانی ندارد، دریابد. در واقع حقوق بشر در جریان تمدنساز اسلام منتقد طرز فکر و دیدگاهی است که حقوق بشر را تنها واجد یک نسخه معرفی می کند؛ دیدگاهی که به سان یک قانون تکوینی، انسانی متفاوت از مفاهمه تمامی مسلمانان ارائه میکند و در نتیجه عدم پذیرش این تلقی از حقوق بشر است که نظام های حقوقی اسلامی محکوم به عدم رعایت حقوق بنیادین بشری میشود. حال فارغ از نگاه دنیای غرب، اسلام به مثابه یک نظام تمدنساز، مدعی حقوق بشری است که زاییده طبیعت انسانی و ارتباط آن با عناصر هستی به عنوان مخلوقات خداوند قادر متعال است؛ در این مقاله ضمن نگاه درونگرا به شریعت اسلامی بر این نکته تأکید میشود که حقوق بشر میتواند توسط مفهوم حقوق شهروندی از اطلاق خارج شده و به قیودات فرهنگی، جغرافیایی و بومی مقید شود، به همین سان حقهای بشری مطلق و جهانشمول می تواند توسط دین قیوداتی را بپذیرد بدون آنکه به هدف و غایت مجموعه این حق ها خللی وارد آید. در مرحله اجرا نیز حکومت اسلامی در کلیت خود اولاً وظیفه پذیرش و به رسمیت شناختن حقها را بر عهده خواهد داشت و ثانیاً به دلیل تقدم رتبی، مجموعهی حقوق بشر منبعث از حقوق طبیعی، بر نهاد دولت نیز تحمیل میشود و دولت ملزم به رعایت مفاد آنست., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: اسلام; تمدن; حکومت اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; حقوق شهروندی; حقوق بشر; حقوق طبیعی

تمدن نوین اخلاقی بر محور تبدل فقاهت سیاسی با رویکردی بر آراء امام خمینی (ره) - سید علی پورمنوچهری; محمدرضا فارسیان (دانشگاه شاهد)
حاکمیت اسلامی در عصر اخیر خواستار بازسازی چهره سیاسی خود در قالب عرضه تمدن نوین اسلامی به ملل و آحاد میباشد . این جریان که در قالب حاکمیت دینی بر رفتار سیاسی جلوه نموده است به دلیل عدم پشتوانه سازی مناسب جریان فقاهت به توفیقی مستلزم شأن خود فائق نیامده است . بسترسازی نامتوازن تحت اشراف ظنون خاصّه حوالهای جز گسست پیوندهای حاکمیتی و اجتماعی را در پی نداشته است . از این رو با توسعه این دیدگاه تطابق اصل کاربست تظنّن عقلائیه و بهرهگیری از خرد جمعی در جهت شکلگیری جامعهای آرمانی ظهور مییابد . این پژوهش با بهرهگیری از نظریات امام خمینی در باب اسلام تمدن ساز بر آن است که ، تمدن نوین اخلاقی که مثبت رویکردی جدید در پیش پای حاکمیت فقهی میباشد با بهرهای خاص از اولویت فقه تمدن ساز با عنوان ظن عقلانی اخلاقمدار به حیاتی متعالی به نام تمدن دست مییابد و این امر مقصودی است که در این مجال ملزم پنداشته شده است که رویکرد جز در سایه پالایش فقه عقلانی و اخلاقی با محوریت آزادی و مدارا استوار نمیگردد., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: امام خمینی; فقه سیاسی; آزادی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; مدارا; تمدن نوین اخلاقی; ظن خاص

چشم‌انداز تمدن نوین اسلامی - سید آصف کاظمی (دانشگاه شاهد)
وضعیت امروزی جهان اسلام نشان میدهد که بهرغم ظرفیتهای بسیار بالای تمدن سازی، دنیای اسلام هنوز با مشکلات و بحرانهای فراوانی همراه است و نتوانسته است تمدن اسلامی را تحقق بخشد. این تحقیق در تلاش است با مدل چشمانداز سازی ارگون که فرایندی متشکل از چهار گام و پرسش ساده اکنون کجا هستیم؟ به کجا میرویم؟ کجا میخواهیم باشیم؟ چگونه آنجا برسیم؟ است به این پرسش پاسخ دهد که تمدن نوین اسلامی دارای چه چشم‌اندازی است؟ بررسیها نشان میدهد که در صورتی که جهان اسلام به هویت مشترک خود توجه کنند میتوانند به مجد و شکوه گذشته خود دست یابد. جهان اسلام با داشتن جمعیتی بیش از یک میلیارد نفر به‌منزله یک‌قطب جمعیتی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بزرگ، قابلیتهای مهم برای احیای تمدن اسلامی دارد از مهم‌ترین این ظرفیت‌ها و قابلیت‌ها، هویت مشترک اسلامی مانند موانع مشترک، سابقه تاریخی، ارزشهای مشترک، پیوستگی جغرافیایی و مرز مشترک، قابلیت‌های فوق‌العاده ژئوپلیتیکی مشترک، تهدیدات خارجی، داشتن دشمنان مشترک و منافع متقابل مشترک هستند, فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: ارزش‌های اسلامی; فرهنگ; تمدن نوین اسلامی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; چشم‌انداز; جغرافیا; دشمن مشترک; منافع مشترک

بررسی مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی در بیانات مقام معظم رهبری و نقش آن در تمدن سازی نوین اسلامی - محمد رحیمیان; عباس کشاورز شکری; یوسف ترابی (دانشگاه شاهد)
هدف اصلی مقاله حاضر بررسی مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی در بیانات مقام معظم رهبری و نقش آن در تمدن سازی نوین اسلامی است. ازجمله مهم‌ترین دغدغه‌های مقام معظم رهبری در طول چند سال اخیر تلاش برای رسیدن به تمدن نوین اسلامی است. یکی از مسیرهای رسیدن به این مهم، توجه به مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی است که مقام معظم رهبری مکرراً به آن‌ها اذعان داشته‌اند. سرمایه اجتماعی ازجمله کلیدواژه‌های است که بیش از یک دهه است که به‌طورجدی در حوزه علم و دانش به آن پرداخته می‌شود و تمام دانشمندانی که در این حوزه مشغول به کار هستند اذعان می‌کنند که یکی از خلأهای موجود در جامعه کنونی، نبود مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی که شامل اعتماد اجتماعی، همبستگی اجتماعی، مشارکت اجتماعی، حمایت اجتماعی و بیداری اجتماعی است. درنتیجه این تحقیق بر آن دارد که مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی مذکور را در بیانات مقام معظم رهبری کنکاش کرده و در پایان مدلی مفهومی از آن استخراج نموده و تأثیر آن بر تمدن سازی نوین اسلامی را توضیح دهد., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: مقام معظم رهبری; تمدن نوین اسلامی; سرمایه اجتماعی; اعتماد اجتماعی; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; همبستگی اجتماعی; NIC

بررسی الگوی تربیتی مبتنی بر جهاد در زمینه سازی تمدن نوین اسلامی - طاهره رجبی; محمدحسن میرزامحمدی (دانشگاه شاهد)
تحقق تمدن نوین اسلامی در عصر حاضر اهمیت ویژه ای پیدا کرده است و از ابعاد و زوایای مختلف بررسی گردیده است. در این مقاله هدف این است که از منظر تربیتی و با محوریت قراردادن مفهوم جهاد در قرآن چگونگی تحقق تمدن اسلامی بررسی شود و تربیت مبتنی بر جهاد به عنوان بایسته اساسی تحقق تمدن اسلامی مطرح گردد. برای رسیدن به این منظور با استفاده از روش تحلیل مفهومی ابتدا  مفاهیم مختلف و ابعاد متفاوت جهاد در آموزه های اسلامی با تاکید بر قرآن بررسی گردید و در پایان به استنتاج و تحلیل چگونگی تاثیر پذیری و تاثیر گذاری بین انسان و تمدن با محوریت جهاد پرداخته شد. جهاد نوع مواجهه تمدن اسلامی با تمدنهای رقیب را بر اساس چهار نوع رویارویی هجوم، دفاع، تقیه و هجرت مشخص می کند. اکنون در شرایطی که انقلاب اسلامی به وقوع پیوسته و مرحله نظام سازی انجام گرفته است، لازم است تمدن اسلامی در موقعیت فعال و هجومی قرار گیرد. موفقیت در این مواجهه تمدنی به چگونگی تربیت انسان تمدن ساز بستگی دارد. الگوی تربیتی مبتنی بر جهاد ظرفیت وسیعی دارد تا با تلفیق قلمروهای تربیت جهادی درعرصه فردی و اجتماعی به شکل گیری بینش، کنش و منش جهادی برای تحقق تمدن نوین اسلامی کمک کند., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن نوین اسلامی; جهاد; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; الگوی تربیتی جهاد; قلمروهای تربیتی جهاد; موقعیت های جهاد

علائم پیدایش تمدن نوین اسلامی؛ هشداری برای ایجاد و تقویت نهادهای تمدن ساز - رضا مقیسه; علیرضا کیقبادی; عبدالرحیم پدرام (دانشگاه شاهد)
هدف مقاله حاضر شناسایی و ارائه نشانه ها و علائم تمدن نوین اسلامی با روش تحلیل مضامین می باشد؛ تمدن نوین اسلامی یک پدیده اسلامی است و نیازمند مفروضات و روش اسلامی برای آینده پژوهی است. شناسایی علائم تغییر یکی از روش های دیده بانی در علم آینده پژوهی است. در آینده پژوهی اسلامی علاوه بر توجه به مشهودات بایستی به سایر عوامل اثر گذار بر زندگی بشر معتقد بود و از همه مهمتر وعده های الهی را باور داشت. تمدن سازی نوین اسلامی هر چند هنوز به صورت یک روند کاملاً آشکار در نیامده است، اما علائم و نشانه هایی دارد که احتمال وقوع آن در آینده از منظر صاحب نظران، خیلی زیاد است. بیشترین کسانی که بر تمدن سازی نوین اسلامی تأکید دارند، رهبران انقلاب اسلامی هستند و ایشان هستند که جهت گیری های انقلاب اسلامی را هم به لحاظ نظری و هم به لحاظ عملی به این سو سوق می دهند؛ بنابراین نشانه های تشکیل تمدن نوین اسلامی را با تحقیق و مطالعه می توان در منویات و اندیشه ولایت مشاهده و استنباط کرد. شناسایی درست علائم تغییر، مسئولین و مدیران نهادها و سازمان های کشور و نظام را در هدایت امور به سمت آینده مطلوب کمک می کند. وقتی تمدن سازی نوین اسلامی در حال شکل گیری است، نهادها و سازمان های کشورهای مختلف بایستی توان رقابت و فعالیت در سطح تمدن را داشته باشند و به عبارتی خودشان را تمدنی بسازند .نهادها و سازمان های انقلابی و اسلامی، بایستی با وجود این علائم و نشانه ها، خود را برای ایفای نقش آماده کنند., فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی (NIC)
Keywords: تمدن; فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی; NIC; آینده پژوهی; سازمان های تمدن ساز; نشانه های تغییر

مدل شایستگی مدیران دولتی ایران ( بر اساس صحیفه امام (ره)) رویکرد استراتژی تئوری داده بنیاد - اسدی فر, رویا; خائف الهی, ، احمدعلی; رضائیان, علی (مدیریت دولتی, 2011)
این پژوهش با هدف دستیابی به مدل شایستگی مدیران دولتی ایران طراحی شد. بنابراین برای دستیابی به مدلی دقیق و علمی از آن، روش استراتژی نظریه داده بنیاد استفاده شده است. در جریان پژوهش با انتخاب 22 جلد متن صحیفه امام (ره)، به مثابه یکی از غنی‌ترین منابع موجود برای طراحی مدل شایستگی مدیران دولتی ایران مورد بررسی و پژوهش قرار گرفت. ابتدا بر اساس رویکرد استراتژی نظریه داده بنیاد در مرحله اول، یعنی کدگذاری باز، 22 جلد متن صحیفه امام (ره) کدگذاری شده است و در مرحله بعد، از طریق کدگذاری محوری پس از احصاء طبقات اصلی و فرعی، مدل شایستگی مدیران دولتی ایران بر اساس صحیفه امام (ره) ارایه شده است. پس از مراجعه به صاحبنظران و خبرگان متخصص در رشته‌های علمی گوناگون، ضمن اصلاح و تعدیل مدل گفته شده، مدل شایستگی مدیران دولتی ایران طراحی شد.

الگوی مدیریت توسعه بر مبنای ارزش‌های اسلامی: سیری دردیدگاه‌های امام خمینی(ره) - مقیمی, سیدمحمد (مدیریت دولتی, 2011)
از آنجا‌که هر جامعه‌ای برای توسعه مادی و معنوی خود نیازمند الگویی منحصر به‌فرد مبتنی بر ارزش‌های حاکم بر جامعه است و امام خمینی(ره) به‌عنوان پایه‌گذار نظام مقدس اسلامی ، اولین تجربه عملی مدیریت توسعه مبتنی بر ارزش‌های اسلامی را به منصه ظهور رسانید؛ پژوهشی در خصوص مدیریت توسعه از دیدگاه امام خمینی(ره) با استفاده از مجموعه 22 جلدی صحیفه امام (ره)انجام شده که مقاله حاضر برگرفته از نتایج علمی-کاربردی آن است. در این مقاله ابتدا بیان مسئله، اهمیت و ضرورت موضوع، اهداف، روش پژوهش ، قلمرو پژوهش و کلیات پژوهش تشریح گردیده ، سپس مروری کلی بر ادبیات علمی مدیریت توسعه شده و در بخش اصلی مقاله، یافته‌های پژوهشی در قالب مدل علمی-کاربردی طراحی و به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. ابتدا مفهوم توسعه، ارتباط دین و توسعه، مفروضات توسعه، نقش‌های مدیریت دولتی در توسعه، ابعاد توسعه مدیریت، برنامه‌ریزی توسعه و تقدم و تأخر کارکردهای توسعه از دیدگاه امام خمینی(ره) تبیین و تشریح گردیده و سپس مدیریت توسعه فرهنگی، اقتصادی و سیاسی از دیدگاه امام (ره) به تفکیک مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.

بررسی تأثیرات دینداری بر رفتار شهروندی سازمانی - صنوبر, ناصر; عربلوی‌مقدم, سعید (مدیریت دولتی, 2013)
دین یکی از عوامل مهم شکل‌دهنده به ارزش‌ها و باورهای بسیاری از انسان‌ها در جوامع مختلف است و اثرات غیرقابل‌انکاری بر رفتار انسان‌ها دارد. این اثرات در محیط کاری سازمان‌ها نیز نمود می‌یابد. در این مقاله به بررسی تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم دینداری بر یکی از ابعاد مهم رفتار سازمانی؛ یعنی رفتار شهروندی سازمانی، پرداخته شده است. بدینمنظور متغیرهای رضایت شغلی، تعهد سازمانی و عاطفه مثبت نیز به‌منزله‌ی متغیرهای واسطه شناسایی شده، مورد بررسی قرار گرفته‌اند. مدل‌یابی معادلات ساختاری روی داده‌های حاصل از 124 پرسشنامه گرداوری شده از مدیران فعال در بخش ارتباطات و مخابرات شهر تبریز، نشان می‌دهد، دینداری اثر مثبت مستقیم بر رفتار شهروندی سازمانی ندارد؛ ولی اثر مثبت دینداری بر رضایت شغلی، تعهد سازمانی و عاطفه مثبت به تأئید رسید. از سوی‌دیگر، اثر مثبت تعهد سازمانی بر رفتار شهروندی سازمانی نیز مشاهده شد. در نتیجه، هرچند دینداری اثر مستقیم بر رفتار شهروندی سازمانی ندارد، ولی به‌طور غیرمستقیم و از طریق تعهد سازمانی بر آن اثرگذار است.

مطالعه ماهیت زبان دولت در سه دهه انقلاب اسلامی و ارائه‌ی الگوی کارآمد آن در ایران - مقیمی, سیدمحمد; ضیائی, محمدصادق; عاملی, سعیدرضا; نرگسیان, عباس (مدیریت دولتی, 2013)
با توجه به این‌که بورکراسی ساختار غالب دولت‌ها است؛ ازاین‌رو، زبان دولت نیز تا حد زیادی شبیه به زبان بوروکراسی شده است. بسیاری از مشکلات مدیریت دولتی با همین زبان بوروکراسی (زبان بوروکراتیک) ردیابی می‌شود. در این مقاله تلاش شده است تا ماهیت زبان دولت در سه دهه انقلاب اسلامی ایران برررسی شده، الگوی کارآمد زبان دولت برای دهه چهارم انقلاب اسلامی تدوین شود. روش انجام پژوهش برای‌ بررسی وضعیت موجود زبان دولت در سه دهه مبتنی‌بر رویکردهای تحلیل گفتمان فرکلاف و سطح خرد وان دایک بوده،‌ برای تدوین الگوی کارآمد زبان دولت مبتنی‌بر نظرسنجی از خبرگان (دلفی) بوده است. جامعه‌ی آماری این پژوهش شامل سخنان مدیران دولتی در سه دوره ده‌ساله انقلاب اسلامی در روزنامه‌ها است که 28 متن از روزنامه جمهوری اسلامی به‌منزله‌ی نمونه انتخاب شده که مبنای روش نمونه‌گیری اشباع تئوریک بوده است و برای نظرسنجی از خبرگان نیز از روش نمونه‌گیری قضاوتی در مرحله اول و سپس نمونه‌گیری گلوله برفی استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد، ماهیت زبان دولت در سه دهه (وضعیت موجود) به زبان بوروکراسی نزدیک است و الگوی کارآمد زبان دولت (وضعیت مطلوب) باید از خوی و منش چنین زبانی فاصله بگیرد و به سمت زبان فرابوروکراتیک سوق پیدا کند؛ زبانی که صادق، ملت‌ساز، مشارکت‌جو، پاسخگو، تکریم‌کننده شهروندان، متوجه منافع عمومی، عدالت‌محور، شفاف و ارزش‌محور است

تحلیل گفتمانی امر اخلاقی در سیاستگذاری حکومت الکترونیکی ایران - خالقی, امیرحسین; پورعزت, علی اصغر; رهبر, فرهاد; قاضی نوری, سید سپهر (مدیریت دولتی, 2013)
اخلاق از آغاز یکی از پایه‌ای‎ترین موضوعات فلسفه بوده و در شناخت آدمی و جهان همواره نقشی بنیادین داشته است. در روزگار نو که با چیرگی فناوری بر همة حوزه‎های زندگی انسان‎ها همراه است نیز پرسش از اخلاق ناگزیر است. اخلاق نیز مانند هر پدیدة انسانی دیگری در زبان رد خود را به‌جا می‎گذارد و در فهم آن بایستی به جنبه‎های زبانی هم پرداخت. نوشتار پیش‌رو در پی بررسی انتقادی اخلاق در قلمرو حکومت الکترونیکی است و این را با روش‎شناسی تحلیل گفتمان پیش می‎برد. به بیانی بهتر، این پرسش پی‌گرفته می‎شود که اخلاق رسمی حکومت الکترونیکی چگونه در زبان پدیدار می‎شود و با دیگر جنبه‎های زندگی اجتماعی چه نسبتی دارد؟ سوگیری پژوهش توصیفی- تحلیلی- انتقادی است و از رهیافت تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف بهره می‎گیرد. با بررسی متن‎های سیاستی، نشان داده خواهد شد که اخلاق در حکومت الکترونیکی پدیداری فنی است و با آموزه‎های نولیبرالیسم همسویی بسیار دارد؛ آموزه‎هایی که سیاست و اداره را یکی می‎سازد.

ارزیابی تأثیرات اجتماعی مرمت و بازسازی گلدسته‌های مساجد منطقۀ 9 شهرداری تهران - قاسمی, احمدرضا; قربانی, ساناز (مدیریت دولتی, 2014)
گلدسته‌ها از جمله مصنوعات فرهنگ ایرانی اسلامی تلقی می‎شوند. از این رو، بازسازی و مرمت گلدسته‌های مساجد در ‌زیباسازی شهر‌ها و گسترش معماری اسلامی، می‌تواند پیامدهای چشمگیری را به‎دنبال داشته باشد. پژوهش حاضر به بررسی تأثیرات اجتماعی ـ محیطی بازسازی و مرمت گلدسته‌های مساجد منطقۀ 9 شهرداری تهران پرداخته‌ است. این مطالعه در قالب الگوی ده‎مرحله‌ای ارزیابی تأثیرات اجتماعی (اتا) تعریف ‎شده و از ابزار‌های پژوهش کیفی (مشاهده و مصاحبه‌های عمیق) و کمی (پیمایش) برای پاسخگویی به سؤال‌های پژوهش بهره‎ برده است. یافته‌ها نشان می‎دهند که بازسازی و ترمیم گلدسته‌های مساجد، می‌تواند پیامدهای اجتماعی و فرهنگی ـ محیطی، مانند زیباسازی شهر تهران، گسترش معماری اسلامی ـ ایرانی، جذب مردم به‎خصوص جوانان به مسجد، افزایش رضایت شهروندی و... را به‎دنبال داشته باشد؛ در حالیکه پیامد‌های منفی آن می‌تواند در قالب غفلت از اولویت‌های مساجد و محلات دیگر پژوهش ظاهر شود. همچنین حوزۀ مدیریت شهری را به عرصۀ رقابت‌های سیاسی میان سازمان‌های ذی‌نفع بدل سازد.

سازمان به‎مثابۀ ققنوس: تأملی بر زندگی و مرگ سازمان‌های اجتماعی (مورد مطالعه: جهاد سازندگی) - پورعزت, علی اصغر; روزبهانی, خدیجه; طاهری عطار, غزاله; سعدآبادی, علی اصغر (مدیریت دولتی, 2014)
: در عصر کنونی، بقا به مهم‎ترین دغدغه و هدف سازمان‌ها تبدیل‎شده و آنها را به سیستم‌هایی منفعلی مبدل ساخته است که خود را با محیط تطبیق می‎دهند تا باقی بمانند. در این نوشتار تلاش شده است با گذر از روش صرفاً استقرایی، ضمن تأمل بر مفهوم مرگ سازمان به‎مثابۀ یک فرصت برای مصرف و تخصیص دوراندیشانهتر منابع، بر پدیدۀ مرگ برنامه‎ریزی‎شده تأکید شود. در این امتداد، از انگارۀ ققنوس برای ادراک رفتارهای سازمان در مواجهه با مرگ و فرسایش استفاده شده است و قابلیت نسبی آن برای توضیح برخی از وجوه رفتاری و ساختاری سازمان، ارزیابی شده است. روش پژوهش حاضر از نوع تحلیل مضمون است و برای بسط واقع‌انگارانۀ موضوع، روش داستان‌پردازی را به‎کار می‎برد. نتیجۀ پژوهش دال بر آن است که برنامه‌ریزی برای مرگ، راهبردی اثربخش و قابل پیشنهاد به جهاد است تا بتواند در شأن نهادی خود، حیات اجتماعی ایرانیان را به وجهی پایدار و با قالبی جدید، تحت تأثیر قرار دهد.

بررسی تأثیر ادراک از سیرت نیکوی مدیران بر اعتماد سازمانی - عباچیان قاسمی, رضا; نصراصفهانی, علی; عباس پور, عباس; فرهنگی, علی‌اکبر (مدیریت دولتی, 2015)
این پژوهش، با هدف بررسی تأثیر ادراک از سیرت نیکوی مدیران بر اعتماد سازمانی در سازمان تأمین اجتماعی استان کرمان صورت پذیرفته است. این پژوهش، توصیفی و از لحاظ هدف، کاربردی است. جامعة آماری آن شامل 400 نفر از کارکنان سازمان تأمین اجتماعی استان کرمان است که 196 نفر از آنها به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات، از پرسشنامة محققساخته استفاده شد تا سیرت نیکوی مدیران و اعتماد سازمانی سنجش شود. روایی این پرسشنامه با نظر پنج تن از متخصصان رفتار سازمانی و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات، از نرم‌افزارهای SPSS 19، AMOS 18 و EQS6.1 استفاده شد. مطابق نتایج، سیرت نیکوی مدیران با مؤلفه‌های شجاعت، تواضع و فروتنی، حکمت، شور و اشتیاق، غمخواری و شوخ‌طبعی، با اعتماد سازمانی کارکنان در سازمان تأمین اجتماعی استان کرمان رابطة مثبت و معنادار دارد. بهعبارت دیگر، هرچه کارکنان، ادراک مطلوب‌تری از سیرت نیکوی مدیران داشته باشند، اعتماد آنها به سازمان متبوعشان افزایش مییابد.

تحلیل چند سطحی عوامل مؤثر بر انگیزۀ خدمت در بخش عمومی - دهقانان, حامد (مدیریت دولتی, 2015)
دانش سازمانی در حال حرکت به سمت شکل‌گیری پارادایمی است که بتواند شکاف میان سطوح خرد و کلان را در تئوری‌ها و پژوهش‌ها کم یاحذف کند. یکی از موضوعاتی که به ماهیت چندسطحی آن در پژوهش‌های اخیر توجه شده است، موضوع انگیزۀ خدمت در بخش عمومی است. در این پژوهش، انگیزۀ خدمت در بخش عمومی در جایگاه ‌ساختاری چند‌سطحی‌ بررسی شده است. داده‌ها به‎کمک نرم‌افزار تحلیل خطی سلسله‌مراتبی (HLM) که یکی از روش‌های تجزیه‎وتحلیل چند‌سطحی است، تحلیل شده‎اند. با بهره‎مندی از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای، پرسشنامۀ استاندارد در اختیار کارکنان 38 سازمان زیرمجموعۀ شهرداری تهران قرار گرفت و 824 پرسشنامه ‌تجزیه‎وتحلیل شد. خروجی نرم‎افزار نشان‎دهندۀ روابط چند‌سطحی متغیرهای پژوهش بود. انسجام گروه کاری به‎عنوان متغیر سطح گروهی، سبب تعدیل رابطه میان رهبری تحولی و انگیزۀ افراد برای خدمت در بخش عمومی می‌شود. بر اساس نتایج، اگر‌چه رهبری ‌عامل تعیین‌کنندۀ انگیزۀ خدمت در بخش عمومی است، مؤلفه‌های گروه‌های کاری تأثیر بیشتری در این زمینه دارند؛ به‌طوری‌که انگیزۀ خدمت در بخش عمومی (متغیر سطح فردی) توسط کیفیت ارتباط اعضای گروه تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد. ‌از یافته‌های مهم این تجزیه‎وتحلیل چندسطحی، اثر تعدیل‌کنندۀ جو سازمانی (متغیر سطح سازمانی) بر رابطۀ بین عوامل فردی و گروهی است.

بررسی عوامل رفتاری وساختاری موثر بر خادمیت کمیته امدادامام خمینی(ره) - درویش, حسن; فتحی زاده, علیرضا (مدیریت دولتی, 2015)
هدف نهایی سازمان‌های دولتی و عام‌ا‌لمنفعه، عملکردی است که منافع مردم را تأمین کند، از آنجا‌ که نمود این عملکرد در سازمان خادم تجلی می‌یابد، شناسایی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری این نوع سازمان اهمیت دارد. این مقاله که مبتنی بر پژوهش کمّی است با استفاده از ‌مدل‌سازی معادلات ساختاری به مطالعۀ عوامل مؤثر بر خادمیت نهاد کمیتۀ امداد امام‌خمینی(ره) می‌پردازد. جامعۀ آماری این مطالعه را کلیۀ کارکنان نهاد کمیتۀ امداد امام‌خمینی(ره) تشکیل می‌دهد که 257 نفر از آنان به‎کمک روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی و به‌منزلۀ نمونۀ آماری انتخاب شدند. داده‌ها به‎کمک پرسشنامۀ پژوهشگرساخته گردآوری شدند و تجزیه‎وتحلیل آنها با اجرای آزمون معادلات ساختاری و تحلیل عاملی در نرم‌افزار لیزرل صورت گرفت. یافته‎های پژوهش نشان داد آگاهی از عوامل برانگیزانندۀ کارکنان، نگرش و خلق وخوی خادمانه، شکل‎گیری فضای مناسب خدمت در سازمان، تقویت رفتارهای خادمانه با رهبری خادم و مطالبه‌گری محیطی، تأثیر شایان توجهی در خادمیت این نهاد دارد.

بررسی دلایل اثربخش نبودن عملکرد سیستم خط مشی گذاری ایران در زمینۀ فقرزدایی (مطالعۀ موردی: لایحۀ «فقرزدایی در کشور جمهوری اسلامی ایران») - الوانی, سید مهدی; پورعزت, علی اصغر; نجابت, انسیه (مدیریت دولتی, 2015)
رفع معضل فقر بهمنزلة یک مسئلة عمومی پیچیده، بیش از هر چیز متأثر از عملکرد سیستم خط‌مشیگذاری عمومی در زمینة فقرزدایی است؛ به‌گونهای که میتوان کاهش یا افزایش میزان فقر در سطح جامعه را تابعی از عملکرد سیستم خط مشیگذاری کشور در زمینة فقرزدایی دانست. در پژوهش حاضر، پس از تبیین اثربخش نبودن عملکرد سیستم خط‌مشی‌گذاری عمومی ایران در زمینة فقرزدایی، علل این مسئله با تمرکز بر لایحة «فقرزدایی در ایران» منزله نمونهای از عملکرد سیستم مذکور (بهصورت مطالعة موردی) بررسی شده است. بدینصورت که ابتدا براساس فرضیههای سهگانة پژوهش، مهمترین علل احتمالی اثربخش نبودن عملکرد سیستم خط مشیگذاری کشور در زمینة فقرزدایی، در قالب سه مؤلفة «کوتاهی و غفلت خط مشیگذاران»، «ناکارآمدی سیستم خط مشیگذاری» و «پیچیدگی و گستردگی مسئلة فقر» مطرح شده و پس از آن با مراجعه به خبرگان و کسب آرای آنان، صحت فرضیه‌های تحقیق بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که هر سه عامل فوق بر اثربخش نبودن عملکرد سیستم خط مشیگذاری در زمینة فقرزدایی مؤثر بودهاند، اما نقش و تأثیر مؤلفة «ناکارآمدی سیستم خط مشیگذاری» بیش از دو عامل دیگر است.

ارائه یک مدل سازمان حکمت‌محور در ادارات دولتی - مرادی, مرتضی (مدیریت دولتی, 2015)
اهمیت حکمت در مباحث مدیریتی و سازمانی رو به افزایش است. از آنجا که حکمت بهعنوان اوج قضاوت عقلانی و اخلاقی، عامل موفقیت در سازمان است و لازمة بهکارگیری آن، استفاده از دانش ویژه برای زمینهای خاص است، در این پژوهش سعی شده است از نگاه حکمتمحور به سازمان پرداخته شود. جامعة آماری پژوهش، کارکنان ادارههای کل استان همدان (7،941 نفر) بودند که 381 نفر با استفاده از روش طبقهای نسبی، بهعنوان نمونة آماری انتخاب شدند. پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ روش، توصیفی- پیمایشی است. برای جمع‌آوری اطلاعات میدانی، از پرسشنامه‌ای 62 سؤالی استفاده شد. برای طراحی پرسشنامه، از تکنیک دلفی در سه مرحله استفاده شد. نتایج مدل تحلیل مسیر نشان داد از پنج متغیر مورد توافق اعضای پانل دلفی، چهار متغیر «سبک رهبری و مدیریت»، «اصول اخلاقی»، «یادگیری و مدیریت دانش» و «قضاوت و تصمیم‌گیری»، تأثیر مثبت و معناداری بر سازمان حکمت‌محور دارند. رابطة تعریفشده بین خود متغیرها نیز پذیرفته شد. درنهایت، نتایج پژوهش، به ارائة مدلی از سازمان حکمتمحور منجر شد.

اولویت‎بندی معیارهای تأثیرگذار بر بازدارندگی فساد اداری با اتکا به رهنمودهای اسلامی - الوانی, سیدمهدی; قربانی زاده, وجه الله; اسلام پناه, مهدی (مدیریت دولتی, 2017)
تحقیق حاضر با هدف رتبه‌بندی معیارهای تأثیرگذار بر بازدارندگی فساد اداری با اتکا به رهنمودهای اسلامی اجرا شده است. روش تحقیق به‌کارگرفته‌شده آمیخته (کیفی ـ کمی) از نوع اکتشافی است. جامعۀ آماری شامل 55 نفر از متخصصان و کارشناسان پیشگیری از تخلف‎های اداری وزارت صنعت، معدن و تجارت بودند. نمونۀ آماری شامل 30 نفر از متخصصان و خبرگان حوزوی و همچنین کارشناسان و متخصصان تخلف‎های اداری وزارت صنعت، معدن و تجارت بودند که به‌صورت تصادفی انتخاب شدند. روش تعیین معیارها و زیرمعیارهای تأثیرگذار بر فساد به‌صورت کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ ساختاریافته با خبرگان و کتاب نهج‌البلاغه، انجام گرفت. معیارها و زیرمعیارهای تعیین‌شده با استفاده از ماتریس مقایسه‎های زوجی و به کمک تکنیک تحلیل سلسله‌مراتبی AHP اولویت‌بندی شدند. معیارهای اصلی به‎ترتیب اولویت سطوح تعالی‌بخشی، پیشگیری و مواجهه (درمان) بودند و زیرمعیارها نیز به‎ترتیب اولویت تعالی بخش فضایل اخلاقی و معنوی (365/0)، سازوکارهای نظارتی و ارزشیابی (270/0)، مردمداری و حسن معاشرت اجتماعی (134/0)، سازوکارهای گزینشی ـ تخصصی (081/0)، پرهیز از ویژه‌خواهی (063/0)، سازوکارهای ساختاری (060/0) و سازوکارهای حل‌کننده ( 027/0) تشخیص داده شدند.

چارچوب رابطه حکومت و مردم در ایران: رویکرد نهادی - رهنورد, فرج اله; علیپور, حسین; دهدار, فرزین; خلیلی, حیدر (مدیریت دولتی, 2019)
هدف: نظر به اهمیت رابطه حکومت و مردم به‎عنوان یکی از مباحث کلیدی در گفتمان‎های سیاسی و خلأ مطالعات و پژوهش‎‎های نظری مرتبط در نظام جمهوری اسلامی، هدف این پژوهش دستیابی به مدل رابطه حکومت و مردم در ایران با رویکرد نهادی است. روش: این تحقیق به روش کیفی داده‎‎بنیاد انجام ‌شده است. جامعه آماری آن خبرگانی هستند که در زمینه حقوق عمومی و ساختار سیاسی حکومت، از دانش و تجربه عملی برخوردارند. خبرگان به روش نمونه‎گیری گلوله برفی انتخاب شدند و داده‎ها با استفاده از نرم‌افزار اطلس مدیریت شده است. یافته‎ها: پس از تجزیه‌وتحلیل متن مصاحبه‎ها، مقوله محوری رابطه حکومت و مردم با عنوان «مردم‌سالاری دینی» احصا شد که ابعاد اصلی خادمیت، اقتدارگرایی، قانون‌گرایی الهی و نظارت و هدایت را دربرمی‎گیرد. پس از شناسایی عوامل علّی، میانجی و تعدیل‌کننده، چارچوب نهایی تدوین شد. یافته‎ها نشان داد که تفکر ایدئولوژیک دولت‎مردان، اعتدال‌گرایی (تساهل و تسامح)، التزام به قانون اساسی و تفکر حاکمیتی حکمرانان، از عوامل مؤثر بر رابطه حکومت و مردم هستند. در ضمن نوع رابطه حکومت و مردم می‎تواند پیامدهایی مانند اعتماد عمومی، رضایت عمومی، مشروعیت و شکاف اجتماعی را به‎دنبال داشته باشد. نتیجه‎گیری: تنظیم رابطه حکومت و مردم با رویکرد نهاد قانون اساسی، آثار مثبتی مانند رضایت و اعتماد عمومی به همراه دارد و مشروعیت حکومت را میان مردم افزایش داده و زمینه حذف شکاف اجتماعی را فراهم می‎کند.

شناسایی شایستگی‌های حاکمان بر اساس گلستان سعدی - محمدی, حامد (مدیریت دولتی, 2021)
هدف: هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی شایستگی حاکمان بر اساس گلستان سعدی می‌باشد. برای این منظور، از کتاب گلستان سعدی بر اساس نسخه محمدعلی فروغی استفاده گردید.روش: پژوهش حاضر در چارچوب پارادایم تفسیری و مطالعة کیفی قرار می‌گیرد و برای تحلیل داده‌ها از راهبرد تحلیل مضمون استفاده شده است. جامعه پژوهش حاضر را 41 حکایت از باب اول گلستان سعدی با عنوان سیرت پادشاهان تشکیل می‌دهد و با توجه به اینکه هر 41 حکایت مورد مطالعه دقیق قرار گرفت، لذا نمونه‌گیری انجام نشده و از روش سرشماری استفاده گردید. برای محاسبه پایایی، کدگذاری با مطالعه سطر به سطر حکایات و ابیات و به صورت دستی توسط دو نفر به صورت جداگانه انجام شد و بعد از اتمام کدگذاری، نتایج این دو کدگذاری با یکدیگر مقایسه و از روش هولستی، پایایی در پژوهش حاضر برابر با 87/0 محاسبه گردید که بیانگر آن است مضامین از پایایی (قابلیت اعتماد) بالایی برخوردارند.یافته‌ها: با بررسی و تحلیل هر یک از حکایات و ابیات و سپس با استفاده از روش تحلیل مضمون و کدگذاری‌های انجام شده، چارچوب شایستگی حاکمان ترسیم گردید. یافته‌های پژوهش حاضر بیانگر آن است که چارچوب شایستگی حاکمان دارای 12 بعد (سازه) و 26 مولفه می‌باشد و هر یک از ابعاد چارچوب شایستگی شامل خدامحوری، اعتمادسازی، امانت‌داری، خیرخواهی، عدالت‌گری، مشارکت‌جویی، قانون‌گرایی، قدرشناسی، سلامت هیجانی، استغنای نفس، خردگرایی و دوراندیشی نیز بیانگر شایستگی‌های محوری حاکمان می‌باشد.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاضر بر این موضوع تاکید دارد که حاکمان جهت افزایش مشروعیت، باید از شایستگی‌های محوری 12 گانه برخوردار بوده و از طرفی دیگر، شایستگی‌های محوری احصاء شده صرفاً منحصر به شخص حاکم نبوده و تمامی خط‌مشی‌گذاران و حکمرانان سیاسی کشور می‌بایست از این شایستگی‌های محوری برخوردار باشند و این شایستگی‌ها باید در احراز پست‌های سیاسی و اجرایی کشور مورد توجه جدی قرار گیرند.

بررسی رابطه اقتصاد مقاومتی، گرایش کارآفرینانه و مدیریت دانش (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
در عصر ارتباطات و فناوری، دانش به‌مثابه منبع حیاتی سازمان‌ها در عرصه رقابت و عاملی برای دستیابی به مزیت رقابتی پایدار محسوب می‌گردد. همگام با گذر از اقتصاد مبتنی بر صنعت به اقتصاد مبتنی بر دانش، سازمان‌ها نیز خود را بر آن داشته‌اند تا با تکیه بر دانش و اطلاعات و استفاده از آن در فراگرد ارایه محصولات،کیفیت محصولات خود را افزایش دهند. در همین امتداد، این مقاله به بررسی ارتباط بین اقتصاد مقاومتی،گرایش کارآفرینانه و مدیریت دانش پرداخته است. به همین منظور با استفاده از مبانی نظری موجود، ابعاد مدیریت دانش، اقتصاد مقاومتی و کارآفرینی احصاء شده و با استفاده ازاستراتژی پیمایش، از  این ابعاد پرسشنامه‌ای برای گردآوری اطّلاعات در میان100 نفراز کارآفرینان و صنعتگران شهرک صنعتی سلیمی، واقع در شهر تبریز توزیع شده است. در ادامه، برای تحلیل داده‌ها از روش همبستگی پیرسون، استفاده شده است. خروجی‌های تحلیل نشان می‌دهد که اقتصاد مقاومتی، گرایش کارآفرینانه و مدیریت دانش دارای رابطه مثبت و معناداری با یکدیگرند. براین اساس، سازمان‌های دولتی برای گذار از تأخیر در ارائه خدمات و نارضایتی ارباب رجوع، باید ضمن پای‌بندی به ابعاد اقتصاد مقاومتی، از ابزارهایی چون مدیریت دانش به‌مثابه بستری برای تشویق گرایش‌های کارآفرینانه افراد استفاده کنند., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: مدیریت دانش; اقتصاد مقاومتی; اقتصاد دانش‌بنیان; دانش ضمنی; گرایش کارآفرینانه

تدوین عرصة زندگی بر مبنای الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
توسعه و پیشرفت یکی از مهم‌ترین خواسته‌های جوامع مدرن است که صور مختلف از اوضاع اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و انسانی را ترسیم می‌کند. هدف اصلی مطالعة حاضر، شناسایی و تبیین نقشة راه برای تدوین و طراحی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت با استفاده از فن(تکنیک) آینده‌پژوهشی است. روش تحقیق مطالعة حاضر، از نظر هدف، توسعه‌ای و از نظر روش، توصیفی با استفاده از دلفی است. جامعة آماری آن را مدیران و کارکنان بخشهای فرهنگی، اعضای هیئت علمی دانشگاهها و اعضای جامعة روحانیت تشکیل می‌دهند که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و تحلیل شده‌اند. همچنین ابزار گردآوری داده‌های این مطالعه، پرسشنامه است که در سه مرحله برای شناسایی و تبیین مؤلّفه‌ها و شاخصهای الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت تدوین شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که الگوی نهایی با توجه به روش آینده‌پژوهی دارای شش بُعد (بهداشت جسمی و روانی، ثروت، دین، نسل، جامعه و عقل)، شش مؤلّفه و 96 شاخص است. همچنین بیانگر آن است که یک انسان با توجه به الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت، از جنبه‌های مختلف دارای چه ویژگی‌ها و توانمندی‌هایی است., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: آینده‌پژوهی; الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت; توسعة انسانی; توسعه/پیشرفت

بررسی میزان تحقق ابعاد و مؤلفه های نظارت و کنترل اسلامی (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
, مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد

طراحی وتبیین مدل سازمان خادم(مورد مطالعه:کمیته امداد امام خمینی(ره ) ) - حسن درویش; علیرضا حسن‌زاده; محمد منتظری; علیرضا فتحی‌زاده (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
با توجه به مشکلات فراوانی که بیشتر سازمان ها با آن مواجه اند، می توانیم ریشه برخی از مهمترین مشکلات را در نبود نگرش خدمتگزاری در سطح اعضای سازمان که صرفا توجه به منافع فردی خود را در اولویت قرار داده اند را نام ببریم و به همین لحاظ شکل گیری سازمان های خادم جهت توجه به منافع عموم جامعه  و ارائه خدمات متعالی دارای اهمیت فراوانی است .  این مقاله، مبتنی بر پژوهشی کیفی، با استفاده از راهبرد مفهوم سازی داده بنیاد به مطالعه عوامل مؤثر برشکل گیری سازمان خادم در نهاد کمیته امداد امام خمینی(ره)می پردازد. در این راستا با 11 تن از مدیران کمیته امداد شهرستانهای استان کرمان و11تن از اعضاء هیات علمی دانشگاه ها به عنوان نمونه و به روش نیمه ساختار یافته مصاحبه شد ومتون مصاحبه در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که نگرش خادمانه دراعضاء سازمان به عنوان مقوله محوری و در تعامل با عوامل دیگر، باعث شکل گیری سازمان خادم می گردد.نحوه تعامل این عوامل در مدل نهایی تحقیق نشان داده شده است. مطلع نمودن کارکنان از ارزش کار خود و تاثیری که برزندگی دیگران دارند و همچنین اگاه نمودن آنان از فرصت وتوفیق الهی که عرصه خدمت گزاری برایشان فراهم آورده است در شکل گیری نگرش خادمانه کارکنان تاثیر بسزایی دارد و در نهایت این نگرش پایه ای برای شکل گیری سازمان خادم خواهد بود., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: خدمت محوری سازمانی; سازمان خادم; نظریه مفهوم سازی داده بنیاد; نگرش خدمت گرا

ارتباط بالندگی سازمانی با عزت نفس و ابعاد آن در کارکنان دانشگاه پیام نور استان کردستان - ایوب پژوهان (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
بالندگی سازمانی؛ رویکردی منظم، منطقی، یکپارچه و برنامه‌ریزی‌شده است که برای افزایش اثربخشی سازمانی به کار گرفته می‌شود. این رویکرد متأثر از عوامل روان‌شناختی است که یکی از این عوامل، عزت نفس و ابعاد آن می‌باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط بالندگی سازمانی و عزت نفس و ابعاد آن در کارکنان دانشگاه پیام نور استان کردستان انجام شده است. روش پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده‌ها ، جزء تحقیقات پیمایشی و از نوع همبستگی محسوب می‌شود. جامعۀ آماری پژوهش، همۀ کارکنان اداری دانشگاه پیام نور استان کردستان به تعداد 168 نفر می‌باشد که بر اساس روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تک‌مرحله‌ای، حجم نمونه 119 نفر برآورد شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که بین عزت نفس کلی و عزت نفس تحصیلی با بالندگی سازمانی رابطۀ مثبت و معناداری وجود دارد. از سوی دیگر، نتایج پژوهش حاکی از آن است که بین عزت نفس خانوادگی و عزت نفس اجتماعی با بالندگی سازمانی رابطۀ معناداری وجود ندارد. همچنین بین عزت نفس و بالندگی سازمانی کارکنان مرد و زن تفاوت معناداری مشاهده نشد. با عنایت به یافته‌های پژوهش می‌توان گفت که عزت نفس از متغیّرهای مهم و تعدیل‌کنندۀ بالندگی سازمانی محسوب می‌شود. در نتیجه، برای دستیابی به بالندگی سازمانی مطلوب، آموزش‌های مناسب جهت افزایش عزت نفس در میان کارکنان می‌تواند از اولویت‌های مداخله‌ای محسوب شود, مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: عزت نفس; بالندگی سازمانی; عزت نفس اجتماعی; عزت نفس تحصیلی; عزت نفس خانوادگی

تأثیرفرهنگ سازمانی و اخلاق حرفه ای بر اثربخشی سازمان - فتاح شریف زاده; امین بازیار; اختر تیرجو (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
مقاله حاضر با هدف بررسی تأثیر فرهنگ سازمانی با مداخله اخلاق حرفه ای بر اثربخشی سازمانی در صندوق ضمانت صاردات ایران می باشد. این مقاله از نظر هدف، کاربردی، با توجه به ماهیت توصیفی، و از نظر روش پیمایشی می باشد. جامعه آماری شامل کلیه کارمندان سازمان صندوق ضمانت صادرات ایران در شهرتهران (140) نفر می باشد.برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. پرسشنامه مزبور دارای 37 سوال بسته پاسخ، دارای طیف 5 گزینه ای لیکرت بوده است. برای اعتبار سنجی این پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده گردید که نتیجه این محاسبه معادل 96 درصد حاصل گردید. و برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از فنون مدل یابی معادلات ساختاری استفاده شده است. نتایج حاصل از تحقیق نشان می دهد که بین فرهنگ سازمانی و اخلاق حرفه‎ای و اثربخشی سازمان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که بین فرهنگ ایدئولوژیک(به عنوان یکی از ابعاد فرهنگ سازمانی)، و اثربخشی سازمان رابطه مثبت و معنا داری وجود ندارد. فرهنگ غالب سازمان، فرهنگ سلسله مراتبی  می باشد. در رابطه با اخلاق حرفه ای به عنوان متغیر تعدیل کننده، می توان بیان نمود که کلیهعوامل مؤثر بر اخلاق حرفه‎ای، بجز رعایت قوانین و استانداردهای علمی، به میزان تقریباَ یکسانی رابطه فرهنگ سازمانی و اثربخشی سازمان را تعدیل، می نمایند., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: اثربخشی سازمانی; فرهنگ سازمانی; اخلاق حرفه ای; صندوق ضمانت صادرات

مدلسازی شایستگی‌های منابع انسانی بر اساس آموزه‌های نهج‌البلاغه ( مطالعه موردی؛ سنخیت سنجی شایستگی‌های منابع انسانی در دانشگاه امام صادق(ع)) - علی اکبر احمدی; حسن درویش; محمدجواد سبحانی فر; حامد فاضلی کبریا (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
یکی از موضوعاتی که امروزه در حوزه مدیریت، خصوصا مدیریت منابع انسانی بصورت چشمگیری بکار گرفته میشود، مفهوم شایستگی و شایستهسالاری میباشد. در واقع همان‌گونه که وی.ای.کامپرفرم مطرح می‌کند، مدلهای شایستگی می‌تواند به عنوان شیوه‌ای برای یکپارچه کردن اقدامهای مختلف منابع انسانی به کار رود. این بدین معناست که می‌توان هر یک از زیر سیستم‌های مدیریت منابع انسانی را بر اساس شایستگی طراحی کرد و در واقع  شایستگی،‌ هسته مرکزی تمامی فعالیت‌های منابع انسانی سازمان است. این شایستگی موجب به وجود آمدن پارادایمی در ادبیات مدیریت منابع انسانی شده، که به مدیریت منابع انسانی مبتنی بر شایستگی معروف است. در این پژوهش با توجه به پرسش اساسی آن «مدل مفهومی شایستگی منابع انسانی در نهج البلاغه کدام است؟ » سعی میشود با مطالعه دقیق و جامع کتاب شریف نهج البلاغه با استفاده از تکنیک روش تحقیق کیفی تحلیل مضمون و روش تحقیق کمی مدلسازی ساختاری تفسیری و تکمیل پرسش نامه توسط 40 تن از نخبگان و متخصصان حوزه مدیریت و نهج البلاغه، ضمن استخراج 332 کد از متن نهج البلاغه، چهل و هشت مضمون پایه و شش مضمون سازمان دهنده با عناوین( خدا مجوری، عدالت محوری، معرفت، درایت، قوت و سلامت)، شایستگی های منابع انسانی مدل سازی شود و همچنین در نهایت در راستای تست مدل، مولفههای نیروی انسانی دانشگاه امام صادق(ع) با مولفههای شایستگی منابع انسانی استخراج شده سنخیت سنجی و مدل رادار آن ارائه شود., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: شایستگی; نهج البلاغه; تحلیل مضمون; مدل سازی ساختاری تفسیری; منابع انسانی

الگوی مشارکت شهروندی در مدیریت دولتی مبتنی بر تعالیم نهج البلاغه - هادی خان محمدی; رضا واعظی; مصطفی دلشاد تهرانی (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
موضوع مشارکت شهروندان در امور دولت و حکومت و یا تعاملات بین مردم  ودولت از موضوعات بسیار مهمی است که باید مورد توجه اندیشمندان و دولتمردان قرار بگیرد. این در حالی است که این موضوع در شبه پارادیمهای اخیر مدیریت دولتی یعنی خدمات عمومی نوین بسیار حائز اهمیت گشته تا آنجا که در این زمینه مدلها و تئوریهای مختلفی از دهه 50 میلادی تاکنون بیان شده است. در یک رویکرد منطقی و عقلایی، الگوی مشارکت شهروندان هر کشور متناسب با فرهنگ و محیط آن کشور شکل متفاوتی به خود میگیرد؛ هرچند میتوان از تجربیات دیگر کشورها در این زمینه نیز استفاده نمود. بر این اساس با توجه به درجه اهمیت مشارکت مردم در حکومت و دولت، این تحقیق بدنبال آن است که الگوی مشارکت شهروندی از منظر تعالیم نهج البلاغه را متناسب با سیره نظری و عملی امام علی علیه السلام شناسایی نماید تا گامی در تولید الگویی اسلامی برداشته شود. بنابراین سوال اصلی پژوهش آن است که مشارکت شهروندی در مدیریت دولتی مبتنی بر تعالیم نهج البلاغه چه الگویی دارد؟ جهت انجام پژوهش نیز از روش تحلیل مضمون با استفاده از نرم افزار تحلیل کیفی Maxqda استفاده گردید. نتایج تحقیق حاکی از  آن است که الگوی مشارکت شهروندی بر اساس ارزشهای بنیادین و اساسی حکومت اسلامی شکل میگیرد و دارای  الگویی تعاملی براساس قاعده اصلاح طرفینی جهت تحقق اداء حق و تکلیف متقابل با نهایت حسن تعامل و همکاری میباشد و براساس آن الگو  فرایند تعاملی دولت– شهروند و سایر الگوهای بخشی دیگر ایجاد میگردد. , مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: نهج البلاغه; دولت اسلامی; حقوق شهروندان; مردم سالاری دینی‌; مشارکت شهروندان

شناسائی عوامل و مولفه های شهود در تصمیم گیری از دیدگاه قرآن کریم - لطف الله فروزنده دهکردی; محمد محمودی میمند; سعید عابسی; مهدی حدادزاده (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
مسأله شهود و تصمیم گیری شهودی به عنوان یک عامل موثر مدیریت، توجه فزایندهای را در محافل علمی و پژوهش ها در سطح دنیا به خود جلب کرده است. این تحقیق مبتنی بر راهبرد داده‎بنیاد میباشد و ضمن تبیین شهود، عوامل و مولفه های اسلامی که بر شهود مدیران و تصمیم گیری آنها موثر هستند را شناسائی کرده است. عوامل مذکور از طریق مرور و تدبر در قرآن کریم و با تمرکز بر تفسیر آیات انتخاب شده شناسائی شدند. برای پرهیز از برداشت های غیر تخصصی، تفسیر المیزان مبنای تحقیق قرار گرفته است. بر اساس قضایا و مفاهیم مستخرج، تئوری این تحقیق بر اساس جهان بینی الهی شکل گرفت و مفهوم شهود نیز در همین چارچوب تبیین شده است. آنچه از مفهوم شهود در قرآن بر می آید، این است که شهود نیرویی معنوی و برتر از عقل است. نتایج حاصل از این تحقیق، تبیین شهود در قالب الهام، رویت قلب، قوه تشخیص و نور الهی بود و نیز استخراج بیست و دو مولفه بود که با استفاده از نظرات خبرگان حوزوی و دانشگاهی در قالب دو گروه پیش‏ران‏ ها و بازدارنده ها دسته بندی شد. بر اساس مبانی اسلامی، تأثیرگذاری این عوامل بر شهود، قطعی، غیر قابل انکار و بنیادی است., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: قرآن; تئوری داده بنیاد; تصمیم گیری شهودی; شهود; مولفه های شهود اسلامی

بررسی و تبیین پیامدهای رهبری اخلاقی - حامد دهقانان; محمدرضا ادیب پور; شهرام فردوسی; محمدحسین شجاعی (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
رهبران دارای مسئولیت هستند، پس نیازمند اخلاق می باشند. افرادی که در جایگاهی چون رهبری قرار دارند، می توانند منشاء بسیاری از تغییرات رفتاری شوند؛ و این امر، زمانی بهتر محقق می شود که این رهبران رفتار اخلاقی بالایی نیز داشته باشند.این تحقیق به بررسی نقش میانجی تناسب فرد- سازمان، هویت سازمانی ورفتار شهروندی سازمانی در رابطه ی میان رهبری اخلاقی و تمایل به ترک خدمت کارکنان می پردازد. جامعه آماری پژوهش را کارکنانمنطقه ی 11 بانک قوامین در شهر تهران تشکل می‌دهند. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسش‌نامه‌ای استاندارد شامل 28 سؤال بود که بعد از سنجش روایی و پایایی از طریق نمونه‌گیری تصادفی بین کارکنان توزیع شد. تحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده بر اساس تحلیل عاملی و تحلیل معادلات ساختاری انجام شد. نتایج تحقیق نشان داد که رهبری اخلاقی بر روی تناسب فرد- سازمان، هویت‌سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان بانک قوامین تأثیر مثبت و معنادار و بر روی تمایل به ترک خدمت آن ها، تأثیر منفی و معنادار دارد. در انتها بر اساس نتایج به‌دست‌آمده پیشنهاداتی ارائه شده است., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: رهبری اخلاقی; رفتار شهروندی سازمانی; هویت سازمانی; ترک خدمت; تناسب فرد- سازمان

مدل ساختاری سازمان فضیلت گرا در دانشگاه‌های منتخب استان یزد - مجید ضماهنی; حمیده شکاری (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
هدف از مقاله حاضر، شناسایی شاخصها و عوامل موثر بر سازمان فضیلت‌گرا و آزمون مدل ساختاری سازمان فضیلت‌گرا در دانشگاههای منتخب استان یزد است. در روش تحقیق این پژوهش، رویکرد ترکیبی کمی و کیفی به کار رفته است. بدینگونه که برای شناسایی شاخصهای سازمان فضیلتگرا از روش دلفی که از جمله روشهای کیفی است، استفاده شد و از روش کمی مدلسازی معادلات ساختاری برای آزمون مدل استفاده شد. در این مقاله، ابتدا با توجه به ادبیات تحقیق، شاخصهای موثردرایجاد سازمان فضیلتگرا استخراج و  سپس با تشکیل پنل دلفی و سه دوراجرای تکنیک دلفی درمورد این شاخصها اجماع حاصل شد.شاخصهای بدست آمده، مبنای تهیه پرسشنامه اصلی تحقیق قرارگرفت. جامعه آماری تحقیق،کارکنان دانشگاههای منتخب استان یزد بود.یافتهها نشان داد که پنج عامل اصلی شامل رهبری، فرهنگ سازمانی، منابع انسانی ،ساختار و فرایند وتوجه به ذینفعان از شاخصها، توسط تکنیک تحلیل عاملی اکتشافی، قابل استخراج است که این پنج عامل درمجموع، حدود 81 درصد ازتغییرپذیری متغیرها راتوضیح میدهد. نتایج حاصل از تحلیل مسیر مدل ساختاری سازمان فضیلتگرا، حاکی از این است که از میان پنج عامل استخراجی، عامل فرهنگ سازمانی بیشترین اثر مستقیم را بر سازمان فضیلتگرا دارد و عامل توجه به ذینفعان از لحاظ مجموع آثار مستقیم و غیرمستقیم، رتبه اول را در سوق دادن سازمان به فضیلتگرا به خود اختصاص داده است. , مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: دانشگاه; فضیلت; سازمان فضیلت‌گرا; فضائل سازمانی; مدل ساختاری

تبیین عوامل مؤثر بر دوستی در محل کار با رویکرد مردم‌نگاری - نبی اله کهن; علی صفری; هادی تیموری (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
هدف این پژوهش، شناسایی عوامل ایجادکنندة بر دوستی در محل کار است. نوع پژوهش، توسعه‌ای و به صورت ترکیبی است و برای استخراج عوامل از روش مردم‌نگاری استفاده گردید. در بخش کمّی پژوهش جهت تأیید مدل حاصل از بخش کیفی پژوهش، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته طراحی گردید. برای تعیین حجم نمونه از فرمول نمونه‌گیری مدل‌سازی معادلات ساختاری (5q≤ n≤ 15q) استفاده شد. با توجه به تعداد پرسش‌های پرسشنامه، 315 نفر به عنوان حجم نمونه تعیین گردید و به همین میزان، پرسشنامه‌ها توزیع و تکمیل شد. روایی پرسشنامه به دو روش محتوایی و سازه با استفاده از الگوی معادلات ساختاری و پایایی پرسشنامه نیز به روش آلفای کرونباخ مورد تأیید قرارگرفته است. تحلیل داده‌ها در بخش کیفی با رویکرد تحلیل تماتیک براون و کلارک (2006) انجام شد. نتایج بخش کیفی پژوهش نشان‌دهندة آن است که سه دسته از عوامل فردی، سازمانی و برون‌سازمانی با زیرمتغیرهای خود در ایجاد دوستی در محل کار نقش دارند. نتایج بخش کمّی پژوهش نیز نشان می‌دهد که عوامل فردی به میزان (91/0)، عوامل سازمانی به میزان (21/0) و عوامل برون‌سازمانی به میزان (5/0) بر دوستی در محل کار تأثیرگذار هستند., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: ارتش; دوستی در محل کار; مردم‌نگاری

طراحی و تبیین مدل ارزش‌های سازمانی مبتنی‌بر آموزه‌های نهج‌البلاغه - سید مهدی موسوی داودی; محمدجواد حضوری; رضا نجاری; عباسعلی رستگار (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
پژوهش حاضر به طراحی و تبیین مدل ارزش‌های سازمانی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌البلاغه پرداخته است. روش انجام این پژوهش به‌صورت روش آمیخته (کیفی- کمی) می‌باشد. در بخش کیفی، و در قسمت اول، استخراج داده‌ها و مؤلفه‌ها با روش تحلیل مضمون‌ می‌باشد؛ و سپس، جهت ساخت شبکه مضامین و مدل پژوهش از مصاحبه با خبرگان و پرسش‌نامه استفاده شده است. روش کار در نهج البلاغه چنین بود که محقق با جست‌وجوی مضمون‌هایی که معرف ارزش‌های سازمانی بودند، در ابتدا به 324 کد دست‌یافت. در ادامه، پس از مصاحبه و نیز ارائه کدهای استخراج‌شده به خبرگان حوزه و دانشگاه، 70 کد دیگر نیز توسط خبرگان پیشنهاد شد. نهایتاً، کدهای استخراج‌شده به روش تحلیل مضمون در قالب کدهای باز، 53 مضامین پایه و 4 مضامین سازمان‌دهنده تقسیم بندی شدند. سپس، نتایج این تقسیم بندی در قالب پرسش‌نامه‌هایی خدمت خبرگان ارائه شد و نظر آن‌ها در این‌خصوص دریافت شد و توسط آزمون Binomial در SPSS بررسی شد. نهایتاً، بعد از جمع‌آوری نظرات خبرگان، حاصل کار به‌صورت مدل ارزش‌های سازمانی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌البلاغه ارائه شد؛ که شامل 4 مؤلفه ارزش‌های اخلاقی-فرهنگی، ارزش‌های دانشی-بینشی، ارزش‌های حرفه‌ای، و ارزش‌های بنیادین است., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: نهج‌البلاغه; ارزش; ارزش‌های سازمانی

اصول عزل و نصب کارگزاران با رویکرد اندیشه سیاسی امام علی(ع) در نهج البلاغه - مصطفی دلشاد تهرانی; محمد هادی امین ناجی; سید معصوم باقرپور (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
هدف این نوشتار، شناخت مبانی و اصول عزل و نصب کارگزاران در اندیشه امام علی(ع) است. ضرورت این تحقیق، آسیب‌شناسی عزل و نصب‌های غیرمنطقی و کاربرد نتایج آن بر اساس موازین دینی و حکومت علوی در جامعه اسلامی هست. روش تحقیق، ازنظر هدف توسعه‌ای  و از نظر شیوه گردآوری داده‌ها، توصیفی- تحلیلی هست و بر همین اساس، با تحلیل محتوای مضامین خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه، با تکیه‌بر روش خانواده احادیث نهج‌البلاغه و نظاممند کردن آن در چارچوب دستگاه یا نهاد عزل و نصب، به سؤال‌های پژوهش پاسخ‌ داده ‌شده است. در ادامه جهت تأیید مدل از روش دلفی استفاده شد و 30 نفر از خبرگان دانشگاهی و حوزوی در پنل دلفی شرکت داده شدند و پس از دو مرحله انجام فن دلفی نتایج به اشباع رسید.  یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که در نظام علوی، رعایت اصول ایجابی (حریم داری، صراحت و صداقت، پایبندی به کیفیت، استخدام وسیله، اعتدال و میانه‌روی و تکریم) لازمه و اصول سلبی (نفی خودکامگی، قدرت‌طلبی، شتاب‌زدگی، سستی گزینی، نفی شهوت تغییر) خط قرمز کارگزاران در عزل و نصب هست که اصول ایجابی باید ثابت و اصول سلبی باید از آنها پرهیز و به ‌طور کلی نفی گردند., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: نهج‌البلاغه; اندیشه سیاسی; اصول ایجابی; اصول سلبی; عزل و نصب

شناسایی دلایل وقوع رفتارهای غیراخلاقی سازمان‌یار در سازمان‌های دولتی - زهرا حسینی; سعید مرتضوی; فریبرز رحیم نیا; شمس الدین ناظمی (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
بیشتر سازمان‌ها شاهد وقوع رفتارهای غیراخلاقی هستند، اما اغلب شکلی از رفتارهای غیراخلاقی مورد غفلت گرفته است. نوعی خاص از رفتارهای غیراخلاقی با هدف رساندن منفعت به سازمان و اعضای آن صورت می‌گیرد و با عنوان رفتارهای غیراخلاقی سازمان‌یار مشهور است. بنابراین تحقیق حاضر با هدف شناسایی دلایل وقوع رفتارهای غیراخلاقی سازمان‌یار در سازمان‌های دولتی انجام شده است. روش پژوهش، روایت‌پژوهی است و با استفاده از مصاحبه روایتی، تجربه افراد از رفتارهای غیراخلاقی سازمان‌یار کسب شد. نمونه آماری تحقیق شامل 14 نفر از مدیران ادارات دولتی خراسان رضوی است که به روش غیرتصادفی هدفمند انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل داده‌های کیفی با رویکرد تحلیل مضمون انجام شد و نتایج تحقیق شامل سه دسته دلایل سازمانی (رفتار حمایتی مدیران عالی، نظارت و ارزیابی ناکارآمد، توزیع ناکارآمد اعتبارات، دامنه اختیارات، فشارهای زمانی)، دلایل فردی (هویت سازمانی، تعهد مندی، دلسوزی، خودخدمتی، شخصیت خطرپذیر) و دلایل قانونی (خلأ قانونی، ابهام قوانین، ناسازگاری قوانین) است., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: تحلیل مضمون; رفتار غیراخلاقی سازمان‌یار; روایت پژوهی

ارتباط سنجی حکمرانی خوب با فرهنگ سیاسی ایران، با تمرکز بر فرهنگ سیاسی شیعه در ایران - جعفر آهنگران (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
این مطالعه با هدف بررسی تأثیر حکمرانی خوب بر فرهنگ سیاسی ایران انجام شده است. حکمرانی خوب به خصوص در حوزة مدیریت دولتی، نقش بی‌بدیلی در توسعة یک کشور دارد. ازاین‌رو، مطالعه و بررسی آن بسیار مهم و اثرگذار است. از سویی برخی از مؤلّفه‌های فرهنگ سیاسی، ازجمله فرهنگ سیاسی شیعه، تقویت‌کنندة عوامل اساسی در ایجاد ساختارهای لازم برای توسعه به شمار می‌رود. پس از وقوع انقلاب اسلامی در ایران، مؤلّفه‌های فرهنگ سیاسی اسلام، روند عدالت‌خواهی و مشارکت‌طلبی را تشدید کرده‌اند. بدین منظور این تحقیق پیمایشی در یک نمونة 115 نفری از کارکنان سازمان فعّالیت‌های قرآنی دانشگاهیان کشور با استفاده از ابزار پرسشنامه که روایی و پایایی آن به تأیید رسیده است، مورد آزمون همبستگی پیرسون قرار گرفت. نتایج تحقیق ارتباط بین حکمرانی خوب و فرهنگ سیاسی را تأیید کرد. با توجّه به نتایج بیان شده، یکی از راه‌های ایجاد فرهنگ مناسب و کاهش آثار منفی برخی از ابعاد فرهنگ سیاسی، استفاده از الگوهای مناسب حکمرانی خوب در کنار تقویت ابعاد مثبت فرهنگ سیاسی، مانند فرهنگ شیعه است. ازاین‌رو، ضمن تأکید بر لزوم برنامه‌ریزی برای تحقّق ابعاد حکمرانی خوب در ادارة عمومی و مدیریت دولتی، تقویت نهادهای فرهنگی شیعه، مانند مسجد، عاشورا، آیین‌های مذهبی و سنّت یاد شهیدان که می‌تواند منجر به کاهش آثار منفی فرهنگ عشیره‌ای در سازمان شود، توصیه می‌شود., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: حکمرانی خوب; مدیریت دولتی; حاکمیت قانون; فرهنگ سیاسی شیعه; فرهنگ سیاسی

فرهنگ سازمانی در آینه ی ضرب المثل های فارسی - آسیه دهقانی باغی; بهروز رضایی منش; محبوبه رشیدی (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
ضرب المثل در گستره ادبیات از نقش و جایگاه والایی برخوردار است؛ به طوری که ارزش و اهمیت علمی و تاریخی آن از کتیبه ها و سنگ نوشته ها کمتر نیست. در زندگی تمامی اقشار جامعه، اعم از عامی، تحصیلکرده، کارکرد ضرب المثل بسان آینه است که ویزگی های فرهنگی و اجتماعی یک جامعه و سازمان را به ببینده می نمایاند. بسا ضرب المثلی کار ساعت ها سخن گفتن، دلیل آوردن و استدلال کردن و بحث کردن را انجام داده است. ضرب المثل ها پنجره ای به سوی فرهنگ هستند. این تحقیق به بررسی مولفه های فرهنگ سازمانی در ایران از منظر ضرب المثل های فارسی می پردازد. روش تحقیق کیفی می باشد. جامعه ی آماری شامل 12000 ضرب المثل فارسی است که 1200 ضرب المثل به صورت تصادفی به عنوان نمونه در نظر گرفته شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از فن تحلیل محتوا استفاده شد. نتایج نشان داد که ضرب المثل های فارسی توان تبیین مولفه های فرهنگ سازمانی در ایران را دارند. بدین معنی که ضرب المثل ها نشان می دهند که فرهنگ سازمانی ایرانی دارای ویژگی هایی مانند فرد گردایی، فاصله قدرت زیاد، دوری از تضاد، مرد سالاری، است., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: فرهنگ سازمانی; تحلیل تم; ضرب المثل فارسی

بررسی مطالعات حاکمیت اسلامی در ایران با استفاده از روش فراترکیب - سعید حجازی فر; فرج اله رهنورد; میثم لطیفی; حبیب اله طاهر پور کلانتری (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
یکی از حوزه های مرتبط با اداره حکومت و جامعه، حاکمیت است که مسیر کلی حرکت یک جامعه را ریل گذاری می نماید و مسائل جامعه را مدیریت می کند و متضمن منافع عمومی است. از آنجا که داشتن الگوی حکومت داری و حاکمیت متناسب با ارزشهای هر جامعه، ضرورتی انکار ناپذیر است لازم است الگوی حاکمیت هر جامعه ای متناسب با ارزشها و فرهنگ آن جامعه مشخص گردد. در منابع اسلامی نیز به حکومت و حاکمیت توجه ویژه ای شده است. یکی از منابع اصیل در این زمینه سیره حضرت امیرالمومنین علیه السلام است که مورد توجه بسیاری از پژوهشگران و اندیشمندان قرار گرفته است. هدف این پژوهش شناسایی مولفه های حاکمیت اسلامی با تاکید بر سیره امام علی(ع) بر اساس پژوهشهای انجام شده در این زمینه است. روش پژوهش از نوع کیفی است که براساس روش فرا ترکیب انجام شده است. براساس پژوهشهای انجام شده در این زمینه یافته های این پژوهش نشان می دهد که عدالت، فقر زدایی و رفاه گرایی در حاکمیت اسلامی اهمیت بالایی دارد در صورتی که در حاکمیت غربی پاسخگویی و دخالت(مشارکت) از اهمیت بالایی برخوردار است. همین امر نشان می دهد که الگوی حاکمیت اسلامی تفاوت اساسی با حاکمیت غربی دارد., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: مدیریت اسلامی; امام علی(ع); حکومت علوی; حاکمیت اسلامی

رهبری اخلاقی تسهیل‌گر تحقق حکمرانی خوبی (مورد مطالعه: شهرداری تهران) - غزاله طاهری عطار; محمد امین نائینی; سوگل سادات سید صالحی; سیده الهه خضری (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
حکمرانی خوب از جمله مباحث نوپاست، که در دو دهه اخیر توجه محافل علمی بسیاری را به خود معطوف ساخته است. محققان حکمرانی خوب را با رویکردها، ابعاد و اهداف گوناگون تعریف نموده اند. اما با توجه به پیچیدگی مبحث حکمرانی، ضروری است که با نگاه به ابعاد متفاوت این مقوله، سعی در تبیین این مفهوم به صورت ابعاد جداگانه داشته و به بررسی آن بپردازیم. براین اساس، پژوهش حاضر درصدد بررسی چگونگی ارتباط میان رهبری اخلاقی و تحقق حکمرانی خوب در سازمان است و تلاش دارد، وجود رابطه معنی‌دار بین رهبری اخلاقی و حکمرانی خوب را آزمون نماید. جامعه آماری پژوهش 291 نفر از کارکنان شهرداری تهران بوده‌اند. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون همبستگی و مدل معادلات ساختاری صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان داد، ابعاد رهبری اخلاقی با جنبه‌های متفاوت حکمرانی خوب رابطه معناداری دارد و باید بیان کرد، همواره تنظیم فعالیتها در چارچوب اخلاقی، صداقت و درستی، اعتماد و تلاش در جهت ارتقای کارکنان در سازمان، مبین برخی از جنبه های حکمرانی خوب نظیر شفاف سازی، ارتقاء ارزش‌ها و پاسخگویی خواهد بود., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: رهبری اخلاقی; حکمرانی خوب; پاسخگویی

شناسایی موانع اخلاق گرایی در سازمان‌‌ها با رویکرد آمیخته - میثم عاقلی; فاطمه آجرلو; علی رستمی (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
پژوهش حاضر با هدف شناسایی موانع اخلاقگرایی در سازمانها صورت گرفت. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر شیوة جمع‌آوری دادهها توصیفی پیمایشی بوده و با روش پژوهش آمیخته (کیفی- کمی) مورد تحلیل قرار گرفت. نمونة آماری پژوهش حاضر در بخش کیفی 20 نفر از خبرگـان و مـدیران منابع انسانی سازمانهای دولتی در تهران بوده و در بخش کمی، 300 نفر از کارکنان ادارات دولتی (سه ادارة پست، تأمین اجتماعی و دادگستری) در شهر تهران بودهاند که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. جهت جمعآوری اطلاعات از روش مصاحبه و پرسشنامه بهره گرفته شد. جهت سنجش و برازش مدلها از روش تحلیل عاملی تأییدی و نرمافزار لیزرل استفاده شد. نتایج بخش کیفی حاکی از این است که موانع اخلاقگرایی در سازمانها را میتوان در سه حوزة اصلی محیطی (بی‌ثباتی اقتصادی، بی‌ثباتی قانونی و معضلات فرهنگی)، سازمانی (نارضایتی شغلی، عدم حمایت مدیران، عدم آموزشهای کافی، نبودن نظام‌های جامع و اخلاقی و تعارضات اخلاقی) و فردی (ارزشها و باورها، ملاکهای شخصی و نبودن انگیزش) دسته‌بندی کرد. نتایج حاصل از بخش کمی نیز نشان میدهد که در حوزة محیطی عوامل اقتصادی بیشترین تأثیر را بر اجتناب از اخلاقگرایی در سازمان دارد (R=0.48). همچنین در حوزة سازمانی ناضایتی شغلی بیشترین تاثیر را دارد (R=0.50) و در بخش فردی، باورها و ارزشها بیشترین تأثیر را بر عدم اخلاقگرایی در سازمان دارند (R=0.41). مدل مفهومی به دست آمده از مراحل پژوهش میتوانـد بـه‌عنـوان معیاری برای مدیران سازمانها در جهت از بین بردن موانع موجود بر سر راه اخلاقگرایی در سازمانها قرار گیرد., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: اخلاق; اخلاق حرفه‌ای; اخلاق‌گرایی

طراحی الگوی ایدئولوژی سازمانی با رویکرد TISM فازی - اکبر بیات; میثم لطیفی; مرتضی مرادی; علیرضا اسلامبولچی (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
در پژوهش حاضر، باهدف طراحی الگوی ایدئولوژی سازمانی، با رویکرد TISM فازی انجام‌ شده است. به‌منظور رسیدن به این هدف، در مرحلة اول ضمن بررسی ادبیات موضوع، با استفاده از نقطه نظرات 16 نفر از خبرگان با نمونهگیری غیرتصادفی هدفمند، با کمک فن دلفی فازی، در دو مرحله، از طریق نظرسنجی آنلاین، 14 معیار مؤثر برای ایدئولوژی سازمانی، شناسایی شد. در مرحلة بعدی، با استفاده از رویکرد TISM فازی در ابعاد جدیدی دستهبندی، سطوح و روابط معیارها، مشخص شد. درنهایت نتیجه‌گیری شد که معیار ساختار و پیکربندی دارای بالاترین قدرت وابستگی است و تمام معیارها بر آن تأثیر میگذارند. معیار ارزشها و هنجارها در سطح نهم و پایینترین سطح است. معیار همانندسازی نیز در سطح هشتم قرار دارد و هیچ معیاری آن را تحت‌تأثیر قرار نمیدهد. در هر صورت، این عناصر، بازیکنان کلیدی هستند که در الگوی ایدئولوژی سازمانی سازمانهای مأموریت‌محور ضروری هستند و باید مورد توجه قرار گیرند. موضوع ایدئولوژی سازمانی و همچنین روش TISM فازی در مجلات داخلی جدید و نو است., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: ایدئولوژی سازمانی; سازمان‌های ماموریت‌محور; مدل‌سازی ساختاری تفسیری کل فازی

بررسی تعیین‌کننده‌های ارتقای فضیلت سازمانی در مراکز آموزشی درمانی شهر تبریز - بهرام جلیل‌زاده امین; نادر بهلولی; غلامرضا رحیمی; امین نجفقلی‌دوست (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
هدف کلی پژوهش حاضر بررسی تعیین‌کننده‌های ارتقای فضیلت سازمانی در مراکز آموزشی درمانی شهر تبریز است. برای این منظور فضیلت سازمانی براساس مدل پژوهش کمرون و همکاران (2004) و عوامل مؤثر بر ارتقای فضیلت سازمانی  براساس مطالعه کتب و مقالات مرتبط و با مبنا قرار دادن پژوهش نجف بیگی و همکاران (1393) در ۳۱ عامل به صورت اولیه شناسایی شد. جامعة آماری پژوهش حاضر کارکنان بیمارستان‌های دولتی تبریز است و حجم نمونة آماری براساس فرمول کوکران ۳۶۲ نفر برآورد و از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای استفاده شده است. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسشنامه است که پس از سنجش روایی و پایایی و اطمینان از آن در اختیار نمونة آماری قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده‌های آماری از آزمون رگرسیون خطی چندگانه استفاده شد. نتایج حاصل از آزمون برابری میانگین با عدد 3 در سطح معنی‌داری ۰۵/۰ نشان می‌دهد که میانگین به دست آمده برای فضیلت سازمانی از سطح متوسط، بالاتر و در سطح مطلوبی قرار دارد. براساس نتایج حاصل از تخمین مدل رگرسیون خطی، حدود ۶۵ درصد تغییر در فضیلت سازمانی با متغیرهای مستقل موجود در مدل توضیح داده می‌شود. همچنین متغیرهای ساختار سازمانی، منابع انسانی، محیط اختصاصی و محیط عمومی به ترتیب با ضریب تبیینی ۲۷۸/۰، ۱۳۶/0، ۴۸۷/۰ و ۱۵۴/0 بر فضیلت سازمانی مؤثرند., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: فضیلت سازمانی; عوامل برون‌سازمانی; عوامل درون‌سازمانی; مراکز آموزشی درمانی شهر تبریز

مروری سیستماتیک بر رهبری حکمت‌محور: یک مطالعه فراترکیب - نیره رحمانی; جواد پورکریمی; نیکو دیالمه; حسین خنیفر (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
یکی از رویکردهایی که به تازگی وارد حوزه مدیریت و رهبری شده و می‌تواند در برابر پیچیدگی‌های محیطی به حل مسائل بپردازد، بحث رهبری حکمت محور است. از آنجا که مباحث مطرح در این حوزه به صورت جسته و گریخته به برخی از جنبه‌های رهبری حکمت‌محور پرداخته‌اند و مدل‌ها و تئوری‌های جامعی در این زمینه دیده نشده است، هدف پژوهش حاضر شناسایی مولفه‌های رهبری حکمت‌محور بر اساس پژوهش‌های انجام شده در این زمینه است که بر اساس روش فراترکیب انجام شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می دهد که رهبری حکمت‌‌محور در 5 بعد سازمانی با مولفه های بینش و بصیرت، تصمیم‌گیری مبتنی بر شهود و عقل، آینده انگاری، دانش افزایی، رهبری خدمتگزار، یادگیرندگی سازمانی، اقدام موثر و به جا ؛ بعد انسانی با مولفه‌های توانمندسازی کارکنان، انگیزش الهام بخش، ملاحظات فردی، سرمایه اجتماعی؛ بعد سیاسی با همگرایی و پیوستگی سازمانی، شرایط محیطی؛ بعد فرهنگی با مولفه های درک فرهنک و ارزش های فرهنگی، انتقال فرهنگی و بعد اخلاقی با حکمیت فضای اخلاقی و ویژگی های شخصیتی رهبر طبقه بندی شد., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: حکمت; فراترکیب; بعد سازمانی; بعد فرهنگی; رهبری حکمت‌محور

ساخت و هنجاریابی آزمون مردم‌داری و رابطة آن با خدمت‌رسانی در کارمندان بانک مسکن - خسرو رشید; کامبیز کریمی; مائده عطایی; گلاویژ علیزاده (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
با توجه به وابستگی سازمان‌ها به نیروی کار و با توجه به این حقیقت که گزینش کارکنان بیشتر از راه آزمونهای علمی انجام می‌شود، نبودن توجه به ویژگی‌های شخصیتی کارکنان، به ضعف بنیادین سازمان‌ها تبدیل ‌شده است. از مهم‌ترین ویژگی‌های شخصیتی کارمندان در پیشبرد اهداف سازمان‌ها، مردم‌داری است. مردم‌داری مؤلفه‌های گوناگونی دارد که ضروری است، ابزار استاندارد لازم برای بررسی این ابعاد در دسترس سازمان‌ها و مؤسسات قرار گیرد. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر ساخت و هنجاریابی آزمون مردم‌داری در کارکنان بانک مسکن بود. برای دستیابی به این هدف آزمونی با 22 گویه ساخته شد. برای شناسایی مشکلات، این آزمون به گروهی از روانشناسان و متخصصان داده شد که پس از ارزیابی دادهها، دو گویة ضعیف آزمون حذف شدند. سپس آزمون به‌طور آزمایشی بر روی 50 نفر اجرا و برخی از گویهها تغییر یافتند و آزمون پایانی ساخته شد. نوع پژوهش توصیفی – پیمایشی و آزمودنیهای پایانی 1176 نفر از کارمندان بانک مسکن کشور بودند که 200 نفر از آن‌ها علاوه‌بر آزمون مردم‌داری به آزمون ملاکی خدمت‌رسانی (رشید، 1391) نیز پاسخ دادند. یافتهها نشان دادند که آزمون مردم‌داری ساخته ‌شده سه عامل مسئولیت‌پذیری، همدلی و برون‌گرایی را میسنجد. پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ 85/0 به دست آمد. همچنین این آزمون همبستگی بالایی با آزمون خدمت‌رسانی نشان داد (76/0). با توجه به میزان پایایی و روایی به ‌دست ‌آمده پرسشنامة اندازهگیری مردم‌داری ابزاری مناسب به شمار میرود., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: بانک مسکن; خدمت‌رسانی; مردم‌داری; هنجاریابی

شناسایی متغیرهای کلیدی مدیریت اسلامی و موانع آن - علیرضا جعفرزاده کوچکی (دانـشـگـاه پــیــام نـــور)
متغیرهای مدیریت اسلامی ارتباط تنگاتنگ با اصل مدیریت دارد، به‌طوری که موفقیت در مدیریت اسلامی، بستگی به شناسایی دقیق آن‌ها دارد. هدف از این مقاله تبیین متغیرهای کلیدی مؤثر در مدیریت اسلامی و موانع فراروی آن است. به همین منظور پس از بیان تعریفی از مدیریت اسلامی و بیان تفاوت‌های آن با مدیریت‌های غیر اسلامی؛ سعی شده در خصوص تئوری‌ها و ویژگی‌های کلیدی مدیریت اسلامی و نقش آن در سازمان شرح داده شود. مدیریت اسلامی در سطحی بالاتر از مدیریت غربی به مسائل مدیریت و محور اساسی آن یعنی انسان، توجه دارد. مدیریت غربی بیشتر به روش‌ها و فنون مدیریتی پرداخته است. مدیریت اسلامی ضمن توجه به این موارد، به انسان نیز توجه اکید و خاص داشته و کلیه فعالیت‌ها و وظایف مدیریت را حول انسان طراحی می‌کند. این تحقیق تلاشی است در جهت تبیین متغیرهای کلیدی تأثیرگذار در مدیریت اسلامی و ازجمله مهم‌ترین این متغیرها، الگو و نمونه بودن مدیر در مدیریت اسلامی، انسانی بودن سازمان در مدیریت اسلامی به‌جای سازمانی بودن انسان است. در پایان به بررسی موانع فراروی مدیریت اسلامی در جامعه اسلامی پرداخته و مهم‌ترین راهکار برون‌رفت از مشکلات در مدیریت اسلامی را اصلاح رابطه خود و خدا و خودباوری می‌داند., مدیریت دولتی، مدیریت سازمان دولتی، مدیریت سازمان های دولتی، مدیریت سازمانهای دولتی، مد
Keywords: مدیریت اسلامی; متغیرهای کلیدی; موانع

تأملی بر شادی در پرتو محوریت دینی:مطالعه موردی کارکنان دانشگاه تهران - حسن زارعی متین; مهدی سبکرو; سعید آیباغی اصفهانی; حمید رامین مهر (دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی)
نشاط و شادمانی، به عنوان یکی از مهم ترین نیازهای بشری و به عنوان عاملی که در تقویت قوای روانی افراد تأثیر بسزایی داشته و انسان را جهت مقابله با پیچیدگی ها و مشکلات دنیای امروز محیا می گرداند؛ توجه بسیاری از پژوهشگران، اندیشمندان وحتی عوام مردم را به خود جلب نموده است و در این میان دین به عنوان زیربنای ارزشی در فطرت انسانی، جایگاه ویژهای برای بسط این عنصر در روان آدمی دارد. مطالعه حاضر با درنظر داشتن بعد دین به عنوان شاخصی بسیار اثرگذار در زندگی تک تک افراد، درپی پاسخ به این سوال اساسی است که آیا محوریت دینی بر میزان شادی تاثیردارد. در جهت پاسخ به سوال پژوهش، نمونه آماری شامل 120 نفر کارمند از جامعه آماری کارکنان دانشگاه تهران به صورت تصادفی انتخاب و از پرسشنامه های استاندارد شادی و محوریت دینی برای گردآوری داده های پژوهش استفاده شد، که هر دو این ابزار دارای روایی و پایایی مناسبی بودند (آلفای کرونباخ به ترتیب 89/0 و 78/0). تحلیل مسیر نشان داد که میان محوریت دینی برونی- شخصی و شادی ارتباط معناداری وجود ندارد اما ارتباط معنادار و مثبتی میان محوریت دینی درونی و برونی- اجتماعی با شادی وجود دارد., چشم انداز مدیریت دولتی (JPAP), Free Web tutorials
Keywords: مدیریت دولتی; CSS; HTML; JavaScript; XML; شادی; محوریت دینی برونی اجتماعی; محوریت دینی برونی شخصی; محوریت دینی درونی

عوامل مؤثر بر رهبری خدمت گزار از دیدگاه مدیران - علی اکبر فرهنگی; محمد رضا مهرگان; حسین دامغانیان (دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی)
هدف این مقاله، تعیین عوامل مؤثر و میزان اثر آنها بر رهبری خدمت گزار در بانک پارسیان است. روش تحقیق به کار رفته در این بررسی، بر حسب هدف،کاربردی؛ بر حسب نحدوه ی گردآوری داده ها، توصیفی تحلیلی از نوع همبستگی ای مدیری شعب)رؤیا و معاونین( بانک پارسیان در شهر تهران، با حجمی به تعداد 276 نفر جامعه ی آماری این تحقیق را تشکیل می دادند از این جامعه، نمونه ای به تعداد161 نفر به روش تصادفی طبقه ای و به شیوه ی انتساب متناسب بر اساس حوزه های شش گانه ی بانک انتخاب شد به کمک پرسشنامه ای که روایی و پایایی آن مورد تأیید قرار گرفت ، داده هدای لازم در قالب 145 پرسشنامه ی تکمیل شده،گردآوری و از آزمون های همبستگی و t در بررسی ها استفاده شد. همچنین برای تست الگوی مفهومی پژوهش از تکنیک تحلیل مسیر معادلات ساختاری بهره گرفته شده و فرضیه ها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که ارزش های سازمانی بر روی خدمت گزار اثری مستقیم، مثبت و معنادار و ساختار سازمانی بر روی آن اثری مستقیم، منفی و معنادار دارد از سویی نتایج حاصل از آزمون همبستگی بین متغیرهای اصلی پژوهش ، همبستگی منفی و معنادار ساختار سازمانی با دیگر متغیرها ارزشهای سازمانی جو سازمانی، کیفیت پیروان و همبسدتگی مثبت و معنادار بین تمامی دیگر متغیرها به صورت دو به دو را نشان می دهد., چشم انداز مدیریت دولتی (JPAP), Free Web tutorials
Keywords: رهبری خدمت گزار; ارزش های سازمانی; ساختار سازمانی; مدیریت دولتی; CSS; HTML; JavaScript; XML; جو سازمانی; کیفیت پیروان

تحلیل مؤلفه های حکمت در نهج البلاغه با استفاده از تحلیل محتوا - بهرام رنجبریان; سید محسن علامه; مجید رشید کابلی; محمود غلامی کرین (دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی)
حکمت در لغت به معنی ژرف اندیشی، ظرفیت قضاوت درست در مورد زندگی و درستی و پایداری قضاوت در انتخاب ابزار و اهداف می باشد. حکمت فراتر از داده، اطلاعات و دانش می باشد. حکمت فرایندی است که به وسیله آن بین خوب و بد قضاوت می شود. حکمت خصیصه ای انسانی است. بررسی مطالعات مختلف وجود مؤلفه های آگاهی، اصول اخلاقی، ملاحظات اجتماعی و عمل را در حکمت تأیید می کند. هدف این پژوهش تبیین مفهوم حکمت و مؤلفه های اصلی آن برای مدیران با استفاده از نهج البلاغه و تحلیل محتوا می باشد. فرضیه های پژوهش مبتنی بر رابطه اصول اخلاقی، آگاهی، ملاحظات اجتماعی و عمل با حکمت در نهج البلاغه و تأکید نهج البلاغه بر حکمت، آگاهی، اصول اخلاقی، ملاحظات اجتماعی و عمل می باشد. 238 مورد از سخنان کوتاه حکمت آمیز نهج البلاغه که حاوی مضامین یاد شده بودند، جهت تحلیل محتوای کمی و کد گذاری به عنوان جامعه آماری تعیین شدند. سپس کلیه حکمت های منتخب مورد تحلیل محتوا قرار گرفتند. مقولات تحقیق از نوع موضوعی بودند. نتایج تحلیل نشان می دهد که حکمت با اصول اخلاقی، آگاهی، ملاحظات اجتماعی و عمل رابطه دارد و حکمت و مؤلفه های اصلی آن در نهج البلاغه مورد تأکید هستند. اصول اخلاقی بیشترین رابطه را با حکمت دارد و مهم ترین مؤلفه حکمت است. مهمترین شاخص حکمت، دانش می باشد و شکیبایی، مهم ترین شاخص اخلاقی از دیدگاه نهج البلاغه به شمار می آید., چشم انداز مدیریت دولتی (JPAP), Free Web tutorials
Keywords: نهج البلاغه; حکمت; تحلیل محتوا; اصول اخلاقی; مدیریت دولتی; دانش; CSS; HTML; JavaScript; XML; ملاحظات اجتماعی

رفتارهای منافقانه در ارتباطات بین فردی سازمان - مصطفی هادوی‌نژاد; حسن دانایی‌فرد; عادل عادل آذر; احمدعلی خائف الهی (دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی)
چکیده این پژوهش با هدف آزمون مدل فرآیندی رفتارهای منافقانه در ارتباطات بین فردی در سازمان و تبین روابط میان اجزای آن با استفاده از روش‌های آمیختة اکتشافی انجام شده است. به این منظور نمونه‌ای 187 نفری از کارکنان یکی از سازمان‌های دولتی به‌طور تصادفی ساده انتخاب و پرسشنامة پژوهشگر ساخته‌ای که 101 گویة آن از دل داده‌های کیفی مستخرج از مرحلة نخست پژوهش تدوین شده بودند، گردآوری شد. نتایج حاکی از آن بود که شرایط علّی در میل به مدیریت تصویرپردازی زیاده‌طلبانة چند سویه در اعضای سازمان و این متغیر نیز در کنار بستر (ویژگی‌های رفتاری خاص کنشگران اولیه، ثانویه و ویژگی‌های رفتاری مشترک میان ایشان) و شرایط مداخله‌گر مدیریتی و سازمانی در رفتارهای منافقانه در ارتباطات بین فردی در سازمان اثر مثبت دارند؛ پیامدهای این رفتارها ضمن تأثیرپذیری از شرایط مداخله‌گر عبارتند از پیامدهای فردی - خاص کنشگران اولیه، ثانویه و تماشاگران درستکار و نیز مشترک بین کنشگران ثانویه و تماشاگران ناتوان- و پیامدهای سازمانی شامل کاهش اعتماد بین فردی، سکوت سازمانی و تکثیر رفتارهای مزبور در سازمان, چشم انداز مدیریت دولتی (JPAP), Free Web tutorials
Keywords: مدیریت دولتی; CSS; HTML; JavaScript; XML; خودشیرینی؛ روش‌های آمیختة اکتشافی

بررسی قابلیت پیشگوییکنندگی جهتگیری مذهبی اسلامی -درمقایسه با معنویت سازمانی در سطح فرد در ارتباط بارفتارهای شهروندی سازمانی - مصطفی هادوی نژاد; محبوبه حسینی (دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی)
چکیده پیمایش حاضر برای مقایسة ضرایب همبستگی متغیرهای جهتگیری مذهبی اسلامی و معنویت - سازمانی در سطح فرد با متغیر رفتارهای شهروندی سازمانی در سازمان های اجرایی رفسنجان انجام شده است. سنجة پژوهش پرسشنامه بود که پس از بررسی پایایی و روایی، بین 973 نفر از کارکنان سازمان های یاد شده به طور تصادفی توزیع شد. آزمون فرضیههای پژوهش، از طریق مقایسه ضرایب همبستگی رتبهای اسپیرمن، به سبب غیر نرمال بودن دادهها انجام شد. نتایج نشان داد که اختلاف معناداری بین ضریب همبستگی متغیرهای پیشبین با رفتارهای شهروندی سازمانی )نوع دوستی و فرمانبری( وجود ندارد؛ یعنی معنویت حاکم بر اعضای جامعة آماری مورد مطالعه، صبغة دینی دارد و لاجرم سکولار نیست؛ در نتیجه جایگزینی متغیر جهتگیری مذهبی اسلامی به جای معنویت سازمانی - در سطح فرد، در جامعة آماری که اعضای آن به نوعی قائل به معنویت دینی هستند، برای تبیین رفتارهای شهروندی سازمانی ضروری نیست., چشم انداز مدیریت دولتی (JPAP), Free Web tutorials
Keywords: مدیریت دولتی; CSS; HTML; JavaScript; XML; جهتگیریمذهبی اسلامی; فرمانبری – .6931; کلیدواژهها: رفتار شهروندی سازمانی; معنویت سازمانی در سطح فرد; نوع دوستی

شناسایی عوامل تعیین کننده در آسیبشناسی پژوهشهایانجام شده در حوزه مدیریت اسلامی و ارائه راهکارهای لازمجهت رفع آسیبها با استفاده از رویکرد AHP-QFDامیر - امیر اعظمی; حسن عابدی جعفری; هادی سلامی (دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی)
چکیده هدف از این پژوهش، آسیب شناسی پژوهشهای انجام شده در حوزه مدیریت اسلامی، ارایه یک طبقه بندی جامع از انواع عوامل و شاخصها و در نهایت ارایه راهکارهای لازم و کاربردی در راستای رفع این آسیبها است. روش انجام پژوهش در قالب روشهای پژوهش کاربردی و توصیفی از شاخه پیمایشی است. در ابتدای امر از مطالعات کتابخانهای جهت جمعآوری مبانی نظری پژوهش و در ادامه از ابزارهای مصاحبه و پرسشنامه مقایسات زوجی جهت شناسایی و اولویت بندی آسیبها و راهکارهای پژوهشها در حوزه مدیریت اسلامی استفاده شده است. برای تحلیل داده های به دست آمده از نمونه ها، روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و روش گسترش عملکرد کیفی مورد استفاده قرار گرفته است. محاسبات مربوط به ماتریسهای مقایسات زوجی به کمک نرم افزار Super Decision انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که آسیبهای ساختاری به عنوان اثربخشترین و مهمترین آسیبها است. آسیبهای سیاست گذاری، روش شناختی، فرهنگی، انسانی و انگیزشی به ترتیب در اولویتهای بعد جای میگیرند. قرار گردن آسیبهای حاصل از موارد انگیزشی در اولویت آخر نشان از آن دارد که با وجود کاستیها و محدودیتهای فراوان در انجام یک کار پژوهشی، این مسایل انگیزشی است که همچنان انجام پژوهشهای جدید در حوزه مدیریت اسلامی را به صورت پویا نگه داشته است., چشم انداز مدیریت دولتی (JPAP), Free Web tutorials
Keywords: مدیریت دولتی; CSS; HTML; JavaScript; XML; آسیبشناسی; الزامات اجرایی.6931; فرآیند تحلیل سلسله مراتبی; کلید واژهها: مدیریت اسلامی; گسترش عملکرد کیفی

ارائه و تبیین مدل سیستمی رفتار انسان از منظر قرآن کریم - علی رضاییان; علی عبدالهی نیسیانی (دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی)
چکیده این پژوهش به ارائه مدلی سیستمی از رفتار انسان از منظر قرآن کریم میپردازد. این کار با استفاده شامل گامهایی چون: شناسایی - ،» روش تحقیق موضوعی در قرآن کریم « از با استفاده از الگوریتم کلیدواژه های مرتبط با موضوع، رجوع به آیات و جمع آوری داده ها، مستندسازی، کدگذاری، دسته بندی، طبقه بندی، بازنگری و جمع بندی در آیات قرآن کریم انجام میگیرد. اجزای این مدل با استناد به آیات - به عنوان ،» مدل های توصیفی رفتاری انسان « قرآن کریم تبیین شده اند. علی الخصوص، به مواردی از مهم ترین قسمت از اجزای این مدل سیستمی، بر اساس قرآن کریم اشاره شده است. به جهت اهمیت و کاربرد این مدل های توصیفی رفتاری، مباحث متعددی در مبانی نظری سازمان و مدیریت از این مدل ها استفاده می کنند که در این مقاله در ادامه توضیح آیات به برخی از این کاربردها نیز اشاره شده است. با توجه به ماهیت کیفی و روش کتابخانه ای پژوهش، بوسیله دقت موشکافانه در مفاهیم و لغات بر اساس کتب تخصصی لغت شناسی و تفسیری قرآن کریم، همچنین تطبیق با دیگر یافته های علمی موجود، سعی شده پایایی و روایی این تحقیق به نحو مناسبی تأمین شود., چشم انداز مدیریت دولتی (JPAP), Free Web tutorials
Keywords: سیستم; انسان; مدیریت دولتی; CSS; HTML; JavaScript; XML; قرآن.6931; کلیدواژه ها: مدل توصیفی رفتار

عوامل و قابلیتهای کلیدی موفقیت موجود در راستایاجرایی سازی سیاستهای کلان نظام ج. ا.ا با استعانت از قرآن ونهج البلاغه )مطالعه موردی: سیاستهای کلی نظام اداری( - عباس چهاردولی; حمید رضا قاسمی بنابری; ابوالفضل شاهمحمدی (دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی)
چکیده نظام جمهوری اسلامی ایران مطابق اصل یکم قانون اساسی، بر اساس حکومت حق و عل قر ن ایجاد شله و حاکمیت، خاص خلاونل است که در نظام از طریق قوانین الهی و ووسا اهمه و در زمان غیبت به وسیله ولی فقیه وحقق مییابل. در این نظام سیاستگذاری پیوسته ووسا مقام ممظم ر هبری صورت پذیرفته است. ولی یکی از پیچیلهورین گام های فر ینل سیاستگذاری کلان مرحله ی اجرا است. هلف این مقاله شناسایی عوامل و قابلیت های کلیلی موفقیت موجود به روش وحلیل محتوا است. برای جمع وری اطلاعات و دادهها نیز از مطالمات کتابخانهای و مصاحبه و پرسشنامه بهعنوان ابزارهای انجام پهوه ، است اده شله است. پنل گروه عامل کلیلی موفقیت یمنی، عوامل انسانی، فیزیکی، مکتبی ارزشی، بنیادی و اجتماعی با ومرکز بر قر ن مجیل و نهل البلاغه بر اساس رویکرد سیستمی - شناسایی شل و با روش نتروپی شانون و مل مرکز ثقل نیروها که در حوزه رویکرد سیستمی بسیار کار مل هستنل به وسیله نرمافزار Excel و Spss مورد وجزیه و وحلیل قرار گرفت. نتایل نشان داد که سه عامل مکتبی ارزشی، بنیادی و اجتماعی که از جمله اثربخ ورین عوامل کلیلی در نظام .. ا.ا - هستنل در وضمیت کنونی نسبت به سایر عوامل از حالت ناپایلاروری از وماد قرار دارنل. در پایان ووصیه های سیاستی بهعنوان مرحله پی طراحی یا بسترسازی به منظور قراردادن وضع موجود در حالت وماد اراهه شله است., چشم انداز مدیریت دولتی (JPAP), Free Web tutorials
Keywords: سیاستگذاری; مدیریت دولتی; CSS; HTML; JavaScript; XML; اجرای سیاست; تعادل.6931; کلیدواژه ها: سیاست; مرکز ثقل نیروها