مولفه‌ها و ویژگیهای اخلاق حرفه‌ای استادان و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های سازمانی(مورد مطالعه: یک دانشگاه نظامی) - مهدی صفیان; مهدی محمدی; سید علی موسوی; سید عبدالله صالح نژاد امرئی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
حاکمیت اخلاق حرفه‌ای می‌تواند به‌میزان چشمگیری به سازمان در جهت کاهش تنشهای سازمانی و توفیق در تحقق اهداف یاری رساند. اعضای هیئت علمی به‌عنوان الگو و نمونه برای دانشجویان در کنار نقش علمی خود، نقش اخلاقی حساسی نیز ایفا می‌کنند. به‌همین دلیل در بسیاری از دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، آیین‌نامه‌هایی با عنوان شناسه‌های اخلاقی تدوین شده است. در این میان دانشگاه‌های سازمانی با توجه به اهداف و رسالت خاصی که بر دوش دارند، وضعیت ویژه‌ای نیز در زمینه اصول اخلاقی خویش خواهند داشت. این پژوهش با هدف دستیابی به الگویی جامع برای مفهوم اخلاق حرفه‌ای استادان در دانشگاه‌های سازمانی با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون و با استفاده از نرم‌افزار اطلس تی. انجام شده است. برای تحقق هدف پژوهش، پس از مطالعه ادبیات حوزه‌های اخلاق حرفه‌ای و دانشگاه‌های سازمانی، مصاحبه با خبرگان از جمله استادان و مدیران دانشگاه‌های سازمانی منتخب صورت گرفته است. با تحلیل داده‌ها، الگوی اخلاق حرفه‌ای اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های سازمانی در شش بعد شایستگی آموزشی، شایستگی پژوهشی، شایستگی تربیتی فرهنگی، شایستگی اجرایی، شایستگی تعهدی و شایستگی خدمات مستشاری ارائه شده است. این شش بعد در ذیل دوازده مؤلفه و 53 شاخص دسته‌بندی و تشریح، و در نهایت، شبکه مضمونها ترسیم شده است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: اخلاق حرفه‌ای استادان دانشگاه نظامی; اعضای هیئت علمی دانشگاه نظامی; دانشگاه سازمانی و عوامل و ویژگیهای حرفه‌ای استادان; فصلنامه مدیریت اسلامی; IM

شناسایی الزامات ایجاد ارتباط مطلوب میان مساجد و مدارس - علی سبحانی متین; میثم لطیفی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
اگرچه با تأسیس مدارس و مراکز آموزشی، کارکرد تعلیمی مساجد کم‌رنگ شده است اما باتوجه به نقش مهمی که مسجد در رشد و تعالی افراد دارد، باید برای تکمیل رشد و تربیت نوجوانان، تعامل و ارتباط استوار بین مدرسه و مسجد ایجاد شود. این پژوهش با روش تحلیل مضمون به‌دنبال شناسایی الزامات مورد نیاز مسجد در ایجاد ارتباط پایدار و اثرگذار با مدرسه است. برای این پژوهش با مسئولان تربیتی 14 مسجد از سراسر کشور ازجمله تهران، اصفهان، اهواز، قزوین، قم، اسلامشهر و ورامین مصاحبه شد که در زمینه ارتباط با مدرسه موفق عمل کرده بودند. نتایج در قالب 48 مضمون پایه، ده مضمون سازماندهنده و چهار مضمون فراگیر گزارش شده است. در پایان تحلیلها، چهار بعد و ده مؤلفه به‌دست آمد که درواقع همان مضمونهای سازماندهنده و فراگیر است. ابعاد عبارت است از بعد تعامل، بعد برنامه، بعد نیروی انسانی و بعد قالبهای ارتباطی. در نتیجه اگر تشکیلات فرهنگی مسجد در این چهار بعد، که هر کدام مؤلفههایی دارد، موفق باشد و آنها را مورد توجه قرار دهد به ایجاد ارتباط مناسب و مستمر با مدرسه موفق خواهد شد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; اداره مسجد; مدیریت مدرسه; همکاری بین سازمانی; همکاری مسجد ـ مدرسه

الگوی تصمیم‌گیری مبتنی بر ارزشهای راهبردی اسلامی - محمد گلچین کوهی; مرتضی رضایی صوفی; لقمان کشاورز (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
چکیده: این پژوهش به‌دنبال دستیابی به الگوی اکتشافی از تصمیم‌گیری راهبردی بر مبنای ارزشهای اسلامی با استفاده از روش داده‌بنیاد بود. ابتدا با بررسی و تدبر آیه به آیه از ابتدا تا انتهای قرآن مفاهیم ارزشی و نقش آنها در تصمیم‌گیری جمع‌آوری، و با توجه به احادیث مرتبط تکمیل شد. سپس به روش نمونه‌گیری نظری 22 نفر از استادان دانشگاه و روحانیان خبره انتخاب شدند و از آنها مصاحبه نیمه‌ساختاریافته عمیق به عمل آمد. تحلیل داده‌ها به‌صورت مستمر و در سه مرحله شناسه‌گذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد و مصاحبه با متخصصان تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. یافته‌های پژوهش نشان داد حق‌مداری در تصمیم‌گیری راهبردی ارزشی نقش محوری دارد. هم‌چنین ابعاد الگو شامل عوامل زمینه‌ساز (التزام به ارزشها، ارزشهای دنیا، محیط، وراثت)، عوامل مؤثر (ویژگیهای فردی، عوامل راهبردی، استعانت از خدا و شرایط) و عوامل بازدارنده (ضد ارزشها و افراط و تفریط) است که بر کنش متقابل یا فرایند تصمیم‌گیری راهبردی حق‌مدار تأثیر می‌گذارد و باعث می‌شود تصمیم در جهت صحیح خود قرار گیرد و به نتایج مطلوب مانند رضای خداوند منان و نتایج دنیوی و اخروی منتهی شوند., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; ارزشهای اسلامی; تصمیم‌گیری راهبردی; حق‌مداری

تبیین مؤلفه‌های ادراک عدالت در فرادست از دیدگاه امام علی علیه‌السلام - وحیدرضا حلوائیها (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
در مبحث عدالت سازمانی تاکنون، به ادراک عدالت در میان کارکنان نسبت به فرادستان و نیز همکاران همسطح نسبت به یکدیگر پرداخته شده است. اما طبق تفسیر ابنمیثم از خطبه 216 امکان ادراک عدالت در فرادستان نیز ممکن است. بنابراین هدف پژوهش شناسایی مؤلفههای مفهوم ادراک عدالت فرادست نسبت به زیردست، مبتنی بر بیانات امام علی(ع) در نهجالبلاغه است؛ لذا با استفاده از شیوه تحلیل مضمون، متن نهجالبلاغه با منطق توقعِ بجای فرادست از زیردست نسبت به ادا کردن حقوق خود شناسهگذاری شد. براساس یافتههای پژوهش در مجموع 202 شناسه مشخص، و در قالب 28 مضمون پایه، ادراک عدالت در فرادست بهعنوان مضمون فراگیر و چهار مضمون سازماندهنده «وفاداری»، «خیرخواهی برای فرادست و مجموعه»، «پذیرش دعوت و اقبال» و «اطاعت» ساماندهی شد. نتیجه پژوهش ایجاد شاخصهایی برای عملیاتیسازی این ادراک در میان فرادستان است که میتوان برای بررسی ارتباط این مفهوم با دیگر مفاهیم حوزه سازمان در قالب متغیر مستقل، وابسته و یا تعدیلگر استفاده کرد. , فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; ادراک عدالت در فرادست; تحلیل مضمون از دیدگاه امام علی(ع); حق و تکلیف از دیدگاه امام علی(ع); عوامل عدالت سازمانی

بررسی تطبیقی راهبردهای تغییر در عصر پیامبر اسلام(ص) و دوران معاصر به‌منظور پیدایش ارزشها و هنجارهای اسلامی - صادق یزدان پناه; امیر احسانی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
تاکنون نظریهپردازان، راهبردهای گوناگونی برای مدیریت تغییر ارائه کردهاند و در مطالعات مدیریت اسلامی به مدیریت عصر پیامبر در پیدایش ارزشها و هنجارهای اسلامی اشاراتی شده است. در این تحقیق با استفاده از نظریه برخاسته از دادهها و روششناسی فراتحلیل برجستهترین مقولههای اصلی، شرایط علّی، زمینهای، واسطهای، راهبردها و پیامدهای مورد مطالعه استخراج شد و به تأیید گروه دلفی شامل استادان حوزه و دانشگاه رسید. سپس با بررسی مقایسهای راهبردهای تغییر در عصر پیامبر(ص) و دوران معاصر، مشابهت‌ها و تفاوتهای این راهبردها شناسایی و تحلیل شد. نتایج پژوهش حاکی از شناسایی ده عامل اصلی در بررسی راهبردهای تغییر در دوره پیامبر(ص) و راهبردهای تغییر در قرن بیستم است که این دگرگونی‌ها عبارت است از: دگرگونی در سطح نهادها و ساختها، نهادهای حکومتی و سیاسی، نهادهای حقوقی، نهاد خانواده، نهادهای تعلیم و تربیت، نهادهای اقتصادی، دگرگونی در سطح سازمانها و پایگاههای اجتماعی، دگرگونی در سطح رفتارهای معمول، دگرگونی در سطح فرهنگ و دگرگونی در سطح اعتقادات. بهطور کلی تغییر مبانی در دوران معاصر بر اساس لذات و نیازهای انسانی است؛ این در حالی است که مبانی تغییر در دوره پیامبر(ص) بر احکام و حدود اسلامی مبتنی است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; ارزشها و هنجارهای اسلامی; راهبرد تغییر در عصر پیامبر(ص); راهبرد دوران معاصر; راهبردهای عصر پیامبر

تحلیلی اکتشافی از بیانات مقام معظم رهبری مدظله در راستای ارائه الگوی رونق تولید - رحمان غفاری; محمد مهدی احمدیان دیوکتی; مسعود احمدی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
یکی از وظایف رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران، تعیین سیاستهای کلی نظام است. نامگذاریها و تعیین شعارهای سال را می‌توان یکی از جلوه‌های تعیین سیاستهای کلی نظام اسلامی از سوی مقام معظم رهبری دانست. در همین راستا، سال ۱۳۹۸ از سوی مقام معظم رهبری، سال «رونق تولید» نام گرفته است. در این مقاله با روش داده‌بنیاد بیانات مقام معظم رهبری طی سه دهه گذشته در زمینه "رونق تولید" در سه مرحله شناسه‌گذاری باز، محوری و انتخابی در قالب 28245 شناسه باز، 199 مفهوم و 32 مقوله اصلی و با محوریت «حماسه تولید» به‌صورت الگویی مفهومی ارائه شد. یافتههای پژوهش نشان می‌دهد افزایش اشتغال، رشد اقتصادی پایدار، افزایش تاب‌آوری اقتصادی، افزایش عزت و نشاط ملی، توسعه صادرات و افزایش عدالت اجتماعی از پیامدهای تحقق رونق تولید است. نوآوری پژوهش کمک به سیاستگذاران اجرایی است تا با توجه به منویات مقام معظم رهبری به‌صورت نظام‌مند به تصمیم‌گیری در عرصه رونق تولید اقدام کنند., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; تاب آوری اقتصاد; حماسه تولید; رونق تولید

روش موردکاوی به‌مثابه الگوی آموزش دلالت‌هایی برای تبیین مکتب شهید سلیمانی DOR: 20.1001.1.22516980.1399.28.4.2.3 - میثم لطیفی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
روش آموزش مبتنی بر مسئله و در قرائتی خاص‌تر، روش مبتنی بر موردکاوی (قضیه یا افته‌کاوی) یکی از روشهای مؤثر یادگیری مسئله‌محور، استدلالی و انگیزشی است. در این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی و با بررسی اسنادی و تجربی، خوانشی نو و عملیاتی از این روش و دلالتهای آن برای تبیین مکتب شهید سلیمانی ارائه شده است. بدین ترتیب، ضمن بررسی مفهوم، اهداف، خاستگاه و امتیازات موردکاوی، انواع موردکاوی از منظر چگونگی تدوین (کوتاه یا بلند، واقعی یا ساختگی، یک‌مرحله‌ای یا چندمرحله‌ای، ایستا یا پویا، متنی یا گفتاری، توصیفی یا پرسشگرانه)، شیوه اجرا (در میدان یا خارج از میدان، فردی یا گروهی، یک‌جلسه‌ای یا چندجلسه‌ای، گروهی یا تیمی، با دسترسی یا بدون دسترسی، جواب بسته یا جواب باز) و نقش مربی و استاد (توصیف‌کننده، تبیین‌کننده، تسهیل‌کننده، بازیگر فعال) معرفی شده‌ است. در ادامه چهار ملاحظه (مستند یا تخیلی‌بودن، رویکرد استقرایی یا قیاسی، فردمحوری یا موقعیت‌محوری، ژرفانگری یا پهنانگری) در مرحله پیش از تدوین شرح داده شده است. به‌علاوه نه گام عملیاتی برای مرحله تدین موردکاوی و نکاتی دربارۀ مرحله اجرا و ارزیابی موردکاوی، مشخص شده‌ است. سخن پایانی اینکه اگر بخواهیم حاج قاسم را به‌عنوان مکتب بشناسیم و بشناسانیم، باید در برنامه آموزشی دانشگاهی به او و امثال او بیش‌ازپیش و به‌گونه‌ای نو و متفاوت بپردازیم و یکی از راه‌های آسان رسیدن به این هدف، بهره‌مندی از الگوی آموزش موردکاوی است و این مهم جز با گردهمایی و هم‌افزایی افراد نزدیک حاج قاسم با عالمان دانش مدیریت و فرهیختگان ادبی برای ساخت موردکاوی‌های جذاب، مؤثر و واقعی میسور نیست., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت جهادی; مدیریت اسلامی; شهید قاسم سلیمانی; آموزش مدیریت; یادگیری مورد‌محور

رهبری اخلاص مدار؛ جوهره مکتب شهید سلیمانی - سید محمد مقیمی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
تاریخ تمدن بشر بیانگر این واقعیت است که برخی انسانها با نقش‌آفرینی ویژه، تاریخ‌ساز، و باعث شکل‌گیری نقاط عطف تمدنی شدهاند. شهید حاج قاسم سلیمانی ازجمله این گروه انسانهای نابغه و استراتژیست است که مکتب جدیدی را با الهام از امامین انقلاب اسلامی در عرصه بینالمللی پیریزی کرده است. مکتب شهید سلیمانی نمونه عملی و تبلور واقعی سازمان آخرتگرا در مدیریت اسلامی است که از جنبههای مختلف قابل مطالعه است. ازآنجا که از دیدگاه حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای (مدظله العالی)، اخلاص مهمترین ویژگی شهید سلیمانی است، محقق این مفهوم محوری را در قالب رهبری اخلاصمدار مورد مطالعه قرار داده است. در این مقاله ابتدا در پیشینه تحقیق، مبانی نظری مشابه در ادبیات رایج مدیریت با‌عنوان رهبری اصیل یا خالصانه و هم‌چنین مبحث اخلاص در متون اسلامی مرور، و تلاش شد تا با استفاده از رویکرد تحقیق کیفی و بهرهگیری از روش تحلیل مضمون، سخنرانیهای شهید سلیمانی، فرمایشات رهبر معظم انقلاب و اظهارات و دیدگاههای همرزمان شهید مورد واکاوی قرار گیرد و مبتنی بر روششناسی علمی، جدولهایی شامل نقل قولها، مضمونهای پایه، مضمونهای سازماندهنده و مضمونهای فراگیر تنظیم شود. درنهایت مبتنی بر تحلیل مضمون و شبکه مضمونها، الگویی فرایندی مبتنی بر عوامل زمینهساز رهبری خالصانه، مختصات رهبری اخلاصمدار و دستاوردهای این نوع رهبری طراحی و تبیین شود. در این الگو مجموعهای از عوامل تأثیرگذار بر اخلاص شهید سلیمانی باعنوان عوامل زمینهساز مطرح شدهاند که به‌عنوان ورودی الگو ایفای نقش میکند؛ سپس در این الگو اجزای رهبری بر مبنای اخلاص در قالب نه مضمون فراگیر گروه‌بندی شدهاند که هسته مرکزی آن که همانا رفتارهای خالصانه است، به‌عنوان مهمترین مضمون تأثیرگذار با مضمونهای دیگر در تعامل است. در پایان دستاوردهای رهبری بر مبنای اخلاص شهید سلیمانی نیز در قالب شش مضمون مورد توجه قرار گرفته است و  نیز با عنایت به دادههای مستخرج از سیره نظری و عملی شهید سلیمانی، مقیاس سنجش سبک رهبری    اخلاصمدار طراحی گردیده است. این ابزار شامل 122 پرسش پنجمقیاسی و 49 شاخص است که در قالب ده خوشه اصلی طبقهبندی شده است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; تحلیل مضمون; خلوص نیت; رهبر با اخلاص; رهبری اخلاص‌مدار; رهبری اصیل; شهید‌ سلیمانی

الگوی تفکر راهبردی مدیران جهادی بر اساس وصیت نامۀ الهی سیاسی شهید قاسم سلیمانی DOR: 20.1001.1.22516980.1399.28.4.4.5 - حسین جلیلیان (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
مدیریت جهادی و سازمانهای جهادی به مدیرانی نیاز دارد که دارای تفکر راهبردی باشند و برنامههای راهبردی و عملیاتی خود را بر مبنای تفکر راهبردی ارزشمدار تدوین و اجرا کنند. این پژوهش به‌منظور تدوین الگوی تفکر راهبردی مدیران سازمانهای جهادی اجرا شده است. رویکرد این پژوهش کیفی است و الگوی پژوهش بر مبنای تحلیل مضمون وصیتنامۀ الهی سیاسی سپهبد شهید قاسم سلیمانی تدوین شده است. محتوای وصیتنامۀ این شهید والامقام را میتوان سند و بیانیۀ تفکر راهبردی مدیران جهادی دانست. تحلیل متن وصیت‌نامۀ ایشان به روش تحلیل مضمون انجام شده است. پس از شناسایی و تحلیل مضمونهای پایه و مضمونهای سازماندهنده، شش مضمون فراگیر به‌عنوان عناصر تفکر راهبردی مدیران جهادی شناسایی شد که عبارت است از: 1. دینمداری 2. ولایتمداری 3. فرهنگ شهادتطلبی 4. وحدتگرایی اسلامی 5. حکمرانی خدامحورانه 6. اقتدار نظامی و دفاعی. یافتههای تحقیق نشان میدهد که عناصر تفکر راهبردی مدیران جهادی با عناصر الگوهای تفکر راهبردی در مدیریت علمی رایج تفاوت دارد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت جهادی; ایران; تفکر راهبردی; سردار سلیمانی

واکاوی سبک رهبری سردار شهید حاج قاسم سلیمانی الگوی متعالی رهبری خدمتگزار DOR: 20.1001.1.22516980.1399.28.4.5.6 - میثم قراباغی; محمد ازگلی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
با تحولاتی که پس از چهل سال استقامت و پایداری انقلاب اسلامی در عرصه‌های ملی و فراملی روی داده است و با ورود به گام دوم این انقلاب مبارک، به‌نظر می‌رسد الگوهای سنتی رهبری در سازمانها، پاسخگوی همه نیازهای انقلاب اسلامی نیست و بیش از هر زمان، نیاز به سبکهای رهبری بومی و مؤثر احساس می‌شود. یکی از اشکال رهبری که به رابطه قلبی بین رهبر و پیروان توجه دارد و رهبر را در کنار خدمتگزاری به اهداف سازمان، خدمتگزار پیروان خود می‌داند، رهبری خدمتگزار است. سبک رهبری سردار شهید قاسم سلیمانی به‌عنوان مصداقی متعالی از رهبری خدمتگزار، سبکی بومی و مؤثر است که موفقیت‌های شگرف ازجمله نابودی داعش را پدید آورد، بعد از شهادت ایشان و روشن‌ترشدن ابعاد گسترده‌تری از شخصیت و مأموریت وی، سبک رهبری ایشان به‌عنوان سبکی متناسب با ذات انقلاب اسلامی، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. این پژوهش با هدف ترسیم مؤلفه‌های سبک رهبری این فرمانده، به بررسی کتابخانه‌ای در زندگینامه، سخنرانیها، یادداشتها و وصیتنامۀ شهید می‌پردازد، آن‌گاه با بهره‌گیری از راهبرد تحلیل مضمون، به 248 مضمون پایه، 21 مضمون سازماندهنده و 10 مضمون فراگیر دست یافت. این مضمونها شامل «مهرورزی با مردم»، «تکلیف‌گرایی»، «تخلق به ارزشهای الهی»، «تمرکز بر مأموریت»، «معنویت فردی»، «شخصیت با صلابت»، «پرورش کارکنان»، «داشتن آرمان متعالی»، «اخلاص در عمل» و «بصیرت زیاد» به‌عنوان مؤلفه‌های سبک متعالی رهبری خدمتگزار شهید قاسم سلیمانی است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت اسلامی; سبک رهبری; رهبری خدمتگزار; شهید قاسم سلیمانی; سبک رهبری شهید سلیمانی

تبیین الگوی شایستگی مدیران جهادی تمدن‌ساز (مورد مطالعه: شهید قاسم سلیمانی) DOR: 20.1001.1.22516980.1399.28.4.6.7 - محمد امین پهلوان شریف; محمد حسین کاظمی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
انقلاب اسلامی بزرگترین اتفاق عصر حاضر در جهان اسلام و منطقه، نوید پیشرفت به‌سمت تمدن نوینی می‌دهد که اسلام محور و مبنای آن است و ارزشها و مفاهیم اسلامی در جای جای آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. نظریه‌پردازی در زمینه مدیریت اسلامی و جهادی و ارائه راه‌کارهای متناسب با آن به‌عنوان نسخه‌ای متناسب با فضای بومی کشور، می‌تواند ما را در حرکت به‌سمت هدف یاری کند. لکن هنوز تولیدات پژوهشگران نتوانسته است این مهم را محقق کند. این پژوهش با محور قرار دادن بررسی ویژگیهای مورد نیاز مدیران جهادی به‌منظور دستیابی به موفقیت، به‌دنبال افزایش اثربخشی آنها و کمک به تحقق مدیریت جهادی است. به‌همین منظور پژوهشی کیفی با روش تحلیل مضمون با تمرکز بر بررسی سبک و سیره شهید سلیمانی به‌عنوان یکی از مدیران جهادی تمدن‌ساز موفق و شناخته‌شده و بررسی منابع گوناگون در این زمینه، به‌معرفی این ویژگیها پرداخته است. در این‌راستا، 30 منبع مکتوب در این زمینه بررسی شد که نتیجه آن دستیابی به 920 مضمون پایه، 74 مضمون سازماندهنده، 13 مضمون فراگیر سطح یک و سه مضمون فراگیر سطح دو بود. درنهایت، الگویی متناسب با سه بعد سلوک مدیر جهادی در زمینه‌های فردی، سازمانی و ملی ـ فراملی به‌عنوان مضمونهای فراگیر سطح دو و شایستگیهای شخصیت معنوی، فضایل اخلاقی، شخصیت قوی و تأثیرگذار؛ روحیه جهادی در کارها، نگاه راهبردی، انسان‌مدار بودن؛ انقلابی‌بودن، شخصیت جامع‌الاطراف داشتن، مردم‌داری، مسئولیت‌پذیری، جذب حداکثری و اقدام فراتر از مرزها به‌عنوان مضمونهای فراگیر سطح یک ارائه شده است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت جهادی; مدیریت اسلامی; الگوی شایستگی; شایستگیهای مدیران; شایستگیهای مدیران جهادی; شایستگیهای نیروی انسانی; شهید قاسم سلیمانی

الگوی مطلوب ارتباطات میان‌فردی در سلسله‌مراتب فرماندهی: موردمطالعه شهید حاج قاسم سلیمانی DOR: 20.1001.1.22516980.1399.28.4.7.8 - عبدالحمید بیات; سید مهدی سیدطباطبایی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
شهید حاج قاسم سلیمانی در تراز یک مدیر جهانی توانست جبهه مقاومت را با حداکثر کارایی و اثربخشی، راه‌اندازی، سازماندهی و به‌کارگیری کند. بررسی ابعاد مدیریتی او به‌عنوان میراثِ گرانبهای باقی‌مانده از آن شهید می‌تواند الگویی برای ادامة راه او قلمداد شود. این پژوهش به واکاوی الگوی ارتباطات میان‌فردی او در سلسه‌مراتب فرماندهی‌اش اختصاص ‌یافته است. روش گردآوری اطلاعات «مصاحبة نیمه‌ساختاریافته» است که با همکاران نزدیک و آگاه ایشان در سراسر جبهة مقاومت، اعمّ از ایران، عراق، سوریه، افغانستان و لبنان انجام شده است؛ هم‌چنین برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از روش «تحلیل مضمون» استفاده شده است. درنتیجه این پژوهش مشخص شد روابط میان‌فردی شهید سلیمانی متأثر از «جایگاه افراد در سلسله‌مراتب فرماندهی»، در طیفی از «قاطعیت و رسمیت تا صمیمت و عدم رسمیت» قرار داشت. هرچه افراد در سلسله‌مراتب فرماندهی به شهید سلیمانی نزدیک‌تر بودند، رفتار او با قاطعیت و رسمیت بیشتری همراه بود. هرچه افراد در سلسه‌مراتب پایین‌تری قرار داشتند، رفتار آن شهید غیررسمی‌تر و با صمیمت بیشتری همراه بود., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت جهادی; جبهه مقاومت; ارتباطات میان‌فردی; سلسله‌مراتب فرماندهی; شهید حاج قاسم سلیمانی

طراحی الگوی مفهومی سواد انقلاب اسلامی برای مدیران دولتی در منظومه فکری حضرت امام خمینی(ره) DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.3.1.0 - محمدرضا فاضلی; محسن عامری; زین‌العابدین امینی سابق; احسان ساده (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
انقلاب اسلامی دارای جایگاه والا با اهداف مشخص در تداوم انقلاب حضرت خاتم در نظام الهی است و نقش خواص و کارگزاران آن، منطبق با جریان نظاممند این مسیر است و تداوم انقلاب جز با مانایی مدیران در پناه رشد و تعالی آنان میسر نخواهد شد. این پژوهش که از نوع بنیادی و توصیفی ـ اکتشافی و بهدنبال استخراج "الگوی مفهومی سواد انقلاب اسلامی برای مدیران" است. تحقیق، ناظر به شناسایی و معرفی مفاهیم، مقولهها و فرامقولههای رویش یافته از درون دادههای حاصل از بیانات بنیانگذار انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی در صحیفه 21 جلدی است که بهصورت تمام‌خوانی تا رسیدن به اشباع مورد مطالعه قرار گرفته است. از سه نوع شناسهگذاری (مفهومسازی) باز، محوری، انتخابی، 358 گزاره، 59 شناسه و مفهوم، 20 مقوله و 6 فرامقوله به نام متغیرهای علی، محوری، مداخلهگر، راهبردی، زمینهساز و پیامدی به‌دست آمد. مفهوم «سواد انقلاب اسلامی» به‌عنوان مقوله محوری انتخاب شد و عوامل مورد نظر مرتبط در الگوی بهدست آمده ارائه گردید. عوامل عبارت است از: بصیرت انقلابی، ایمان انقلابی و تعالیگرایی بهعنوان عوامل محوری؛ معنویتگرایی، خودسازی، آخرتگرایی و اسلامگرایی بهعنوان عوامل زمینهساز؛ روحیه انقلابی، عزم راسخ، انسجام انقلابی و تعهد انقلابی بهعنوان عوامل راهبردی؛ حافظ انقلاب، قانونمندی، عملگرایی، خدمتگزاری و مدیریت جهادی بهعنوان عوامل پیامدی؛ تفکر انقلابی و ویژگی انقلابی بهعنوان عوامل مداخلهگر؛ تفکر انقلابی و آگاهی انقلابی بهعنوان عوامل علی., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; امام خمینی; انقلاب اسلامی; داده بنیاد; سواد انقلاب اسلامی; مدیران دولتی

طراحی و تبیین الگوی نهاد تمدنساز، مبتنی بر تحلیل محتوای بیانیه گام دوم انقلاب DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.3.2.1 - غلامرضا گودرزی; صادق حسنی مقدم; رسول نوروزی; مرتضی سلطانی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی را میتوان بهعنوان یک سند چشمانداز دقیق، مبتنی بر آرمانهای اسلامی و نقشه راهی برای دستیابی به تمدن نوین اسلامی دانست که با مطالعه دقیق آن، میتوان الگوی مدونی را برای یک نهاد اسلامی و با نگاه تمدنی استخراج کرد. هدف اصلی این پژوهش، ارائه الگوی نهاد تمدنساز، مبتنی بر تحلیل محتوای متن بیانیه گام دوم انقلاب و براساس روش تحلیل محتوای کیفی است که در گام اول، متن بیانیه توسط پژوهشگر بهصورت دقیق و مداوم مطالعه، و با روش تحلیل محتوای کیفی آن، مؤلفهها و مقولههای مرتبط با متغیر اصلی استخراج و دستهبندی، و در گام دوم با استفاده از روش گروه کانونی متغیرها بهصورت الگوی مفهومی ترسیم شد و اعتباربخشی آن نیز صورت پذیرفت. مؤلفههای این الگو شامل پیشایندها و شرایط علی، اصول و اقتضائات، آسیبها و موانع و راهبردها است که از متن مورد نظر استخراج شد. در موضوع این مطالعه، اصول و اقتضائات شامل بسترهای تحول و تعالی نهادی، معنویت و ویژگیهای سرمایه انسانی همتراز است. در این مسیر موانع و آسیبهای بیرونی و درونی شناسایی شد و در نهایت بیان راهبردهاست که ناظر به سؤال «چه باید کرد؟!»، و جزء تجویزی الگو است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مقام معظم رهبری; تحلیل محتوای کیفی; بیانیه گام دوم انقلاب; گروه کانونی; نهاد تمدنساز

تحلیل گفتمان انتقادی نامه‌های امام علی علیه‌السلام به عبدالله بن عباس DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.3.3.2 - سیده مریم موسویان; لیلا نیرومند; نازنین ملکیان; ماندانا صنیعی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
شناسایی گفتمان مدیریت اسلامی میتواند هم برای رهبران و هم برای افرادی که مسئولیتهای مدیریتی بخشی از جامعه را بر عهده دارند، بسیار راهگشا باشد. هدف این مقاله تحلیل گفتمان انتقادی نامههای امام علی به عبدالله ابن عباس است؛ بههمین دلیل با روش کیفی و با استفاده از تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف به بررسی و تحلیل نامه‌های امام علی به عبدالله بن عباس حاکم بصره پرداخته شده است. این نامه‌ها هفت عدد است و تحلیل گفتمان انتقادی در سه سطح انجام شده است. در سطح توصیف ویژگیهای مهم زبانشناختی نامه‌ها بهمنظور شناسایی نظم گفتمانی حاکم بر آنها مورد بررسی قرار گرفته است. در تفسیر تلاش شده است که این نظم گفتمانی در پرتو ویژگیهای متنی و همچنین شرایط تولید این متون در دوره امام علی(ع) تفسیر شود. همچنین در سطح تبیین تلاش شده است تا رابطه نظم گفتمانی با متن و بستر اجتماعی ـ سیاسی آن تبیین شود. بهطور کلی یافتهها نشان می‌دهد که در نظم گفتمانی امام علی تنها یک پرکتیس یا عمل گفتمانی قابلشناسایی است و آن پرکتیس گفتمانی امام ـ کارگزار است. امام علی در سطح پرکتیس گفتمانی امام ـ کارگزار انواع مختلف گفتمانها را برای مفصلبندی نظم گفتمانی یا همان گفتمان مدیریت اسلامی در نامههایشان بهکار گرفتهاند. بهطور کلی شش گفتمان در مفصل‌بندی پرکتیس گفتمانی امام ـ کارگزار برای تولید نظم گفتمان مدیریت اسلامی بهکار گرفته شده که عبارت است از: گفتمان مدیریت عدالتگرا و حقگو، گفتمان گشادهرویی مدیریتی، گفتمان مدارای مدیریتی، گفتمان سرنوشتگرا، گفتمان شهادتگرا و گفتمان دنیاگریزی., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; نهج‌البلاغه; امام علی(ع); تحلیل گفتمان انتقادی; عبدالله ابن عباس; گفتمان مدیریت اسلامی; نظم گفتمانی

سنجش وضعیت اخلاق حرفه ای براساس مناطق شهر اصفهان از دیدگاه مدیران شهری DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.3.4.3 - زینب قربانی; علیرضا عندلیب; حسین ذبیحی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
مدیران شهری در برابر مشکلات پیچیده و فراگیر اخلاقی عرصه شهرسازی، نیازمند چارچوب اخلاقی کاربردی هستند که هم رفتار آنان و هم نظام ارزشی مدیریت شهری را هدایت و کنترل نماید. این پژوهش با هدف سنجش وضعیت اخلاق حرفهای براساس مناطق شهر اصفهان از دیدگاه مدیران شهری با رویکرد ترکیبی از نوع بنیادی ـ کاربردی انجام گرفت. برای تحقق هدف در بخش کیفی با روش نمونهگیری هدفمند با مدیران شهرداری مصاحبه، و در بخش کمی با روش تمام شماری پرسشنامه بین تمامی مدیران شهری شهرداری و سازمانهای وابسته به آن توزیع شد. نتایج از طریق از تحلیل محتوا، آزمون t تک‌نمونهای و آزمون فریدمن  تجزیه‌وتحلیل گردید. با تحلیل دادهها الگوی اخلاق حرفهای مدیران شهری در پنج معیار شرایط و عوامل مؤثر، هنجارها و ارزشها، شناخت مسائل اخلاقی، یافتن راهحل اخلاقی و تلاش برای اجرای اخلاقی ارائه شد. تمامی معیارهای اخلاق حرفهای در اقدامات مدیریت شهری شهر اصفهان از دیدگاه مدیران شهری در سطح متوسط است. میانگین اخلاق حرفهای مناطق 1، 3 و 5 شهرداری شهر اصفهان از دیدگاه مدیران شهری در سطح قوی قرار دارد. رعایت شناخت مسائل اخلاقی از دیدگاه مدیران شهری از اهمیت بیشتری برخوردار است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; اخلاق حرفه‌ای در مدیریت; مدیران شهری اصفهان; مدیریت شهر اصفهان; مدیریت شهری اصفهان

راهکار‌های تقویت سرمایه اجتماعی از دیدگاه نظام ارزشی اسلام DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.3.5.4 - مجتبی وزینی افضل; ابوالفضل گایینی; محمدعلی عبداللهی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
آموزه‌های اسلام بهعنوان ارزش متعالی، سبب بسترسازی و تقویت سرمایه اجتماعی میشود. معارف و مفاهیم ارزشی از یکسو بهعنوان نظامی جامع، فعلیت و انباشت سرمایه اجتماعی را محقق میسازد و ازسوی دیگر، سرمایه اجتماعی از طریق ایجاد شبکههای اعتماد و پیوندهای گوناگون زمینه ایجاد توسعه اجتماعی و فرهنگی پایدار را فراهم میکند. از این‌رو این پژوهش درصدد ارائه‌ راهکارهای تقویت سرمایه اجتماعی از دید نظام ارزشی اسلام است. در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از دو روش ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه است. این تحقیق با توجه به هدف توصیفی کاربردی، و روش گردآوری اطلاعات بهصورت کتابخانهای و میدانی است. ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺎری ﺗﺤﻘﻴﻖ دانشجویان مدیریت ارشد و دکتری پردیس فارابی دانشگاه تهران هستند که ﺑﻪ‌روش ﺗﺼﺎدﻓﻲ در دسترس و همچنین در رابطه با نخبگان و متخصصان از روش گلوله برفی استفاده شد. تمامی شاخصهای سنجش سازه عوامل راهکارهای تقویت سرمایه اجتماعی بار عاملی بسیاری دارد و بنابراین مورد تأیید قرار گرفت بهطوری که در بعد ذهنی، علائق متفاوت و در بعد عینی سازمانهای دانشی بیشترین اهمیت را داشت. در مجموع بعد عینی با ضریب مسیر 84/0 نسبت به بعد ذهنی با ضریب مسیر 81/0 در این تقسیمبندی، رتبه بهتری دارد.       , فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; نظام ارزشی اسلام; آموزه های قرآن کریم; سرمایه‌اجتماعی

نقش جو سازمانی در رابطه اخلاق کار اسلامی با رفتارهای انحرافی در محل کار و کیفیت خدمات DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.3.6.5 - سمیرا عهدی; زهرا حیدری زاده; محمد حسنی; ابوالفضل قاسم زاده (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
این پژوهش با هدف بررسی نقش میانجی جو سازمانی در رابطه میان اخلاق کار اسلامی با رفتارهای انحرافی در محل کار و کیفیت خدمات در میان کارکنان آموزشوپرورش انجام شده است. در این پژوهش برای جمع‌آوری داده‌ها، پرسشنامه ابزار کار بوده است و روش پژوهش، روش پژوهش توصیفی ـ همبستگی بود. همچنین، تمام کارکنان آموزش و پرورش مناطق 1 و 2 شهر ارومیه جامعه آماری موردنظر بود که به روش سرشماری، تمام کارکنان بهعنوان نمونه انتخاب شدند. برای بررسی روابط متغیّرهای مورد بحث در این پژوهش، روش الگو‌یابی معادلات ساختاری مورد توجه قرار گرفت و استفاده شد. یافته‌های تحلیل پژوهش گویای این است که همبستگی معنی‌داری بین همه متغیرهای مورد مطالعه (بجز رابطۀ جو سازمانی و بروز رفتارهای انحرافی) وجود دارد. بنابراین، نتایج پژوهش حاکی از اهمیت نقش اخلاق کار اسلامی و لزوم بازشناسی این مفهوم بهعنوان سازه سازمانی در رابطه با دیگر متغیرهای سازمانی است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; کیفیت خدمات; اخلاق کار اسلامی; جو سازمانی; رفتارهای انحرافی در محل کار

تدوین الگوی فرماندهی شهید قاسم سلیمانی - حسین دهقانی پوده; امین پاشایی هولاسو (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
مجموعه اقدامات و افتخارآفرینی‌های شهید قاسم سلیمانی در دوران چهل سالۀ انقلاب اسلامی، ایشان را به چهرهای بین‌المللی و نماد مقاومت تبدیل کرده است. بنابراین بررسی مکتب شهید قاسم سلیمانی به‌عنوان مکتبی جهانشمول و اخروی و الگو‌سازی آن برای الگو قرارگیری از سوی فرماندهان و مدیران از ضرورتهای اساسی جامعۀ امروزی ماست. با عنایت به این موارد، این پژوهش با هدف «تدوین الگوی مکتب  فرماندهی شهید  قاسم سلیمانی» به رشته تحریر درآمده است که با بررسی کتابخانه‌ای در زندگینامه، سخنرانیها، یادداشتها و وصیتنامۀ شهید و همچنین مصاحبه با افراد صاحبنظر و استفاده از نظر خبرگان با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون، مکتب این شهید والامقام در پنج بُعد «معنوی و ارزشی»، «فردی و رفتاری»، «فرماندهی و مدیریتی»، «نظامی» و «تأثیرگذاری (عملکردی)» مشخص شد و در نهایت نتیجه گرفته شد که پیامد مکتب سلیمانی، «سعادت و شهادت» است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; الگوی فرماندهی شهید قاسم سلیمانی; فرمانده; مدیری; مکتب شهید قاسم سلیمانی

تحلیلی بر بایسته های تصمیم گیری مشورتی براساس آموزه های اسلامی DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.2.3.0 - فائزه عظیم زاده اردبیلی; منا افضلی قادی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
هدف پژوهش، شناسایی بایستههای تصمیمگیری مشورتی براساس آموزههای اسلامی است. مطالعات صاحبنظران نشان میدهد که با وجود بهرههای مطلوبِ مشورت در تصمیمگیری، این پدیده گاهی نتایج خوشایندی بهدنبال ندارد؛ بنابراین به نظر میرسد بایدهایی بر این فرآیند حاکم است که مطلوبیت آن را تعیین می‌کند. پرسش اصلی پژوهش این است که بایستههای تصمیمگیری مشورتی براساس آموزههای اسلامی چیست؟ در واقع، پایبندی به چه معیارهایی، مدیران را در تصمیمگیری مشورتی به نتایج مطلوب رهنمون میسازد و بهبود عملکرد مادی و معنوی در پی دارد؟ بدین منظور، روش تحلیل محتوای استقرایی بهکار برده شد. براساس یافتهها، مهمترین بایستههای تصمیمگیری مشورتی در آموزههای اسلام عبارت است از: توجه به موانع شرعی مشورت، صیانت از حریمها، اتصالات معنوی، دقت در صفات مشاور، گزینش هدفمند عقاید، توانمندی در تصمیم و اجرا. نتایج بررسی نشان میدهد که بعضی بایستههای اسلامی در مبانی مدیریتی موجود است؛ اما در آموزههای اسلامی نظایر وسعتیافتهتری از آنها هست. برخی بایستههای اسلامی اساساً با مبانی مدیریتی در تعارض، و یا در آن فاقد معناست. دستهای از بایستههای اسلامی نیز با مبانی مدیریتی در تعارض نیست؛ ولی از دید اندیشمندان مدیریت به‌دور مانده و مورد غفلت واقع شده است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مشارکت; بایسته ها; تصمیم گیری مشورتی; مشورت انفرادی; مشورت گروهی

طراحی الگوی تصمیم گیری فرماندهان لشکر 41 ثارالله در عملیات والفجر 8 و تطبیق آن با مفاهیم نظریه فعالیت DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.2.4.1 - سنجر سلاجقه; علیرضا منظری توکلی; محمدرضا مولایی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
این پژوهش، با رویکردی کیفی و راهبردی تاریخی ـ توصیفی به طراحی الگوی تصمیمگیری فرماندهان لشکر 41 ثارالله بهعنوان لشکر خطشکن پرداخته است. در این زمینه با ده نفر از فرماندهان این لشکر مصاحبه صورت گرفت و با استفاده از روش نظریه‌پردازی داده بنیاد، مفاهیم و مقولات استخراج، و با تبیین روابط مفاهیم و مقولات محوری و الگوگیری از الگوی استانداردشده استراوس، الگوی تصمیم‌گیری فرماندهان این لشکر استخراج شد و برای بررسی تفصیلی و بیان جایگاه نوآوری آن و تشریح هرچه بهتر با نظریه فعالیت مورد تطبیق قرار گرفته است که ابزاری تحلیلی و کارآمد است. شش مقوله اصلی و یک مقوله هسته از خلال شناسهگذاری دادهها استخراج شد. تفکّر نظامی و راهبردی فرماندهان، طرح مانور و عملیات، عملیات شناسایی، مدار اطلاعات رزم، مشورت، برآیند تصمیم‌گیری، تصمیم‌گیری بومی فرماندهان از مقوله استخراجی اثر است. می‌توان با مداقهای کلی در مقوله‌های پژوهش گفت که الگوی تصمیم‌گیری فرماندهان تحت تأثیر تجربه عملیاتهای خیبر و بدر، تفکر برد فرماندهان، اطلاعات دقیق، تجزیه و تحلیل افکار، استفاده از تجربه نظامی فرماندهان در جهت دستیابی به پیروزی قاطعانه بوده است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; نظریه داده بنیاد; عملیات والفجر 8; فرایند تصمیم‌گیری; لشکر 41 ثارالله

طراحی و تبیین الگوی راهبردی پیشرفت شغلی زنان در سازمانهای دولتی با تأکید بر سبک زندگی اسلامی ـ ایرانیDOR:20.1001.1.22516980.1399.28.2.5.2 - طاهره رحیمیان; کمال میانداری; علی رضا علی احمدی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
هدف اصلی این تحقیق طراحی و تدوین الگوی راهبردی پیشرفت شغلی زنان در سازمانهای دولتی با تأکید بر سبک زندگی اسلامی ایرانی است. این مطالعه با رویکرد کیفی و کمی و با استفاده از شیوه تحلیل مضمون و پیمایش انجام شده است. برای جمعآوری دادهها از ابزار پرسشنامه و نیز مصاحبه‌های نیمهساختاریافته استفاده شده است که 83 نفر از مدیران باتجربه نظام اداری و استادان مدیریت نمونه آماری را در روش تحلیل مضمون، تشکیل دادند. با استفاده از نمونهگیری مبتنی بر هدف و با روش پیمایشی 305 نفر از زنان شاغل در دستگاههای اجرایی ماتریس اصلاحات اداری استان همدان در این مرحله با روش نمونهگیری تصادفی ساده انتخاب شدند. برای آزمودن فرضیهها الگوی معادلات ساختاری و نرمافزار pls مورد استفاده قرار گرفت. براساس نتایج آزمون فرضیههای تحقیق، بین آمادگی زنان برای ارتقا به مدیریت ارشد، حمایت قانون، حمایت سازمان، سبک زندگی اسلامی ایرانی و پیشرفت شغلی زنان در سازمانهای دولتی رابطه معناداری وجود دارد. همچنین بین زمینه‌های فرهنگی ـ اجتماعی، زمینه‌های فردی ـ خانوادگی، زمینه‌های سازمانی و آمادگی زنان برای ارتقا به مدیریت ارشد رابطه معناداری هست. در نهایت در این پژوهش با توجه به نتایج آزمون فرضیهها الگوی راهبردی پیشرفت شغلی زنان با تأکید بر سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی ارائه شد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت زنان; سازمانهای دولتی; سبک زندگی اسلامی ایرانی; مسیر پیشرفت شغلی

شناسایی عوامل مؤثر بر جذب و ماندگاری گردشگر مذهبی در کلانشهر مشهد با رویکرد داده‏ بنیاد DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.2.6.3 - علی پورنگ; سید مرتضی غیور باغبانی; ناهید پورنگ (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
گردشگری که در فرهنگ و تمدن اسلامی با اندیشه و باور مسلمانان پیوندی محکم دارد، یکی از سودآورترین صنایع در عرصه بین‏المللی و یکی از مهمترین راه‏های درآمد‏زایی و برون‏رفت از مشکلات اقتصادی در عرصه‏های محلی، ناحیه‏ای، منطقه‏ای، ملی و بین‏المللی است. کلان‏شهر مشهد، بهدلیل وجود بارگاه مقدس امام رضا (ع) ظرفیت قابل توجهی در جذب گردشگران مذهبی دارد، اما در دهه‏های اخیر تعداد زائرین و گردشگران آن افزایش و متوسط ماندگاری آنها کاهش یافته است. بر این اساس هدف اصلی این پژوهش شناسایی عوامل مؤثر در جذب و ماندگاری گردشگر مذهبی در کلانشهر مشهد است که بهمنظور دستیابی به این هدف از روش پژوهش کیفی و راهبرد داده‏بنیاد با رویکرد گلیزری بهره گرفته شده است. در این راستا، نظر خبرگان در ارتباط با عواملی که می‏تواند در جذب و ماندگاری گردشگران مذهبی کلانشهر مشهد مؤثر باشد، طی مصاحبه‏های نیمه‌ساختار‏یافته جمع‏آوری، و به کمک روش داده‏بنیاد، شناسههای باز، انتخابی و نظری از مفاهیم مستخرج، استنباط شد. پس از 12 مصاحبه و بررسی و تفسیر داده‏ها، 37 شناسه اولیه در قالب 12 مقوله فرعی استخراج شد که در پنج مقوله اصلی ویژگیهای مقصد گردشگری، ویژگیهای جامعه میزبان، مدیریت مقصد گردشگری، ویژگیها و نیازهای زائر یا گردشگر مذهبی و ویژگیهای سفر طبقه‏بندی گردید. در پایان الگوی عوامل مؤثر بر جذب و ماندگاری گردشگر مذهبی در کلانشهر مشهد ارائه، و ارتباط مقوله‏ها تبیین شد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; جذب گردشگر; کلانشهر مشهد; گردشگری مذهبی; ماندگاری گردشگر

طراحی الگوی سرمایه فکری فرهنگ محور در دانشگاه‌ها ی ایران DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.2.7.4 - شهین غیاثی; یدالله مهرعلی زاده; محمد حسین پور; ماریا نصیری (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
سرمایه فکری، دانش، تجربه و اطلاعاتی است که در سازمان وجود دارد تا بتوان ارزش را خلق کرد و به‌عنوان داراییهای ناملموس و منابع موجود در سازمان تعریف می‌شود که می‌تواند به محصولات، خدمات و فرایندها انتقال داده شود تا فرهنگ بهبود یافته و ارزش خلق شود. این مقاله ابعاد و شاخصهای اصلی در فرهنگ سرمایه فکری در دانشگاههای ایران را شناسایی، و سپس با استفاده از الگوسازی ساختاری تفسیری تحلیل کرده است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی، و از جنبه گردآوری داده‌ها توصیفی از نوع پیمایشی است. ابتدا ابعاد و شاخصهای فرهنگ سرمایه فکری براساس تحلیل محتوایی و مقایسه‌ای پژوهشهای مرتبط و سپس با اتکا بهنظر گروه کانونی هشت نفره در بخش کیفی و 25 خبره در بخش کمّی که همگی خبرگان از استادان و متخصصان دانشگاهی در زمینه سرمایه فکری بودند با بهرهگیری از روش ISM روابط ابعاد سرمایه فکری فرهنگمحور، شامل سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه رابطهای و شاخصهای سرمایه فکری فرهنگمحور در دانشگاه تعیین، و به‌صورت یکپارچه تحلیل شده است. جامعه آماری این پژوهش در بخش کیفی شامل مقالات معتبر علمی مرتبط و در بخش کمّی نیز متخصصان آشنا به سرمایه فکری است. در نهایت با استفاده از تحلیل میک مک هویت معیارها با توجه به اثرگذاری آنها مشخص شد. نتایج تحلیل دادهها با کمک نرمافزار ISM متلب نشان داد که مدیران اخلاقمدار و دانشجویان آَشنا به فرهنگ ایرانی ـ اسلامی از متغیرهای مستقل این پژوهش هستند و بقیه متغیرها نیز از نوع متغیرهای رابط و از وابستگی و هدایتپذیری زیادی برخوردار هستند. در واقع برای ایجاد تغییر در وضعیت سرمایه فکری فرهنگمحور دانشگاه باید در این متغیرها تغییر ایجاد کرد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; الگوی سرمایه فکری; دانشگاه و فرهنگ محوری; فرهنگ و دانشگاه های ایران

ارائه الگوی مدیریتی در تراز انقلاب برای مدیران عالی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر سبک مدیریتی شهید سپهبد قاسم سلیمانی DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.1.2.7 - محمد محمدظاهری (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
با توجه به تأثیرگذاری زیاد تصمیم‌های مدیران عالی در سطوح مختلف جامعه همراستایی سبک مدیریتی این مدیران با راهبردهای اصلی کشور ضرورتی انکارناپذیر است. جمهوری اسلامی ایران متناسب با راهبردهای خود سبک نوینی از حکمرانی و بهتبع آن الگوی مدیریت در سطح عالی را ارائه داد که برخی از مدیران سطوح عالی در راستای تحقق اهداف نظام و در طی 40 سال اخیر مطلوب عمل کرده و برخی دیگر دچار ضعفهایی بودند. شهید سپهبد قاسم سلیمانی به‌عنوان تنها مدیر عالی در نظام جمهوری اسلامی که موفق به گرفتن نشان ذوالفقار از رهبری معظم ایران شده است نهتنها در عملکرد شغلی خود موفق بود بلکه با محبوبیتی کمنظیر در سطوح و سلایق مختلف جامعه همراه شد. در این پژوهش کاربردی اکتشافی، با رویکرد آمیخته و با هدف ارائه الگوی مدیریتی مطلوب برای مدیران عالی در جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر سبک مدیریت شهید سلیمانی با استفاده از تحلیل مضمون مصاحبهها، فیلمها و دادههای متنی مرتبط با شهید سلیمانی، 44 مضمون پایه، 17 مضمون سازمان‌دهنده و شش مضمون فراگیر از طریق نرمافزار مکس کیو. دی. آ. (2018) مشخص شد. مضمونهای فراگیر برای الگوسازی ساختاری تفسیری در محیط نرمافزاری متلب در اختیار 30 نفر از خبرگان قرار گرفت که به شیوه گلوله برفی انتخاب شده بودند. مبانی اعتقادی بهعنوان اثرگذارترین مضمون در سطح چهارم، زمینههای فردی در سطح سوم، مشیهای سیاسی فرهنگی اقتصادی و سیاسی در سطح دوم، و زمینههای شغلی به‌عنوان اثرپذیرترین مضمون در الگوی پیشنهادی در سطح اول قرار گرفت. پیشنهاد میشود مدیران عالی از ویژگیهایی همچون روحیه انقلابی، وحدتآفرینی بین مسئولان و مسئولیتپذیری این شهید تأثیر بیشتری بپذیرند., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; الگوی مدیران عالی جمهوری اسلامی ایران; الگوی مدیریتی تراز انقلاب; سبک مدیریت اسلامی کاربردی; مدیریت شهید سپهبد قاسم سلیمانی

بررسی راهبردهای کلان تعامل مسجد و کودک و نوجوان با رویکرد تحلیل اهمیت عملکرد DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.1.3.8 - علیرضا شریف فرد; روح الله رازینی; حسین عباسی نوذری (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
مساجد جایگاهی اصیل در تربیت کودکان و نوجوانان دارند. این پژوهش با هدف اولویت‌بندی راهبردهای کلان در حوزه «تعامل مسجد و کودک و نوجوان» و ارائه توصیه‌های راهبردی به نهادهای خط‌مشی‌گذار در این حوزه شکل گرفت. با توجه به مسئله پژوهش مبنی بر سنجش اهمیت و عملکرد مؤلفه‌های راهبردی، وضع موجود و مطلوب مؤلفه‌های راهبردی «تعامل مسجد و کودک و نوجوان» با روش تحلیل اهمیت ـ عملکرد از دید سه دسته از خبرگان (پژوهشگران، فعالان فرهنگی ـ مسجدی، مسئولان ستادی) مورد بررسی قرارگرفته است. براساس نتایج پژوهش می‌توان گفت با توجه به شکاف بسیار زیاد وضع موجود و مطلوب، مهمترین عامل در راستای بهبود وضع موجود، پیوند و هم‌افزایی اضلاع تربیتی «مسجد، مدرسه خانواده و محله» است. علاوه بر آن نقش‌آفرینی بیرونی مسجد به همراه ساخت درونی آن به نسبت دیگر راهبردهای کلان بیشترین اثر را بر تعامل مسجد و کودک و نوجوان خواهد گذاشت. از سوی دیگر توجه همزمان به مؤلفه‌های رفتاری و ساختاری حائز اهمیت است. علاوه بر آن رویکرد مقبول در ارتقای وضع موجود بهدلیل مردم نهاد بودن مساجد، رویکرد «پایین به بالا» است؛ با وجود این به دلیل اولویت زیاد «نقش‌آفرینی آموزش‌وپرورش در استفاده از ظرفیت تربیتی مساجد» باید نسبت به تحقق این هدف، اهتمام ویژه‌ای صورت پذیرد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مسجد; تربیت دینی کودکان و نوجوانان; خط‌مشی فرهنگی مساجد; سازمانهای غیرانتفاعی مردم نهاد; کودک و نوجوان

مولفه های تمدن نوین اسلامی و الزامات شکل گیری و ثمرات آن مبتنی بر بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) - امیرحسن عزتی; عباس چهاردولی; محسن ترابی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
تمدن نوین اسلامی از سوی حضرت آیتالله خامنهای (مدظله العالی) بهعنوان چشمانداز فرا راهبردی امت اسلامی مطرح گردیده است و طلایهدار این سیر را نظام جمهوری اسلامی ایران میدانند. با شناخت ابعاد و مؤلفه‌های تمدن نوین اسلامی و الزامات شکلگیری آن در بیانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) است که می‌توان بهدرستی این چشمانداز را درک و برنامهریزی و هدفگذاری و بسیج منابع در مدیریت کلان کشور را با آن مطابق کرد. لذا در این پژوهش، که از نوع تحقیقات بنیادی است با بهرهگیری از روش تحلیل مضمون به تجزیه و تحلیل بیانات معظمله در حوزه تمدن نوین اسلامی پرداختیم. به‌منظور تدوین الگوی تمدن نوین اسلامی از نرم‌افزار پژوهش کیفی MAXQDA برای تحلیل مضمون استفاده شده است. براساس شناسههای استخراجی، دو بعد سختافزاری و نرمافزاری و پنج مؤلفه برای تمدن نوین اسلامی مشخص شد. همچنین الزامات شکلگیری تمدن نوین اسلامی نیز تبیین شد که شامل دو بعد ملی (دارای هشت مؤلفه) و فراملی (دارای دو مؤلفه) است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: الزامات شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی; بیانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی); تحلیل مضمون; تمدن نوین اسلامی; فصلنامه مدیریت اسلامی; IM

طراحی الگوی خودرهبری از دیدگاه قرآن کریم - امیرمسعود عطائی; سیدمحسن علامه; علی صفری; محمدصالح طیب نیا (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
این پژوهش با هدف تبیین ابعاد خودرهبری با استفاده از آموزههای قرآن کریم انجام شده است. براین اساس، روش پژوهش از نوع کیفی و روش تحلیل مضمون است. ابتدا متن قرآن کریم از دید مفاهیم مرتبط با خودرهبری (رهبری، خودرهبری، خودمدیریتی، خودکنترلی) مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت و 1536 مضمون اولیه استخراج شد؛ سپس با استفاده از تلخیص و مقولهبندی بهروش شناسهگذاری با تأکید بر مفاهیم مشترک، 214 مضمون مشترک اولیه تحت عنوان شاخص شناسایی شد. در ادامه با استفاده از ادغام و تلخیص دوباره این شاخصها، 73 مضمون با عنوان مضمونهای سازماندهنده و پس از آن با افزایش محدوده دستهبندی، 19 مضمون با عنوان مضمونهای فراگیر استخراج گردید. سرانجام نیز مضمونهای فراگیر در چهار دسته مفهوم اصلی خودرهبری، پیشنیازهای خودرهبری، راهبردها و روشهای خودرهبری و نتایج خودرهبری طبقهبندی شد. در بخش مفهوم اصلی خودرهبری، پنج مضمون عالی ارزیابی خود، انگیزهدهی بهخود، بهچالش کشیدن خود، بهبود مستمر خود و حفظ و کنترل خود شناسایی شد. در بخش پیشنیازهای خودرهبری، هفت مضمون عالی شناخت و ارتباط با خود، شناخت و ا, فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی

شناسایی مؤلفه‌های سازمان اخلاقی از دیدگاه قرآن و نهج‌البلاغه DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.1.7.2 - گل ارا پورمجرب; حسن زارعی متین; علی اصغر پورعزت; حمیدرضا یزدانی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
تحقق سازمانهای اخلاقی نیازمند شناسایی مؤلفه‌هایی است که بتوان براساس آنها بایدها و نبایدهای رفتاری را تعیین کرد. مؤلفه‌های اخلاقی براساس جهان‌بینی افراد معنا پیدا می‌کند و والاترین تعریف نسبت به اخلاق در جهان‌بینی اسلامی قابل ‌مشاهده است؛ از این‌رو شناسایی مؤلفه‌های سازمان اخلاقی نیز براساس مکتب اسلام انجام شده است؛ بدینمنظور با استفاده از تحلیل مضمون، آیات قرآن کریم و گزاره‌های نهج‌البلاغه مورد مطالعه و تدبر قرار گرفت و 68 مضمون پایه، 16 مضمون سازماندهنده و دو مضمون فراگیر مشخص شد. مضمون فراگیر عوامل سازمانی شامل مضمونهای سازماندهنده شایسته‌سالاری، آموزش اصول اخلاقی، تصمیم‌گیری مشارکتی، استفاده صحیح از منابع سازمانی، رعایت اعتدال، عدالت سازمانی، پیش‌بینیپذیری، ایجاد نظام تشویق و تنبیه براساس عملکرد و ایجاد واحدهای نظارتی را مورد توجه قرار داده است و مؤلفه‌های انسانی، مضمونهای سازمان‌دهنده رفتار شهروندی سازمانی، پرهیز از رفتارهای آمرانه، عملکرد اخلاقی، حفظ احترام افراد، رعایت حریم خصوصی افراد، حفظ عزت‌نفس، سوءاستفاده نکردن از پست و مقام را مدنظر دارد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; اخلاق اسلامی در سازمانها; سازمان اخلاقی; مؤلفه‌های اخلاق در سازمان; مدیریت سازمان و قرآن کریم و نهج البلاغه

شناسایی ابعاد نیازهای اجتماعی در صحیفه سجادیه - حمیدرضا ابراهیمی; حجت وحدتی; رضا سپهوند; محمودرضا اسماعیلی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
نیاز به حیات اجتماعی، بخش مهمی از زندگی انسان است که توجه به آن در سازمان به‌عنوان یکی از اجزای محیط اجتماعی، ضروری است. علت این مسئله این است که یکی از مهمترین عوامل ارتقای بهره‌وری در سازمان، توانایی ایجاد انگیزش مؤثر در کارکنان بر اساس شناخت نیازهای انسان است. ازسوی دیگر تفاوتهای فرهنگی، آسیبهای ناشی از استفاده از الگوهای انگیزشی غربی، ضرورت افزایش بهره‌وری و ضعف ابزارهای انگیزشی در سازمانهای ایرانی ایجاب می‌کند تا الگوهای بومی برای شناخت نیاز و انگیزش انسانی برپایه فرهنگ اسلامی ارائه شود؛ بنابراین در راستای این هدف، در این پژوهش، از صحیفه سجادیه به‌عنوان منبع داده‌ها به‌منظور تدوین الگو استفاده شد. تحلیل داده‌ها، با روش تحلیل مضمون و با استفاده از نرم‌افزار مکس کیودا انجام شد. دراین تحقیق پس از کنکاش در مجموعه داده‌ها، الگویی جدید از نیازها بر اساس فرهنگ اسلامی، تحت عنوان نیاز به حیات اجتماعی ارائه شد که مؤلفه‌های دهگانه آن تعریفی متمایز از نیازهای منابع انسانی ارائه می‌دهد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; انگیزش; نیاز; حیات اجتماعی; صحیفه سجادیه; نیازهای اجتماعی

فراتحلیل محرکها و بازدارنده‌های رفتار منافقانه در سازمان؛ کاوشی در سازمانهای ایرانی DOR:20.1001.1.22516980.1399.28.1.6.1 - زهرا صادقی آرانی; فاطمه نامیان (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
چنانچه کارکنان سازمان رفتاری از خود بروز دهند که با نگرش واقعی آنها سازگار نباشد به این کنش، رفتار منافقانه گفته می‌شود. تحقیقات انجام شده برای پایش عوامل مؤثر بر اینگونه رفتارهای انحرافی در سازمان پراکنده است و نتیجه جامعی ارائه نمی‌دهد. این پژوهش با هدف فراتحلیل پژوهشها دربارۀ محرکها و بازدارنده‌های رفتار منافقانه در سازمانهای ایرانی انجام شده است. در نتیجه جستجوی پژوهشها 28 سند مرتبط با موضوع یافت شد که براساس معیارهای فراتحلیل 13 مورد آن تأیید و مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج این پژوهش نشاندهنده این است که از میان متغیرهای بررسی‌شده تنها سه متغیر شبکه ارتباطات، نظام ارزیابی و مرکز کنترل درونی با مقدار معنی‌داری (P Value) بیشاز پنج درصد، بدون تأثیر بر رفتار منافقانه در سازمان گزارش شده است. هم‌چنین، متغیر خودشیفتگی و شایعه سازمانی بهترتیب با اندازه اثر 625/0 و 330/0 بیشترین و کمترین درصد تغییرات رفتار منافقانه در سازمان را تبیین کرده است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; خودشیفتگی; رفتارهای منافقانه در سازمان; ریاکاری; فراتحلیل; مدیریت برداشت و تصویر

رویکرد غایت گرایانه به علم دینی و ارائه الگوی دانشگاه مسئله‌محور - ساسان زارع; مهدی قضاوی زاده (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
امروزه دانشگاه‌ها به وظیفه اصلی خود که همان فلسفه وجودی دانشگاه است به‌طور بایسته و شایسته عمل نمیکنند. در بُعد آموزش، محتوای آموزشی با نیازهای فراگیران و جامعه متناسب نیست، در بُعد پژوهشی نیز، خروجیها به مشکلات و تنگناهای فعلی مردم و جامعه ناظر نیست. از این‌رو مسئلهمحوری نه در آموزش و نه در پژوهش وجود ندارد؛ به همین دلیل، دانشگاه مسئولیت اجتماعی خود را ادا نمیکند. دین اسلام که به فراگیری دانش تأکید زیادی دارد و علمآموزی را ارزش میداند، بسیار سفارش کرده است دانشی که فرا گرفته میشود اولاً علم نافع باشد؛ ثاًنیا به دانستهها عمل شود. در این صورت طبق نظر برخی اندیشمندان میتوان به چنین دانشی عنوان علم دینی اطلاق کرد و دانشگاهی که اینگونه باشد را میتوان دانشگاه اسلامی دانست. این پژوهش درصدد است باتوجه به تعریف مسئلهمحوری، مؤلفههای دانشگاه مسئله‌محور را استخراج کند و با استفاده از روش تحلیل مضمون به الگوی دانشگاه مسئلهمحور دست یابد. مضمونهای فراگیر به‌دست آمده درواقع متغیرهای اصلی الگوی دانشگاه مسئلهمحور است که عبارت است از: نظام آموزشی نیازمحور، تعامل با خدمتگیرندگان، تجاری‌سازی، نظام پژوهشی مسئلهمحور، مدیریت منابع مالی، امکانات و پشتیبانی، یادگیری سازمانی و مدیریت دانش، فرهنگ دانشگاهی، مدیریت منابع انسانی و نظام مدیریتی دانشگاه., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; علم دینی; دانشگاه مسئله محور; رویکرد غایتگرایانه نسبت به علم دینی; علم نافع

بازنمایی نقشهای تربیتی فرماندهان؛ تحلیل محتوای تجربه فرماندهان عالی نظامی در نزاجا - روح الله کریمی خویگانی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
هدف این مطالعه، تحلیل محتوای کیفی تجربه و خاطرات فرماندهان انتظامی به‌منظور تبیین نقشهای تربیتی آنان است. برای تحلیل اطلاعات این مطالعۀ کیفی از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شده است. جامعه مورد مطالعه، فرماندهان عالی انتظامی بودند که حداقل از جایگاه سازمانی 19 برخوردار بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و اطلاعات مورد نیاز با شیوه مصاحبه فردی نیمه‌ساختاریافته صورت گرفت که درنهایت 12 مصاحبه انجام شد. متن هر مصاحبه به‌عنوان واحد تحلیل ملحوظ گردید. در مرحله بعد شناسه‌گذاری انجام، و واحدهای معنایی به آن تبدیل، و شناسه‌ها تلخیص، و بر حسب اشتراکات معنایی دسته‌بندی شد و طبقات را تشکیل داد. در انتها طبقات با توجه به شباهتها و تمایزات معنایی، درونمایه‌ها را به‌وجود آورد. برای اعتباربخشی، درگیری مداوم محقق با موضوع و داده‌های تحقیق پابرجا بود و در راستای داشتن امکان تأیید، همۀ فعالیتها وکارها اعم از فرایند و شیوۀ یافته‌ها با دقت ثبت شد. در فرایند تحلیل داده‌ها، شش درونمایه اصلی، 12 طبقه و 44 زیر طبقه استنباط شد. نتیجه اینکه مدیران عالی نظامی و انتظامی تجربه‌های ارزنده‌ای دارند که شاید در هیچ منبع علمی ثبت نشده باشد. تحلیل این تجربه‌ها، که در صحنۀ عمل به بوتۀ آزمایش نهاده شده است، می‌تواند در تقویت دانش ضمنی و بومی برای نسل آیندگان سودمند باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که نقش‌های تربیتی فرماندهان شامل شش درونمایه اصلی: نقش معلمی، نقش مشاوره‌ای، نقش پدری، نقش مربی‌گری، نقش رهبری و نقش مدیری است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت اسلامی; ثبت تجربه فرماندهان; مدیریت با رویکرد عملی; مدیریت ماندگار و تأثیرگذار; نقش تربیتی فرماندهان

ارائه الگوی مدیریت بحران حضرت ابراهیم(ع) با بهره‌گیری از ابعاد چرخه سامانه مدیریت بحران جامع - الهه ابراهیمی; امیر غفوریان شاگردی; سعید آیباغی اصفهانی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
این مقاله با هدف تبیین نقش حضرت ابراهیم(ع) در مدیریت بحرانهایی که ایشان با آنها روبه‌رو بود درصدد است تا الگوی مدیریت بحران آن حضرت را با بهره‌گیری از ابعاد چرخه سامانه مدیریت بحران جامع ارائه کند. مطالعه موردی سیره حضرت ابراهیم(ع) به این دلیل حائز اهمیت است که ایجاد الگوی مدیریت بحران آن حضرت می‌تواند الگوی مناسبی برای مدیریت بحران در سازمانهای امروزی به‌طور عام باشد. روش پژوهش به‌لحاظ هدف، کاربردی و چگونگی گردآوری اطلاعات نیز توصیفی ـ تحلیلی است. ابزار گردآوری اطلاعات، بررسی و مطالعه متون و اسناد است. این پژوهش با رویکرد کیفی ـ پدیدارشناسانه و با استفاده از روش تحلیل هرمونتیک در مطالعه متون در مشخص‌کردن ابعاد و مؤلفه‌های مدیریت بحران حضرت ابراهیم(ع) با بهره‌گیری از ابعاد چرخه سامانه مدیریت بحران جامع با توجه به مؤلفه‌های پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی سعی کرده است. نتایج تحلیل نشان داد مدیران با داشتن ذهنی کل‌نگر می‌توانند در سازمان خود مشکل اصلی را شناسایی، و با ایجاد بحرانی عمدی، بحرانهایی را مهار کنند که پنهان و راهبردی است و در رفع آن بحران اقدام کنند., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت اسلامی; مدیریت بحران; چرخه سامانه مدیریت بحران جامع; حضرت ابراهیم(ع)

تبیین مضمونهای تعالی اخلاق سازمانی در پرتو نهج‌البلاغه - مسعود حقیقت شهرستانی; علی اصغر پورعزت; غلامرضا معمارزاده طهران; ناصر حمیدی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
اخلاق سازمانی، حاوی معیارهای اخلاقی است که سازمانهای امروزی برای انجام هرچه بهتر کارهای خود، به آن نیازمندند. از سوی دیگر باتوجه به اینکه نهج‌البلاغه از آموزه‌های اخلاقی سرشار است و می‌توان به تبیین مضمونهای تعالی اخلاق سازمانی با استفاده از این منبع مهم پرداخت. روش پژوهش، آمیخته است. در بخش کیفی با کمک تحلیل مضمون، مضمونهای تعالی اخلاق سازمانی از نهج‌البلاغه استخراج شد. با استفاده از تحلیل مضمون،231 مضمون پایه، 67 مضمون فرعی، 8 مضمون اصلی و 4 مضمون کلی استخراج گردید. برای محاسبۀ اعتمادپذیری از ارزش اعتماد لینکلن و گویا استفاده شد. محاسبۀ پایایی با کمک ضریب توافق بین دو شناسه‌گذار انجام شد. برای روایی از ضریب نسبی روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) استفاده شد. در قسمت کمیِ پژوهش با استفاده از روشDematel ، رابطۀ یکطرفه و دوطرفه، مضمونهای کلی تعالی اخلاق سازمانی  بررسی گردید. در میان چهار مضمون کلی استخراج‌‌شده، توجه به ارتباط اخلاقی و دقت در انتخاب و گزینش افراد، عناصر علی است. هم‌چنین توجه به ارتباط اخلاقی و توجه به ایجاد شرائط و محیط اخلاقی، بیشترین تعامل را با دیگر مضمونها دارد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت اسلامی; اخلاق سازمانی; اخلاق سازمانی در نهج‌البلاغه; تحلیل مضمون نهج‌البلاغه; تعالی اخلاق در نهج‌البلاغه

طراحی الگوی رهبری فرماندهان دوران دفاع مقدس با استفاده از رویکرد ترکیبی - ابراهیم بهمنی; هادی تیموری; محمد حسین مشرف جوادی; علی ربانی خوراسگانی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
این پژوهش به‌صورت ترکیبی و با هدف طراحی الگوی رهبری فرماندهان دوران دفاع مقدس انجام شده است. در بخش کیفی پژوهش از روش نظریه داده‌بنیاد استفاده شده و جامعه مورد مطالعه، فرماندهان دوران دفاع مقدّس یکی از یگانهای نیروی زمینی ارتش است که 18 نفر از آنها به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب، و دادهها به روش مصاحبه عمیق، گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار  NVivo 10 شناسه‌گذاری و تحلیل شد. جامعه آماری بخش کمّی پژوهش، فرماندهان و کارکنان آن یگان هستند که اعضای نمونه آماری به روش نمونهگیری طبقهای تصادفی انتخاب شدهاند. دادهها با توزیع و بازگشت 351 پرسشنامه محقق ساخته، گردآوری شد.  نتایج تحلیل دادهها حاکی است که مقوله جهانبینی ایثار، پدیده محوری الگوی رهبری فرماندهان دوران دفاع مقدّس است که بعد از تأثیرپذیری از شرایط علّی، مداخلهگر و زمینهای، باعث اتخاذ راهبردهای رفتاری مانند خدمت و توجه به پیروان، تعهد اخلاقی، صداقت، ارتباطات عاطفی و معنوی، شجاعت و خطرپذیری از سوی فرماندهان شده و در ادامه تحقق پیامدهایی مانند پیروزی در میدان نبرد، انسجام جامعه و افزایش قدرت بازدارندگی نظامی را به همراه داشته است. یافته‌های معادلات ساختاری در بخش کمّی، تأییدکننده روابط مؤلفه‌های الگوی رهبری طراحی‌شده است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مدیریت اسلامی; رهبری; الگوی رهبری و فرماندهی; جهان‌بینی ایثار; دفاع مقدّس

شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های نفوذ اجتماعی در سبک رهبری شهید قاسم سلیمانی - مهدی روح اللهی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
محققان حوزه مدیریت و رهبری، مهمترین مهارت رهبری را قدرت نفوذ آن بر افراد و توان همراه‌سازی آنان در جهت تحقق اهداف می‌دانند. شهید قاسم سلیمانی نیز با اتکا به همین قدرت نفوذ اجتماعی توانست در سطح عمومی به محبوبترین شخصیت سیاسی، نظامی کشور و در سطح بین‌الملل نیز به محور وحدت و نقطه ثقل تمامی جریانهای جبهه مقاومت تبدیل‌شود و معادلات منطقه‌ای را به‌نفع جریان مقاومت تغییر دهد؛ لذا از این دیدگاه می‌توان نفوذ اجتماعی را یکی از مؤلفه‌های رهبری در مکتب سردار شهید قاسم سلیمانی مورد مطالعه قرار داد؛ بنابراین محقق در این تحقیق به‌دنبال این است تا مبتنی بر راهبرد تحلیل مضمون و با استفاده از تحلیل بیش از 12 مصاحبه و سخنرانی و اسناد مرتبط با سبک رهبری و مدیریت ایشان، ابعاد و مؤلفه‌های نفوذ اجتماعی را در مکتب این شهید عزیز تشریح کند. مبتنی بر تحلیل نتایج، امکان نفوذ اجتماعی در مکتب شهید سلیمانی مبتنی بر "منابع نفوذ" است که قدرت مرجعیت اجتماعی، اعتبار و جذابیت آن را تولید می‌کند و تحقق نفوذ مبتنی بر "راهبردهای ششگانه نفوذ" شامل ایجاد اضطرار محرک با توسل به جنبه‌های الهامبخش، درک نیازها و علائق مخاطب و همراهی با آن، جلب محبت و مهرورزی، مدیریت و تصمیم‌گیری مشارکتی، مردم‌باوری و تعامل سازنده با طیفهای گوناگون مردم، و رهبری پیشرو است و این فرایند نفوذ موجب "پیامدهای نفوذ" در چهار سطح شده است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; مکتب شهید سلیمانی; سبک رهبری شهید قاسم سلیمانی; عوامل نفوذ اجتماعی در مدیریت; مدیریت شهید قاسم سلیمانی

ارائه الگوی مدیریت جهادی در فعالیت‌های سازندگی با رویکرد الگو سازی ساختاری تفسیری(ISM) (نمونه پژوهش: قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا (ص)) - امیر حصیرچی; روح الله تولایی; عبادالله عبدالهی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
مدیریت جهادی به‌عنوان سبک مدیریتی بومی موفق در عرصه‌های مختلف سیاسی، دفاعی، فرهنگی و سازندگی گام اول انقلاب اسلامی، اگر تبدیل به الگوی قابل تکثیر شود، می‌تواند در گام دوم انقلاب بسیار راهگشا باشد. یکی از بهترین تجربه‌های موفق در این زمینه در مگاپروژه‌ها و خدمات در قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا کسب شده است. هدف اصلی این پژوهش ارائه الگوی مدیریت جهادی در فعالیتهای سازندگی است. با مرور ادبیات نظری و پیشینه موضوع، متغیرهای مؤثر بر مدیریت جهادی به روش تحلیل مضمون، استخراج و با استفاده از نظر خبرگان، 22 متغیر نهایی وارد الگوسازی ساختاری تفسیری شد. این متغیرها در سطوح مختلف و با توجه به قدرت نفوذ و وابستگی آنها طبقه‌بندی و سطح‌بندی، و به‌منظور آزمون و تأیید الگو از تحلیل میک‌مک و تکنیک دیمتل استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مؤلفه یگانه لا‌اله‌الا‌الله اصل بنیادین و ریشه الگوی مدیریت جهادی، مؤلفه‌های چهارگانه ارزش‌مداری، اعتقادمحوری، معرفت‌محوری و جهادمحوری، مبانی فکری و فلسفی و سطح دوم، مؤلفه‌های هفتگانه رسالت‌محوری و آرمانخواهی، تکلیف‌گرایی و نتیجه‌گرایی توؤمان، بینش و عمل هولوگرامی، نگاه فراپیمانکاری، نگاه فراجناحی، مردم‌پایگی کارها و ابتنا بر ویژگیهای شخصیتی، اخلاقی و مدیریت اسلامی و انقلابی، مبنای حرکت مدیریت جهادی و سطح سوم، مؤلفه‌های چهارگانه بومی‌سازی و خودکفایی در علم و فناوری، تمرکز بر گلوگاه‌ها (با استفاده از همه ظرفیتها)، تمرکز بر تکمیل زنجیره ارزش (ظرفیت‌شناسی و ظرفیت‌سازی) و به‌کارگیری صنعت و دانشگاه در سازندگی، راهبردهای متخذه و سطح چهارم و مؤلفه‌های سه‌گانه غلبه بر موانع و محدودیتها (غلبه بر تحریمها، انحصارشکنی، بن‌بست‌شکنی)، مدیریت بر محیط و چابک‌سازی و تحرک‌پذیری، نتایج و سطح پنجم، و درنهایت مؤلفه‌های سه‌گانه پیشروندگی (خط شکنی)، پیشبرندگی (شتاب‌دهی و حرکتهای جهشی ـ میان‌بر) و اثرگذاری و الگوسازی ماندگار جزء پیامدهای مدیریت جهادی و سطح ششم الگو خواهد بود., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; الگوسازی ساختاری تفسیری(ISM); فعالیتهای سازندگی; قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا‌(ص); مدیریت جهادی

طراحی الگوی انگیزش کارکنان مبتنی بر سیره حضرت علی علیه‌السلام - رقیه ستوده; مسلم باقری; محسن جاجرمی زاده (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
یکی از عوامل تأثیرگذار در بقا، پویایی و تحقق سیاست‌ها و اهداف سازمان، منابع انسانی با انگیزه است. قبل از هرگونه اقدام در زمینه ایجاد انگیزش، باید به شناخت درستی در مورد ابعاد وجودی انسان رسید و باتوجه به تفاوت نگاه اسلام و غرب به ابعاد وجودی انسان، کشورها و سازمانهای اسلامی نیازمند طراحی الگو‌های بومی و اسلامی در زمینه انگیزش منابع انسانی مسلمان خود هستند. این پژوهش به‌دنبال طراحی الگوی محتوایی انگیزش کارکنان و طراحی الگوی فرایندی انگیزش کارکنان از دیدگاه حضرت علی علیه‌السلام است. پژوهش، جزء تحقیقات اکتشافی و از نظر هدف، بنیادی و نیز از لحاظ فرایند، نظریه‌پردازی داده‌بنیاد است که با استفاده از این روش به طراحی الگو‌های محتوایی و فرایندی انگیزش کارکنان براساس اسناد، کتابها و مقالات دربارۀ سیره امام علی علیه‌السلام اقدام شده است. هم‌چنین به‌منظور اعتبارسنجی الگو از شاخص کاپا استفاده شده است که برای هر دو الگو در سطح معتبر اندازه‌گیری شد. نتایج نشاندهنده این است که الگوی محتوایی انگیزش منابع انسانی براساس سیره امام علی علیه‌السلام شامل 23 شاخص، نه مؤلفه و سه بعد (نیازهای معنوی، نیازهای روانشناختی و نیازهای طبیعی) و هم‌چنین الگوی فرایندی انگیزش منابع انسانی براساس سیره ایشان شامل ابعاد شرایط علّی، شرایط مداخله‌گر، شرایط زمینه‌ای، مقوله محوری، راهبردها و پیامد طراحی شد. انتظار می‌رود یافته‌های این تحقیق در زمینه ایجاد انگیزش در کارکنان، راهگشای مدیران در جوامع اسلامی باشد., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; انگیزش در اسلام; انگیزش در غرب; سیره امام علی علیه‌السلام; الگوی محتوایی/ فرایندی انگیزش

معرفی مفهوم و مولفه‌های سپرسازی از مذهب در سازمان - فرزانه یگانه راد; علی اصغر پورعزت; داود کیاکجوری; محمدجواد تقی پوریان گیلانی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
هدف از این مقاله، فراهم آوردن چارچوبی مفهومی برای سپرسازی از مذهب در سازمانها است.  سپرسازی از مذهب، ایده‌ی نویی است که فقدان متون کافی در این زمینه، پژوهشگران را بر آن داشت طی مصاحبه‌های عمیق با 13 خبره‌ی دانشگاهی در حوزه دین‌پژوهی و مدیریت رفتار سازمانی، با استفاده از رویکرد ساختاری نظریه داده‌بنیاد به ارائه الگوی جامع و منسجم برای مفهوم سازی سپرسازی از مذهب بپردازند. روایی پروتکل مصاحبه با استفاده از روایی صوری و محتوا و پایایی آن با توافق بین دو کدگذار حاصل شده است. الگوی نهایی، ضمن روشن ساختن ماهیت سپرسازی مذهبی، به تفکیک، عوامل علّی، زمینه‌ای و مداخله‌گر موثر در بروز این عارضه را نمایان می‌سازد و راهبردها و پیامدهای مثبت ناشی از مهار سپرسازی را در کنار پیامدهای منفی سپرسازی از مذهب معرفی می‌کند. نتایج این مطالعه نشان داد سپرسازی از مذهب مفهومی چند وجهی است که در چهار سطح: ذهنی، کنش وظیفه ای، کنش اجتماعی و سطح عملکردی قابل شناسایی است. همچنین مشخص گردید بروز سپرسازی از مذهب تابع عواملی خاص بوده، تا حدی قابل پیش‌بینی است. این مطالعه در نهایت به معرفی راهبردهای کنش سپرسازی از مذهب و  زمینه بروز آن و  پیامدهایش پرداخته است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; سپرسازی از مذهب; طفره روی سازمانی; طفره‌روی اجتماعی

طراحی الگوی شایستگی خادم‌یاران آستان قدس رضوی - محمد مقدم; اعظم بابکی راد; محمد رافتی (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
یکی از مشکلات برای شناخت شایستگی‌ها که بر سر راه سازمانها هست، انتخاب الگویی مفهومی یا چهارچوبی جامع، درست و عمیق از شایستگی‌های سازمانی است. این تحقیق به‌دنبال طراحی الگوی شایستگی خادم‌یاران آستان قدس رضوی است که تاکنون به آن پرداخته نشده است. به این منظور در پژوهش در آغاز به مطالعه گسترده ادبیات ‌پژوهش پرداخته، و سپس ازطریق مصاحبه با خادم‌یاران، نخبگان و مدیران مسئول در آستان قدس ‌رضوی حجم زیادی از داده‌ها جمع‌آوری شد. پس از چند نوبت مرور مصاحبه‌ها و یادداشتها و بر اساس نظریه داده‌بنیاد نسبت به تجزیه وتحلیل داده‌ها (پنج مرحله شناسه‌گذاری و طبقه‌بندی اطلاعات) اقدام شد. در مرحله بعد باتوجه به نتایج تجزیه و تحلیل مصاحبه‌ها و با کمک‌گرفتن از نظریه‌ها و یافته‌های علمی دانشمندان، ابعاد و مؤلفه‌های شایستگی خادم‌یاران آستان قدس‌رضوی (چهار نوع شایستگی که عبارت است از: شایستگی خدمت ‌بی‌منت جهادی، شایستگی‌های ‌فردی، شایستگی‌های تعاملی و شایستگی‌های سازمانی) استخراج شده است. درنهایت بر اساس ابعاد و مؤلفه‌های شناسایی‌شده، الگوی شایستگی خادم‌یاران در آستان قدس ارائه شده است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; خادمان آستان قدس; خادم‌یاران آستان قدس; خدمتگزاری صادقانه و بی‌منت; طراحی الگوی شایستگی

ارائه الگوی تعالی معنویت سازمانی با تأکید بر آموزه‌های اسلامی در سازمان بیمه سلامت ایران - یوسف امیری; میثم لطیفی; علیرضا اسلامبولچی; علی اصغری صارم (دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام)
هدف این پژوهش فهم الگوی تعالی معنویت سازمانی با تأکید بر آموزه‌های اسلامی و ارائه راهکارهایی به‌منظور تعالی معنویت در سازمان بیمه سلامت ایران است. در این  پژوهش با استفاده از رویکرد ترکیبی به شناسایی اجزای الگوی تعالی معنویت سازمانی با رویکرد اسلامی و ترسیم روابط آنها پرداخته شده است. در بخش کیفی با استفاده از اطلاعات مصاحبه و نظر خبرگان و روش تحلیل مضمون، ابعاد الگوی تعالی معنویت در سازمان با رویکرد اسلامی شناسایی شده است. در ادامه با روش الگوسازی ساختاری ـ تفسیری، سطح‌بندی معیارهای الگوی تعالی معنویت سازمانی با رویکرد اسلامی طراحی شد. این امر بر اساس توزیع پرسشنامه بین اعضای سازمان بیمه سلامت ایران انجام شده است. بر اساس روش تحلیل مضمون، 53 مضمون پایه نهایی و هشت مضمون سازماندهنده و سه مضمون فراگیر استخراج شده است. یافته‌های تحلیل مضمون نشان می‌دهد که اجزای اصلی الگوی تعالی معنویت در سازمان با رویکرد اسلامی فضائل اخلاقی، بنیانهای معرفتی سازمان، رعایت اصول اخلاقی و وجدانی نسبت به کارکنان، عملکرد سازمان با رویکرد اسلامی، فضای معنوی مؤثر بر عملکرد سازمان، اصول اخلاقی سازمان نسبت به ذی‌نفعان، عدالت‌محوری و رشد و ارتقای فرهنگی و معنوی کارکنان است. نتایج روش الگوسازی معادلات ساختاری حاکی است که "بنیانهای معرفتی" دارای بیشترین قدرت نفوذ و "عملکرد سازمان با رویکرد اسلامی" دارای بیشترین وابستگی است., فصلنامه مدیریت اسلامی (IM)
Keywords: IM; فصلنامه مدیریت اسلامی; معنویت; معنویت سازمانی; سازمان بیمه سلامت; معنویت سازمانی اسلامی

الگوی رهبری خدمتگزار مبتنی بر دیدگاه امام خمینی(ره) - محمد شیخ زاده (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
خدمت و خدمتگزاری، یکی از عالی‌ترین مضامین مطرح‌شده در متون دینی و گفتار و سیره رهبران دینی ما مسلمان است. به‌رغم بحث‌ها و گفتگو‌های فراوانی که در این زمینه میان مدیران و رهبران جامعه ما صورت می‌گیرد، اما هنوز این مفهوم و مصادیق آن در قالب یک الگوی علمی و مدون ارائه نشده است. حال آنکه حدود چهار دهه از مطرح شدن و عملیاتی شدن الگوی رهبری خدمتگزار در چندین کشور غربی می‌گذرد. این تحقیق به منظور پر کردن این خلأ علمی در کشور و با الگو قرار دادن امام خمینی(ره)، به عنوان یک رهبر خدمتگزار، به بررسی اندیشه‌های آن شخصیت در زمینه رهبری خدمتگزار پرداخته است. هدف از این تحقیق، بررسی سه سؤال اساسی چرایی، چیستی و چگونگی رهبری خدمتگزار از دیدگاه امام خمینی(ره) و ارائه یک الگوی جامع در این زمینه است. در این تحقیق که یک پژوهش بنیادی از نوع توصیفی _ اکتشافی است، برای بررسی الگوی رهبری خدمتگزار از دیدگاه امام خمینی(ره) از روش تحلیل مضمون استفاده شده است. برای گردآوری و شناسایی مضامین مرتبط با رهبری خدمتگزار، نخست مبانی نظری و دیدگاه‌های مختلف صاحب‌نظران غربی طی سال‌های اخیر بررسی شد، سپس با بررسی و مطالعه کامل دورۀ 22جلدی صحیفه امام، مضمون‌های مرتبط، استخراج و کدگذاری گردیده و فراوانی آنها شمارش شده‌اند. به منظور تدوین الگوی جامع رهبری خدمتگزار از دیدگاه امام خمینی(ره)، از نرم‌افزار تحقیق کیفی NVivo 8 برای انجام تحلیل مضمون استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهند این الگو دارای سه مضمون غالب، پانزده مضمون فراگیر، 35 مضمون سازمان‌دهنده و 110 مضمون اصلی و 22 مضمون فرعی است. روابط میان این مضمون‌ها نیز در قالب یک الگو ارائه شده‌اند. در پایان نیز پیشنهادهایی برای تحقیقات آینده ارائه شده است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: تحلیل مضمون; الگو; امام خمینی(ره); رهبری خدمتگزار; صحیفه امام

تدوین الگوی مدیریت اثربخش مسجد - رسول عباسی; غلامرضا طالقانی; ابوالحسن فقیهی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
تحقیق حاضر با هدف شناسایی عناصر اساسی الگوی مدیریت اثربخش مسجد انجام شده است. روش طراحی الگوی مفهومی در این پژوهش، مفهوم‌سازی عملی منفرد بوده و گردآوری اطلاعات از منابع مختلف علمی و دینی انجام شده است. تحقیق حاضر از نظر جهت‌گیری تحقیق، بنیادی؛ فلسفه تحقیق، اثبات‌گرا؛ رویکردهای تحقیق، استقرائی؛ استراتژی تحقیق، پیمایشی (دلفی)؛ اهداف تحقیق، اکتشافی و نیز از نظر افق زمانی، مقطعی است. با طراحی پرسشنامه و تشکیل پانل دلفی از خبرگان نظری و اجرایی، سه مرحله تحقیق دلفی انجام شده است. یازده بُعد در این الگو در پنج حوزۀ ورودی، فرایند، خروجی، پیامد خروجی و عناصر محیطی شناسایی شدند. ابعاد ورودی عبارت‌اند از: شایستگی‌های امام مسجد، شایستگی‌های فعالان(کارگزاران)، شایستگی‌های جماعت (مأمومین) و منابع (منابع مالی، مادی و اطلاعات). حوزه فرایند، بُعد اقدامات و حوزه خروجی‌ها، تنوع و کیفیت برنامه‌ها و خدمات را شامل می‌شوند. جذب حداکثری و تحول و تعالی حوزه پیامد خروجی را تشکیل می‌دهند. عناصر محیطی نیز دربرگیرنده سازمان‌های محیطی و بافت محلی هستند. بررسی و تحلیل نتایج تحقیق دلفی نیز نشان می‌دهد از نظر خبرگان تحقیق، از میان ابعاد مختلف الگو، شایستگی‌های امام مسجد بیشترین تأثیر را در اثربخشی مسجد دارد. ضمناً برخلاف تصور عمومی، کیفیت برنامه‌های مسجد، اهمیت بیشتری را در شاخص‌های عملکردی مسجد در مقایسه با تنوع برنامه‌ها و خدمات دارد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; الگو; اثربخشی; مدیریت مسجد; عملکرد اثربخش

تأملی بر رابطه فضیلت و صلاحیت در مدیریت اسلامی - علی نقی امیری; عباس رشنوادی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف این مقاله بررسی چگونگی رابطه دو معیار اساسی «فضیلت» و «صلاحیت» در مدیریت اسلامی است. بررسی‌ها نشان می‌دهند که از منظر صاحب‌نظران مدیریت در غرب، فضیلت‌ها و شایستگی‌های فنی و تخصصی یکسان دانسته شده‌اند و اصولاً در پارادایم مدیریت غربی، میان این دو معیار در بیشتر موارد تفاوتی قائل نشده‌اند (مک‌کولی و لاوتن، 2006). در این مقاله تلاش شده تا با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و با توجه به این واقعیت که تعریف فضایل تا حدودی از دیدگاه اسلام متفاوت با نگاه غالب در دنیای غرب است، به این پرسش پاسخ داده شود که آیا در مدیریت اسلامی که ارزش‌های بنیادی آن تا حدودی متفاوت از ارزش‌های مدیریت غربی است، فضیلت‌ها با صلاحیت‌های فنی و شایستگی‌های تخصصی یکسان است، یا تفاوتی معنا‌دار دارد. جامعه آماری این پژوهش بدین شرح است: گروهی از اعضای هیئت علمی و دانشجویان مقطع دکترای رشته مدیریت در دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس و علامه طباطبایی که با مبانی مدیریت اسلامی آشنا هستند و شماری از فضلای حوزه علمیه که نوعاً در زمینه مدیریت اسلامی صاحب‌نظر محسوب می‌شوند. یافته‌های پژوهش پس از تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها نشان می‌دهد که پاسخگویان در اغلب موارد ضمن تفاوت قائل شدن میان فضایل و صلاحیت‌ها، این دو دسته ملاک را از منظر مدیریت اسلامی الزاماً یکسان ندانسته و برخلاف دیدگاه رایج در دنیای غرب و به‌تبع آن در پارادایم مدیریت غربی، فضیلت‌ها و صلاحیت‌ها را دو معیار نسبتاً مجزّا و تا حدودی متفاوت از هم می‌دانند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; فضیلت; مدیریت غربی; صلاحیت

مفهوم‌پردازی سازمان‌های ایمان‌محور و بررسی نقش آنها در توسعه خدمات اجتماعی: تبیین نقش عقلانیت هنجاری - احسان رهبر (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
به‌طور کلی، بررسی نقش دولت‌ها و سازمان‌های اقتصادی در توسعه جوامع، به دلیل غلبه رویکرد روان‌شناسانه بر رویکرد جامعه‌شناسانه در تبیین سازمان‌ها، به‌تفصیل بحث شده است. آنچه در ادبیات علمی داخل و خارج کشور مغفول مانده، نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در توسعه اجتماعی است. سازمان‌های مردم‌نهاد که روزبه‌روز بر شمار آنها افزوده می‌شود، به دو دسته کلی: قدسی و غیر قدسی تقسیم می‌شوند. درباره سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن) بحث‌هایی صورت‌گرفته، ولی مفهوم‌سازی در زمینه سازمان‌های ایمان‌محور (سام) که سازمان‌های مردم‌نهاد و قدسی هستند، مهجور مانده است. یک سازمان ایمان‌محور به دلیل ظرفیت ایمانی‌اش دارای اثربخشی مضاعف نسبت به دیگر سازمان‌های مردم‌نهاد در ارائه خدمات اجتماعی است. این مقاله درصدد است تا اهمیت این‌گونه سازمان‌ها را بیش از پیش نمایان سازد. بدین منظور، نخست با تشریح عقلانیت هنجاری و مفهوم‌پردازی سازمان‌های ایمان‌محور، ایجاد این نوع سازمان را توجیه‌پذیر می‌کند، سپس به بررسی این‌گونه سازمان‌ها پرداخته می‌شود و درنهایت از نقش سازمان‌های ایمان‌محور ارائه خدمات اجتماعی بحث می‌شود., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: خدمات اجتماعی; سازمان ایمان‌محور; عقلانیت ارزشی

مدیریت اسلامی؛ از التقاط ایدئولوژیک تا التقاط علمی - علی اصغر پورعزت (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
قرآن و سنّت پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت او(ع)، منابع اصلی و مهم فهم دین‌اند. به تعبیری، فهم مدیریت از دیدگاه اسلام نیز فهم سنّت پیامبر است که فقط از طریق مراجعه کردن به قرآن، به منزله مبنا و نیز رصد سنّت پیامبر(ص)، به مثابه جلوه احکام، و پی‌گیری سیره اهل‌بیت(ع) به منزله معرف و مفسر قرآن و سنّت پیامبر(ص)، میسّر می‌گردد. روش‌های دیگر پژوهش درباره مدیریت اسلامی، معمولاً به رصد شیوه‌های مدیریت مسلمانان یا تعمیم‌های التقاطی باورهای شبه‌اسلامی منجر می‌شود؛ این التقاط به سه گونه جلوه می‌کند؛ التقاط ایدئولوژیک که خاستگاه آن باورهای جزم‌آلود ایدئولوژی‌محور و غیر دینی است و التقاط علمی که خاستگاه آن باورهای حیرت‌زده شبه‌علمی است و التقاط در عمل که خاستگاه آن تجربه‌های فردی یا گروهی مسلمانان است. مدیریت اسلامی هنگامی مجال تعریف می‌یابد که از این التقاط سه پیراسته باشد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اجتهاد; استناد به نص; استنباط; التقاط ایدئولوژیک; التقاط تجربی; التقاط علمی; الگوگیری صحیح; محکمات

شاخص‌های عدالت در سازمان - علی آقا پیروز (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
عدالت، ابعاد گوناگونی همچون عدالت اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اداری دارد. در حوزۀ سازمان که سیطرۀ گسترده‌ای بر زندگی امروز انسان‌ها دارد، عدالت نه یک آرمان، بلکه یک ضرورت است. مسئله اصلی این است که: شاخص‌های عدالت سازمانی کدام‌اند تا با تحقق عدالت در آن شاخص‌ها، بتوان به اجرای عدالت در سازمان رسید؟ مفاهیم عدالت: قرار دادن هر چیزی در جای خود، انصاف و داد، مساوات، رعایت حقوق و رساندن هر ذی‌حقی به حقش و اعتدال و میانه‌روی است و دارای سه نوعِ توزیعی، رویه‌ای و مراوده‌ای است. مهم‌ترین شاخص‌های عدالت سازمانی در نهج‌البلاغه عبارت‌اند از: عدالت در مدیران، عدالت در گزینش، جذب و شایسته‌سالاری، عدالت در سیاستگذاری‌ها، عدالت در نظارت و ارزیابی عملکرد و عدالت در پرداخت حقوق، دستمزد و پاداش. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی _ تحلیلی است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: عدالت; اعتدال; انصاف; شایسته‌سالاری; مساوات

بررسی رابطه بین اخلاق کار اسلامی و خلاقیت کارکنان ادارات شهرستان کازرون - پری جان مشایخ (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی رابطه اخلاق کار اسلامی و خلاقیت کارکنان ادارات شهرستان کازرون است.پژوهش به روش توصیفی (همبستگی) است که تعداد 65 نفر از کارکنان ادارات شهرستان کازرون براساس فرمول کوکران و به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش شامل دو پرسشنامه اخلاق کارِ اسلامیِ علی (2001) و خلاقیت رندسیپ بود که هر دو دارای روایی و پایایی قابل قبول بودند. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از آزمون‌های ضریب همبستگی t و رگرسیون چندمتغیره مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دادند که میان اخلاق کار اسلامی و خلاقیت کارکنان رابطه معناداری وجود دارد (56/0=r ، 01/0>ρ). همچنین نتایج به‌دست‌آمده از آزمون t نیز مبین آن است که میان اخلاق کار اسلامی کارکنان زیر 35 سال و بالای آن تفاوت معناداری وجود ندارد (25/0=ρ ، 15/1=t). نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره هم نشان می‌داد که میان جنسیت، سطح تحصیلات و سابقه کاری کارکنان و میزان اخلاق کار اسلامی آنها رابطه معناداری وجود ندارد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اخلاق کار اسلامی; خلاقیت

بررسی مقایسه‌ای رویکردهای غربی و اسلامی به انگیزش: به سوی توسعه دانش بومی - جعفر ترک زاده; فاطمه زینلی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
انسان موجودی اجتماعی است که تحت تأثیر فلسفۀ حاکم بر جامعه خویش برانگیخته میشود و اقدام به ارضای نیازهای خویش و تحقق باورها و اهداف خود مینماید. بنابراین میتوان گفت، انسان محصور در اندیشه غربی، عمدتاً انگیزۀ خود را در مسیرهای مادی میبیند و میجوید. حال آنکه بر اساس آموزههای اسلامی، انسان تنها پدیدهای مادی نیست بلکه دارای یک جنبه روحانی است که باید نیازها و اهداف معنویش نیز تأمین شود. نظر به این مهم، در این مقاله تلاش گردیده است ضمن تبیین موجز جایگاه انگیزش در رفتار فردی و اجتماعی انسان، به بررسی آن از دیدگاه تئوریهای غربی و دیدگاههای اسلامی پرداخته شود. در این راستا پس از بیان مبانی انگیزش بر اساس تئوریهای رایج غربی، اهم مترادفهای انگیزش در قرآن کریم همراه با آیات مربوطه مرور و جمعبندی شده است. به علاوه، نظر علمای متقدم و معاصر مسلمان نیز درباره موضوع بیان شده است و بدین‌سان چارچوبی نظری از دیدگاه اسلامی به انگیزش نیز شکل گرفته است. این چارچوب ضمن آنکه میتواند مبنایی برای درک بهتر نظر دین مبین اسلام و علمای مسلمان پیرامون انگیزش واقع شود، ما را به این نتیجه میرساند که هرچند متأسفانه به دلیل انقطاع روند علمی پیشآمده در برخی حوزههای علوم اسلامی همچون بحث پیش رو، نظریههای مشخصی در آن زمینه پرورده و ارائه نشده است، اما قابلیت لازم برای توسعه نظریههای انگیزشی اسلامی وجود دارد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; انگیزش; مدیریت منابع انسانی; مبانی اسلامی انگیزش; نظریه‌های انگیزش

بررسی مؤلفه‌ها و شاخص‌های پاداش‌های معنوی در سازمان از دیدگاه اسلام - نگین سنگری; محمدمهدی تنعمی; مجتبی امیری (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
در بازار بسیار رقابتی امروز، نیاز سازمان‌ها به حفظ نیروی انسانی متخصص بیش از پیش آشکار شده و ارائه پاداش، راهبردی در جهت رسیدن به این مهم است؛ چرا که کارکنان با توجه به تغییر و تحولات سریع دنیای امروزی به عنوان منابع دانشی و سرمایه‌های ارزشمند، مهم‌ترین مزیت رقابتی برای سازمان‌ها محسوب می‌شوند. بنابراین، نه‌تنها باید نیازهای مادی، بلکه نیازهای غیر مادی آنها را نیز درک نمود و برآورده ساخت. قرآن کریم با ترسیم حیات طیب و نشان دادن راه رسیدن به آن، از روش‌های گوناگونی به منظور ایجاد انگیزه در انسان برای وصول به هدف بهره برده است. یکی از روش‌های مهم برای ایجاد انگیزه در انسان، برای دستیابی به حیات طیب و هدف مطلوب، تشویق از طریق ارائه پاداش است. در این پژوهش با بررسی پیشینه موضوع تعریف‌هایی از پاداش‌های معنوی و نامحسوس ارائه شده‌اند و از آنجا که مطالعات صورت‌گرفته در این زمینه براساس شاخص‌های ادبیات غرب هستند، به بررسی مؤلفه‌ها و شاخص‌های پاداش‌های معنوی از دیدگاه اسلام پرداخته شده است. بدین منظور تحلیل محتوای کیفی همه آیات قرآن کریم بر مبنای تفسیر نمونه، از آیت‌الله مکارم شیرازی و همکاران و نامه‌ها، خطبه‌ها و حکمت‌های مندرج در کتاب شریف نهج‌البلاغه، براساس ترجمه فیض‌الاسلام صورت گرفته‌اند. درنتیجه دو مؤلفه اصلی پاداش‌های معنوی دنیوی و پاداش‌های معنوی اخروی شناسایی و شاخص‌ها و سنجه‌ها برای ارزیابی سازمان‌ها ارائه شده‌اند. در پایان نیز راهکارهایی برای پیاده‌سازی نمودن پاداش‌های معنوی در سازمان مانند آموزش و پرورش، هدایت و قدردانی به منظور بهره‌گیری از نقش انگیزشی اثربخشی که با توجه به آموزه‌های دین مبین اسلام بر رشد و تعالی کارکنان دارند، ارائه شده‌اند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: پاداش‌های معنوی اخروی; پاداش‌های معنوی دنیوی

بازنمایی شاخص‌های توکل: مدخلی بر تصمیم‌گیری حکیمانه - الهه شیعه زاده; سعید مرتضوی; محمدعلی انصاری (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
نقش باورها و ارزش‌های دینی بر رفتار افراد بر کسی پوشیده نیست، مدیران سازمان‎ها نیز از این قاعده مستثنا نیستند. در این میان توکل به خداوند در زمره ارزش‎ها و اعتقاداتی قرار می‎گیرد که به‌رغم اهمیت بسیار و نقش کارکردی این مفهوم در رفتار مدیران و فرایند‎های مدیریت، به‌ویژه در فرایند تصمیم‎گیری، پژوهشگران مدیریت کمتر بدان پرداخته‎اند. در این راستا، هدف پژوهش حاضر، احصاء شاخص‎های رفتاری و نگرشی توکل است. بدین منظور، این شاخص‎ها از طریق مصاحبه با ده تن از صاحب‌نظران مدیریت اسلامی، به روش گلوله برفی استخراج گردید. به منظور کسب اطمینان از یافته‎های حاصل از مصاحبه و ماهیت نگرشی _ رفتاری شاخص‎ها، روش دلفی نیز به کار گرفته شد، و سیزده شاخص رفتاری و نوزده شاخص نگرشی توکل شناسایی شدند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: توکل; تصمیم‎گیری; شاخص‌های توکل

تأثیر رویکرد منفعت‌گرایی اخلاقی بر دانش مدیریت و سازمان - امیر حسین زاده (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
فلسفه اخلاق شامل دو بخش اخلاق هنجاری و فرااخلاق است. نظریات اخلاق هنجاری نیز به دو دسته غایت‌گرا و وظیفه‌گرا تقسیم می‌شوند. منفعت‌گرایی یکی از ریشه‌دارترین نظریات غایت‌گرایانه است که از سوی بنتام و میل در قرن نوزدهم توسعه یافت. مطابق این رویکرد، فعل اخلاقی، فعلی است که حداکثر خیر را برای اکثریت افراد مرتبط با آن فعل، ایجاد کند. در این مقاله پس از تقریر دیدگاه‌های بنتام و میل، معیار منفعت و چگونگی محاسبه آن مطرح شده و عمده نقدهای مطرح‌شده بر این رویکرد، عنوان می‌شوند. این رویکرد در دو بخش فلسفه مدیریت و تئوری‌های مدیریت، بر دانش سازمان و مدیریت تأثیر داشته است. از دیدگاه فلسفی، سازمان‌هایی که با هدف حداکثر نمودن ارزش سهامداران خود در فضای رقابتی به کسب و کار مشغول هستند __ برخلاف سازمان‌های دولتی __ نمی‌توانند منفعت‌گرا باشند. در بخش تئوری‌های مدیریت نیز تصمیم‌گیری، به عنوان جزء اصلی مدیریت، می‌تواند با ویژگی‌های منفعت‌گرایی خود را تطبیق دهد و رهبری، به عنوان فرایند اثرگذاری غیر رسمی بر افراد، با اتخاذ رویکرد مشارکتی می‌تواند از نظر اخلاقی، منفعت‌گرا محسوب شود., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت; فلسفه اخلاق; منفعت‌گرایی

نقش مدیریت منابع انسانی در تعالی اخلاق حرفه‌ای مراکز پژوهشی دینی استان قم - مجید سلیمانی; علی باقی نصرآبادی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف این پژوهش، دستیابی به تأثیر مدیریت منابع انسانی در تعالی اخلاق حرفه‌ای مراکز پژوهشی دینی استان قم بوده است. سؤال اصلی این است که: مدیریت منابع انسانی تا چه حد در تعالی اخلاق حرفه‌ای در مراکز پژوهشیْ دینی استان قم مؤثر است؟ پژوهش حاضر از نظر روش، توصیفیْ پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش شامل 420 نفر از پژوهشگران و اعضای هیئت علمی هشت مرکز پژوهشی دینی استان قم بوده است. حجم نمونه آماری دویست نفر محاسبه شده و ابزار گردآوری، پرسشنامه و پایایی آن 90 درصد محاسبه گردیده است. طبق آزمون به‌کاررفته (همبستگی پیرسون)، رابطه بین متغیرهای مستقل مدیریت منابع انسانی و کیفیت اخلاق حرفه‌ای معنا‌دار و متغیر پایگاه اجتماعی و کیفیت اخلاق حرفه‌ای، رابطه معنا‌داری مشاهده نشد. طبق نتایج رگرسیون، متغیر مدیریت منابع انسانی با ضریب 18%، به‌طور مستقیم بر کیفیت اخلاق حرفه‌ای مؤثر بوده است. در این تحقیق، یک مدل کلی برای ارزیابی الگوی اخلاق حرفه‌ای در مراکز پژوهشی دینی استان قم به دست آمد. برخی پیشنهادها در تحقیق حاضر بدین قرارند: نخبه‌گزینی، تأکید بر صلاحیت شغلی، تخصصی و شایستگی‌های اخلاقی و اعتقادی توأمان در جذب و گزینش، استفاده از آزمون‌های سنجش شایستگی، سنجش معنویت و هوش‌بهر هنگام گزینش، لحاظ نمودن شاخص‌های خودبسندگی، شایستگی و خودشکوفایی در ارزیابی‌ها و ارتقای کارکنان، تدوین آیین‌نامه اخلاق حرفه‌ای، رتبه‌بندی مراکز پژوهشی براساس اخلاق حرفه‌ای، بازنگری در قوانین موضوعه مرتبط با پژوهش با رویکرد اخلاق حرفه‌ای و حقوق معنوی پژوهشگران., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اخلاق; اخلاق حرفه‌ای; مدیریت منابع انسانی; پایگاه اجتماعی; مراکز پژوهشی

نقش اخلاق کاری اسلامی در فرهنگ و تعهد سازمانی - محسن اسدی; مهران شیرزاد (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
دانشمندان مسلمان، اخلاق را به عنوان صفات و ویژگى‌هاى پایدار در نفس که موجب مى‌شوند کارهایى متناسب با آن صفات، به‌طور خودجوش و بدون نیاز به تفکر و تأمل از انسان صادر شوند، تعریف کرده‌اند. اخلاق اسلامی، درست یا نادرست بودن این صفات را در چارچوب مفاهیم اسلامی بیان می‌دارد. حال آنکه مفاهیم اخلاق کاری اسلامی به کارکرد چارچوب مفاهیم اسلامی در قالب فعالیت‌های کاری انسان در سازمان‌های مختلف می‌پردازد. تحقیقات نشان می‌دهند که اخلاق کاری اسلامی رابطه معنا‌داری با عوامل مختلف، فردی، شغلی و سازمانی دارد. هدف این تحقیق، بررسی رابطه اخلاق کاری اسلامی با تعهد سازمانی و ابعاد آن است که شامل تعهد مستمر، تعهد عاطفی، تعهد هنجاری و فرهنگ سازمانی به همراه ابعاد آن، شامل: انسجام، رهبری سازمان، ویژگی‌های غالب، مدیریت کارکنان، تأکیدهای استراتژیک، معیار موفقیت می‌باشد. جامعه آماری این تحقیق را ششصد نفر از کارکنان مراکز عالی آموزشی، پژوهشی قم تشکیل می‌دهند که از این تعداد با استفاده از جدول تعیین حجم نمونه جرسی و مورگان، تعداد 234 نفر به عنوان نمونه آماری تعیین شده‌اند. ابزار اندازه‌گیری متغیرهای تحقیق پرسشنامه تعهد سازمانی لاتمدین و همکاران، فرهنگ سازمانی کامرون و کوئین و اخلاق کاری اسلامی درویش است. نتایج تحقیق در بررسی روابط بین متغیرهای تحقیق با استفاده از آزمون همبستگی و رگرسیون نشان دادند که رابطه مثبت و معنا‌داری میان اخلاق کاری اسلامی با تعهد و ابعاد آن و همچنین اخلاق کاری اسلامی با فرهنگ سازمانی و ابعاد آن وجود دارد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: فرهنگ سازمانی; تعهد سازمانی; اخلاق کاری اسلامی

انسانِ اعتباری به مثابه انسانِ سازمانی از دیدگاه فلسفه اسلامی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
جایگاه انسان در علوم انسانی به گونه‌ای است که سبب شده همگرایی آن با علوم طبیعی در عینیت معرفت‌شناسی و وحدت روش‌شناختی به چالشی اساسی تبدیل شود. مطالعات فلسفی توانسته‌اند این چالش و مرز میان علوم انسانی و علوم طبیعی را از طریق طرح پرسش‌های معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی، روش‌شناسی و انسان‌شناسی در پیش روی علوم انسانی برجسته سازند. سازمان و انسانِ سازمانی نیز که موضوع مطالعات دانش مدیریت است در مواجهه با پرسش‌های انسان‌شناسی فلسفی قرار گرفته است. دستگاه فلسفه اسلامی نیز با حفظ مبانی متافیزیکی خود، انسان را در مرکز مطالعات فلسفی قرار داده است. ازمیان آن مطالعات، حکمت متعالیه به‌عنوان آخرین دستاورد فلسفی در فرهنگ اسلامی به گونه‌ای خاص و متفاوت با دیگر مطالعات فلسفه اسلامی به این موضوع پرداخته است. در این مقاله سعی می‌شود افزون بر طرح اصول کلیدی انسان‌شناختی حکمت متعالیه، تأثیرهای بالقوه آن بر دانش مدیریت و سازمان تحت عنوان انسان سازمانی مورد بررسی قرار گیرد؛ اما پیش از آن، مروری اجمالی بر طرح برخی اندیشه‌های نظری در زمینه انسان سازمانی که باعث چرخش‌های اساسی و متفاوتی در نظریه‌های سازمان و مدیریت شده است صورت می‌گیرد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اعتباریات; انسان اعتباری; انسان سازمانی; فناوری نرم

مقایسه وظایف نهاد حسبه و مدیریت شهری نوین در ایران (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
«نهاد حسبه» از اساسی‌ترین نهادهای حکومتی−شهری پیش از دوران آغاز فعالیت‌های نوین شهرداری در ایران به‌شمار می‌رود. هرچند در آن دوره از تاریخ ایران، نظام اداره شهری مبتنی بر محوریت حکومت‌های محلی نبوده، اما نظام عملکردی و نظارتی آن یکپارچه بوده است و تفرقی در اجرا و نظارت بر امور دینی−اخلاقی، اجتماعی−اقتصادی و قضائی−انتظامی وجود نداشته است؛ به سخن دیگر، وظایف اجرا و نظارت در این عرصه‌ها به ‌عهده «نهاد حسبه» بوده است. مقایسه وظایف «نهاد حسبه» و مدیریت شهری در ایران از آن جهت که می‌تواند عرصه‌های جدیدی را فراروی مدیریت شهری امروز قرار دهد، حائز اهمیت است. این بررسی مقایسه‌ای در پژوهش حاضر پس از ترکیب نتایج تحقیقات پیشین در رابطه با وظایف نهاد حسبه از روش فراترکیب انجام شده است. مدل مفهومی حاصل از فرایند فراترکیب مذکور نشان می‌دهد که وظایف اصلی نهاد حسبه مشتمل بر نظارت بر امور قضائی−انتظامی، نظارت بر امور دینی−اخلاقی و نظارت بر امور اجتماعی−اقتصادی بوده است. با مقایسه وظایف نهاد حسبه و مدیریت شهری می‌توان بعدی با مضمون یا با نام «بعد فرهنگی» به حوزه‌های عملکردی مدیریت شهری افزود که وظیفه نظارت بر مسائل فرهنگی و اخلاقی جامعه شهری را به عهده داشته باشد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: احتسابیه; مدیریت شهری; مدیریت شهری یکپارچه; نهاد حسبه

مدل تلفیقی توانمندسازی منابع انسانی برای مقابله با فساد اداری (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
پژوهش حاضر در حوزه توانمندسازی منابع انسانی و تأثیر آن در پایش و کنترل فساد اداری برای برخورداری از سلامت در نظام اداری کشور صورت گرفته است. نخست، گزارش به تحلیل تحقیقی سیاست‌های کلی اصلاح نظام اداری می‌پردازد. آنگاه سیاست‌های مرتبط با موضوع پژوهش را تعیین و مؤلفه‌ها و شاخص‌های تشکیل‌دهنده آنها را برمی‌شمرد. از آنجا که این پژوهش کاربردی و از نوع توصیفی و کتابخانه‌ای است، پس از ارائه تعریف‌ها و مفاهیم کلیدی واژگان به رویکردها، مدل‌ها و مطالعات انجام یافته دربارۀ توانمندسازی نیروی انسانی و مدل عملیاتی توانمندسازی مدیران می‌پردازد، سپس تعریف فساد اداری و انواع این مسئله خطیر و بحران‌زا در ایران و جهان تبیین و بررسی می‌شود. در پایان، بر پایه یافته‌های پژوهش مدل مطلوب برای ارتقای توانمندی مدیران به منظور سالم‌سازی نظام اداری و پایش فساد اداری و راهکارهای عملی ارائه می‌شود., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: شایستگی; توانمندسازی; رشد معنوی; تخصص; مهارت; دانش; فساد اداری

نقد نظریه‌های کنترل سازمانی و ضرورت توجه به آن از منظر تعالیم اسلامی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
کنترل، فرایند بازبینی فعالیت‌ها برای کسب اطمینان از انجام فعالیت‌ها بر طبق برنامه است. این فرایند شامل اصلاح کردن هر کاستی چشمگیر و انحرافی نیز می‌شود. ازاین‌رو، همه مدیران باید درگیر فعالیت کنترل باشند، حتی اگر کار در واحدهایشان طبق برنامه پیش رود. در این نوشتار تلاش شده است تا نظریه‌های مربوط به کنترل بر مبنای سه پارادایم رایج در علوم اجتماعی، شامل رویکرد اثبات گرایی، رویکرد تفسیری و رویکرد انتقادی، بیان شده و نقدهای وارد شده از سوی اندیشمندان به این نظریه‌ها بیان شوند. در واقع، پارادوکسی که در ایدئولوژی مدرنیسم نمایان است، ورود معنویت را ضروری می‌نماید. به این ترتیب، درصدد بازنمایی مسیری دینی هستیم که می‌تواند فراتر از نظریات موجود به بحث کنترل بپردازد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اسلام; مدیریت; رویکرد; نظریه کنترل

تأثیر اخلاق عدالت‌محور راولز، بر دانش سازمان و مدیریت (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
اندیشه عدالت،‌ در سال 1971 از سوی جان راولز[1] مطرح و با استقبال بسیاری مواجه شد. این رویکرد در حیطه اخلاق نیز وارد شده و اندیشه عدالت‌گرایی اخلاقی را شکل داد. طبقه‌بندی‌های مختلفی برای عدالت سازمانی عنوان شده است، ولی طبقه‌بندی‌ای که گرینبرگ[2] (1993) مطرح کرد، طرف‌داران بسیاری یافت. گرینبرگ عدالت سازمانی را در سه بخش عدالت توزیعی، عدالت رویه‌ای و عدالت تعاملی (شامل عدالت میان فردی و عدالت اطلاعاتی) سازماندهی می‌کند. رویکرد عدالت‌محور بیش از جنبه اخلاقی،‌ جنبه حقوقی دارد؛ چرا که مفهوم عدالت بر الزام سازمان بر احقاق حق افراد تمرکز دارد. با این حال، از جنبه اخلاقی نیز بر سازمان تأثیر نهاده است. براساس مطالعات انجام شده ارزش‌های اخلاقی سازمان، بر عدالتِ رویه‌ای و عدالتِ توزیعی تأثیر می‌گذارد، بهبود عدالت سازمانی باعث افزایش تعهد سازمانی شده و افزایش تعهد سازمانی، باعث ارتقای رفتار اخلاقی کارکنان می‌شود. [1]. John Rawls                                           2. Greenberg  , نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: عدالت; سازمان; اخلاق; ‌ مدیریت

رویکردی تطبیقی به دو فرمان حکومتی(فرمان هشت ماده‌ای رهبر انقلاب، در بستر فرمان حکومتی امام علی(ع)) (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
آیت‌اﷲ خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی، در تاریخ دهم اردیبهشت سال 1380ش. به دلیل ضرورت مبارزه با فساد و طراحی الگوی مبارزه با آن، فرمانی هشت ماده‌ای صادر کردند که در آن، با نگاهی عمیق و کارشناسی شده، به جوانب مسئله پرداخته و آن را در راستای الگوسازی نظام علوی، قلمداد فرموده‌اند. دقت در محتوای فرمان هشت ماده‌ای مقام معظم رهبری، به‌گونه‌ای است که در همه ابعاد و زوایای آن، می‌توان آن را نشئت گرفته از دستورها و فرمان تاریخی امام علی(ع)، در نامه 53 نهج‌البلاغه، به مالک اشتر، دانست. در این مقاله، تلاش بر آن است تا ابتنای فرمان هشت ماده‌ای رهبری، بر فرمان مالک اشتر، بررسی شود. این تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوی و متن کاوی صورت گرفته است و نتایج حاصل از تطبیق دو فرمان نشان می‌دهد که وجوه اشتراک زیادی بین آنها وجود دارد؛ از جمله در رابطه با اهداف کلان حکومت (خدمت به مردم و عدالت خواهی)، عوامل فسادآفرین (امتیازطلبان و رانت‌خواران)، نظارت بر امور و خصوصیات ناظران (تعهد، صداقت، وفاداری، و کارایی) و اصول حاکم بر مبارزه با فساد (قاطعیت، شجاعت، عدالت، انصاف، عدم تبعیض، و مجازات مجرمین).  , نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: امنیت; امانت‌داری; خدمت به مردم; رانت‌خواری; عدالت خواهی

جستاری در تعریف‌ها و برداشت‌های صاحب‌نظران از مفهوم مدیریت اسلامی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف پژوهش حاضر شناسایی، بحث و بررسی و دسته‌بندی پیرامون تعریف‌ها و مفاهیم حوزه مدیریت اسلامی از دیدگاه اندیشمندان و صاحب‌نظران است. مبحث «مدیریت اسلامى» از دیرباز یکی از حوزههای مهم تحقیقی درباره فلسفه سیاسى و اجتماعى اسلام در اذهان اندیشوران و حامیان انقلاب بوده است؛ از این‌رو، در طی سالیان متمادی، پژوهشگران گوناگون از حوزه و دانشگاه به بحث و بررسی، مفهوم‌سازی و ارائه تعریف در این زمینه پرداخته‌اند. مقاله حاضر به بررسی تاریخچه مدیریت اسلامی و پژوهشهای انجام گرفته در آثار و آرای اندیشمندان و صاحبنظران عرصه مدیریت اسلامی پرداخته و در راستای آشنایی با مفاهیم و تعریف‌های متنوع و گسترده مدیریت اسلامی، آنها را مورد بحث، بررسی و تحلیل قرار داده است. به منظور تحلیل ادبیات انجام شده از مطالعه اسناد کتابخانه‌ای از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شده است. طبقه‌بندی و تحلیل انجام شده روی تعریف‌های ارائه شده نشان داد صاحبنظران قلمرو مدیریت اسلامی و دیدگاه‌‌های اسلام در مورد مدیریت، هر یک به فراخور برداشت و ذهنیتهای خود از اسلام، تعریف‌ها و یا توضیح‌هایی را ارائه داده‌اند که نوعی مفهوم مدیریت اسلامی از آنها مستفاد می‌شود؛ درحالی‌که هنوز به تعریفی واحد از این مقوله نرسیده‌اند؛ ازاین‌رو، می‌توان این تعریف‌ها را در قالب پنج دسته کلی قرار داد: از نگاه الهی و توحیدی، نگاه رشد و تربیت بشری، نگاه مکتبی و ارزشی، نگاه فنی به مدیریت اسلامی و در نهایت نگاه چندگانه یا ترکیبی., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; مدیریت; مدیریت در اسلام; دیدگاه; تعریف و مفهوم

مدیریت دانش دینی (دین‌بنیان): طرح مسئله «مدیریت دانش» در «تمدن دینی» (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف این مقاله طرح مسئله مورد نیاز در تمدن دینی با نام «مدیریت دانش دینی (دین‌بنیان)» است. در بیست سال اخیر، مطالعاتی با نام «مدیریت دانش» شکل گرفته و ظرفیت‌های نظری و عملی آن آشکار شده است. با معرفی این مسئله، در جستجوی پاسخی برای این سؤال هستیم که آیا می‌توان به نحو مطلوب از تجربه‌های دانش مدیریت در تأسیس میان رشته‌های جدید، مانند مدیریت دانش برای تمدن دینی نیز بهره‌برداری کرد و رشته‌های نوین مدیریتی متناسب با نیازهای فرهنگی و تمدنی جامعه مسلمانان را تأسیس نمود؟ این مسئله با مسئله پیچیدۀ دینی نمودن علوم پیوند می‌خورد. این‌گونه به نظر می‌رسد که طرح درست این مسئله، می‌تواند زمینه همکاری پژوهشگران حوزه مدیریت، به‌ویژه محققان مطالعات مدیریت دینی را فراهم آورد. مدیریت دانش و بازتعریفی از آن در تمدن دینی براساس مبادی و مبانی مورد نظر دینِ اسلام، و نیز سنّت‌های دانشی دانشمندان جهان اسلام، می‌تواند سرآغاز نگرشی جدید در قلمرو مدیریت و تدبیر امور مسلمانان باشد و افق‌های جدیدی را بر روی عالمان و عاملان مدیریت بگشاید. در مقاله از الگوی روش‌شناختی شکل‌گیری مسائل و نظریه‌ها در یک تمدن استفاده شده است و از نظر محتوای تحلیلی و توصیفی بر مبنای مدل، سِفْرهای چهارگانه (اَسفار اربعه) به عنوان مدل پایه تمدن دینی و براساس اصول و مبانی پانزده‌گانه این تمدن است. این اصول و مبانی از اندیشه‌های حضرت آیت‌اللّه جوادی آملی اقتباش شده‌اند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت دانش; مدیریت; تمدن; دانش; مدیریت دانش دین‌بنیان; تمدن دینی (اسلامی); دین (اسلام); مدیریت دانش دینی (اسلامی); مدیریت دینی (اسلامی)

تدوین الگوی توسعه و پیشرفت در پرتو رهنمود‌های امام علی(ع) (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
پژوهش حاضر بر آن است تا با استفاده از مدل سه‌شاخگی، به بررسی توصیفی _ تحلیلی اهداف و شاخص‌های توسعه و تعالی در سه شاخه رفتاری، ساختاری و زمینه‌ای در پرتو رهنمودهای امام علی(ع) بپردازد. نوع پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و روش آن براساس نحوه گردآوری داده‌ها توصیفی و از نوع پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش، همه خبرگان و متخصصان علوم اسلامی، مدیریت دولتی، مطالعات سیاسی، مدیریت خط‌مشی‌گذاری، علوم اقتصادی، علوم زیست‌محیطی، مدیریت تطبیقی و توسعه هستند که در حیطه پژوهش، صاحب رأی و نظرند. نمونه آماری پژوهش مشتمل بر 118 نفر از استادان مجرب و صاحب‌نظر در حیطه‌های یادشده بوده که به روش گلوله برفی انتخاب گردیده‌اند. در این پژوهش ابتدا به روش تحلیل مضمون، شاخص‌های پیشرفت و تعالی در پرتو رهنمودهای امام علی(ع) مورد شناسایی قرار گرفتند؛ سپس کدهای اولیه با استفاده از نرم‌افزار "MAXQDA" چندین‌بار تحلیل و بازبینی شده و 102 مؤلفه شناسایی گردیدند؛ سپس برای آزمون نتایج از تکنیک دلفی‌فازی استفاده شد و درنهایت 23 مضمون پایه توسعه و پیشرفت اقتصادی، 38 مضمون پایه توسعه و پیشرفت اداری و سیاسی، 24 مضمون پایه پیشرفت و تعالی انسانی و چهارده مضمون پایه توسعه محیط زیست، از مجموعه داده‌ها شناسایی گردید., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: توسعه; تعالی; پیشرفت; شاخص‌های پیشرفت

طراحی و تدوین الگوی تعامل مسجد و سازمان‌های محیطی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
یکی از پرسش‌های همیشه مطرح در عملکرد مساجد محلی، چگونگی تعامل سازمان‌‌های محیطی با آنان است. تحقیق حاضر با هدف شناسایی عناصر الگوی تعاملی مسجد با سازمان‌‌های محیطی مرتبط صورت گرفته است. روش طراحی الگوی مفهومی در این پژوهش، مفهوم‌‌سازی عملی منفرد است. روش تحقیق نیز روشی ترکیبی است، مشتمل بر مصاحبه اکتشافی، مشاهده و نظرسنجی دلفی از خبرگان. گردآوری اطلاعات از منابع مختلف علمی و دینی انجام شده است. در این پژوهش، تعامل سازمان‌‌های محیطی با مسجد در سه بُعد روابط حمایتی، نظارتی و اطلاعاتی پیشنهاد شده که در فرایند نظرخواهی از خبرگان هر سه بُعد مورد تأیید قرار گرفتند. در بخش پیشنهادهای تحقیق نیز با توجه به رتبه بالای بُعد روابط حمایتی مهم‌ترین توصیه، پرهیز از متمرکز و دولتی نمودن امور مساجد، چه در سطح محلی و چه نهادی است؛ از این‌رو، پیشنهاد می‌شود مدیریت کارکردهای مساجد با محوریت و نظارت امامت مسجد به تیمی از فعالان مردمی واگذار گردد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; مدیریت مسجد; الگوی تعامل; سازمان‌های محیطی

نگاهی اجمالی به مدیریت تعارض در سیرۀ عملی حضرت علی(ع) از منظر نهج‌البلاغه (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
از مهم‏ترین مباحث جامعه اسلامی امروز، موضوع تعارض است. تعارض پدیده‏ای است که کم و بیش‏ در اغلب جوامع وجود دارد. صرف نظر از عوامل تعارض، آنچه اهمیت دارد دیدگاه انسان‌ها نسبت به این موضوع است که آیا تعارض امری مطلوب است یا نامطلوب؟ اگر نامطلوب است چاره‏ای جز رفع و دفع‏ آن نیست و اگر مطلوب است، چه مقدار از آن مطلوبیت دارد که ایجاد، یا تقویت گردد که این‏ خود نیاز به مدیریت تعارض را آشکار می‏کند. مقاله، به بررسی عوامل زمینه‌ساز و سبک مدیریت تعارض در سیرۀ عملی حضرت علی‌(ع)، در رویارویی با فتنه‌ها و کارشکنی‌ها، یا به‌طور کلی تعارض‌های اجتماعی منفی پرداخته است. تعارض‌های اجتماعی منفی که ماهیتی مخرب و فرساینده دارند معمولاً در قالب مسائلی بروز می‌کنند که نظم و وحدت جامعه را به خطر می‌اندازند. روش تحقیق حاضر توصیفی تحلیلی است. از دیدگاه نهج‌البلاغه، عوامل مختلفی زمینه‌ساز بروز این‌گونه تعارض‌های هستند‌‌که می‌‌توانند ناشی از عوامل فردی، میان‌‌گروهی، اجتماعی، مدیریتی، یا تلفیقی از آنها باشند. سبک مدیریت تعارض حضرت علی(ع) در مقابله با تعارض‌های اجتماعی دارای سه شیوۀ کلی است که شامل مدیریت ذهنی تعارض، مدیریت نرم تعارض و مدیریت سخت تعارض است. هر کدام از این سه تعارض در جایگاه خود و در مقابله با تعارض‌های یادشده دارای نقشی بسیار مؤثر، قابل اهمیت و ارزشمند هستند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: تعارض; مدیریت تعارض; تعارض‌های اجتماعی; فتنه و کارشکنی

نگرش اسلامی به مدیریت در مقابل مدیریت اسلامی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
مدت‌هاست که استادان و کارشناسان کوشش‌های بسیاری برای توسعه تفکر مدیریت اسلامی به عمل آورده‌اند. این کوشش‌ها اکنون در قالب کتاب‌ها و مقالات عمده‌ای قابل دسترس‌اند، اما امروزه ثابت شده است که بدون طرح مبانی نظری متناسب با تئوری‌های علم مدیریت نمی‌توان سیستم‌های عملیاتی اداره سازمان‌ها را براساس مبانی اسلامی طرح‌ریزی مجدد کرد. برای این منظور، نیاز است تا ترکیب نگرش اسلامی با دیگر نگرش‌های حاکم بر تئوری‌های مدیریت مورد مداقه قرار گیرد. این مقاله بر آن است تا با طرح نوعی گروه‌بندی نگرش‌های حاکم بر تئوری‌های مدیریت نتایج حاصل از ادغام نگرش اسلامی با نگرش‌های خاص مدیریت را ارائه و معرفی کند. بدین ترتیب، از مقوله «اسلامی کردن مدیریت» که بیشتر جنبه دستوری دارد، فاصله گرفته، به طرح وجوه اثباتی مدیریت اسلامی پرداخته می‌شود. نگرش اسلامی کمک می‌کند تا محور توجه مدیران به توسعه ارزش‌های اخلاقی برای تکامل نیروی انسانی سازمان تغییر یافته و نیز هدف فعالیت‌های سازمان رضایت الهی، یا تقرب به بالاترین حد کمال تعیین شود. بدین ترتیب، ویژگی‌هایی برای فرایند مدیریت (شامل برنامه‌ریزی، پاداش و کنترل) یا ارکان سازمان (مانند مدیران و کارمندان) تعیین می‌شود که چارچوب مدیریت اسلامی را شکل می‌دهند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: فرایند مدیریت; گروه‌های انسانی سازمان; نگرش‌های خاص; نگرش‌های عمومی

بررسی رابطه میان ابعاد مدیریت اسلامی و رفتار شهروندی سازمانی در بین کارکنان علوم پزشکی اصفهان (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین ابعاد مدیریت اسلامی و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در نیم‌سال اول 93ـ1392 صورت پذیرفت. روش پژوهش توصیفی (همبستگی) بود و جامعه مورد مطالعه شامل401 نفر از کارکنان دانشکده‌های دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بودند، که به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای متناسب با حجم، هشتاد نفر از آنان انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری اطلاعات شامل دو پرسشنامه بود. پرسشنامه مدیریت اسلامی مساح و همکاران (1390) با 43 سؤال و  رفتار شهروندی سازمانی نتمبر (1997) با دوازده سؤال که با مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت ساخته شده‌اند، استفاده گردید. ضریب پایایی پرسشنامه‌ها با استفاده از آلفای کرونباخ برای پرسشنامه مدیریت اسلامی  81/0 و رفتار شهروندی سازمانی 72/0 به دست آمد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از ضریب رگرسیون با استفاده از نرم‌افزار "spss20"  به آزمون فرضیه پژوهش پرداخته شد. نتایج  ضریب همبستگی چندگانه نشان دادند که بُعد هیجانی مدیریت اسلامی  با ضریب همبستگی 399/0 و سطح معناداری 001/0 می‌تواند 159/0 رفتار شهروندی سازمانی را پیش‌بینی کند. دیگر ابعاد مدیریت اسلامی رابطه معناداری را با رفتار شهروندی سازمان نشان ندادند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: رفتار شهروندی سازمانی; ابعاد مدیریت اسلامی; کارکنان دانشگاه علوم پزشکی

مولفه‌های اخلاق حرفه‌ای در سازمان با الگو گرفتن از مبانی دینی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
در عصر ارتباطات و تکنولوژی که هر پدیده‌ای در حال تغییر است، نیاز توجه کردن به ارزش‌های اخلاقی در تعاملات انسانی و سازمانی، بیش از گذشته احساس می‌شود. اخلاق حرفه‌ای از حوزه‌هایی است که با مبانی ارزشی و اعتقادی، ارتباطی وثیق دارد. انسان عامل بنیادی حرکت و تحول در سازمان است و توجه به این عامل استراتژیک در محیط کار و فعالیت، تعالی و رشد مجموعه را به دنبال خواهد داشت. از این‌رو، اخلاق حرفه‌ای با توجه به ارائه راهکارهای سالم‌سازی ارتباطات درون‌سازمانی، نقشی مهم در این مورد ایفا خواهد نمود. در این پژوهش ابتدا، گذری به تبارشناسی واژه‌های مرتبط شده است، سپس مهم‌ترین مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای سازمان، مبتنی بر نظام ارزشی اسلام در دو قالب تفصیلی و نموداری استخراج و ارائه گردیده است. همچنین در پایان جهت فراهم‌سازی تحقیقات مشابه، مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای، از دیدگاه قرآن، سیره نبوی، سیره علوی و آموزه‌های مهدوی مورد تبیین قرار گرفته‌اند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اخلاق; اخلاق حرفه‌ای; سازمان; مؤلفه‌های اخلاقی; مبانی دینی

از مبانی نظری تا نظریه‌های مدیریت دانش: بسط مدل مفهومی تأثیرپذیری مدیریت دانش از تئوری دانش (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
مسئله این تحقیق تبیین چگونگی تأثیرپذیری نظریه‌های مدیریت دانش از مبانی نظری مدیریت دانش و ترسیم خط‌سیر این تأثیرپذیری است. هدف اولیه از طرح مسئله، ارائه یک مدل مفهومی جامع از تأثیرهای مبانی نظری بر نظریه‌ها و بیان روابطی است که خط‌سیر این تأثیرها را نشان دهد. هدف غایی، ایجاد زمینه برای طرح مسئلۀ بازسازی رشته مدیریت دانش موجود در علم مدرن و تمدن غرب، و بازخوانی آن براساس مبانی رقیب از جمله مبانی دینی و تمدن دینی، و فراهم آوردن زمینه تدوین نظریۀ جدید درباره مدیریت دانش براساس مبانی دینی است. این نظریه جدید در مقاله‌های آتی با‌ عنوان «نظریه مدیریت دانش دین‌بنیان» ارائه خواهد شد. مرور ادبیات نشان می‌دهد پژوهش‌های بسیار اندکی در این زمینه‌ها انجام شده و به تحقیقات بیشتری نیاز است. برای حل مسئله و رسیدن به هدف، مدل مفهومی اولیه تأثیرپذیری مدیریت دانش از نظریه دانش (معرفت‌شناسی) بسط داده شد. برای این منظور، ادبیات مرتبط با مبانی نظری مدیریت دانشِ موجود درعلم مدرن مرور شد و در قالب یک مدل مفهومی اولیه ارائه گردید. مبانی به دو دسته مبانی معرفتی و غیرمعرفتی طبقه‌بندی و مبانی نظری به سه لایه اصلی مبانی نظری دور، میانی و نزدیک طبقه‌بندی شد. مبانی فلسفی به‌عنوان مبانی نظری دور، مبانی پارادایمی علوم انسانی، برخی علوم و نظریه‌های این علوم به‌عنوان مبانی نظری میانی و پارادایم‌های درونی مدیریت دانش و حوزه‌های مرتبط، به‌عنوان مبانی نظری نزدیک شناسایی شدند. در نهایت روابط بین مؤلفه‌های فوق با نظریه‌های مدیریت دانش کشف شد و در قالب یک مدل مفهومی چارچوب‌بندی شده ارائه گردید. این مدل چگونگی تأثیرگذاری مبانی مدیریت دانش بر نظریه‌های آن را تبیین می‌کند و می‌توان از آن برای بازسازی نظریه‌های موجود و تدوین نظریه‌های جدید استفاده کرد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت دانش; نظریه‌پردازی; مبانی نظری; مدل مفهومی; مدیریت دانش دین‌بنیان

تبیین مقوله‌ها و مفاهیم رفتار شهروندی سازمانی با رویکرد اسلامی ایرانی: فراترکیب (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
تلاش برای بهبود عملکرد، از روز‌های نخستین شکل‌گیری رشته مدیریت، اصلی خدشه‌ناپذیر بوده است. برخلاف گذشته که از کارکنان انتظار می‌رفت تا به اندازه نقش‌های رسمی عمل کنند، در قرارداد‌های روان‌شناختی جدید، رفتار‌های فراتر از نقش مورد انتظار است. در منابع بی‌شمار از این نوع رفتار‌ها، با عنوان رفتار شهروندی سازمانی یاد شده که دارای ابعادی بوده که به‌طور عمده نتیجه تلاش محققان سایر کشورها است و از این‌رو، مدل‌های بومی چندانی در این زمینه ارائه نشده است. هدف اصلی تحقیق حاضر، ارائه مقولهها و مفاهیم مربوط به رفتار شهروندی سازمانی با توجه به فرهنگ اسلامی و ملی است. این تحقیق از حیث هدف بنیادی، نحوه به‌دست آوردن دادهها‌ی مورد نیاز، توصیفی، بهلحاظ روششناسی، کیفی و با استفاده از روش فراترکیب میباشد که با رجوع به منابع دینی و ملی −به‌طور کلی از سال 1360 تاکنون− کد‌های مرتبط، استخراج(335 کد) و در نهایت منتهی به ارائه 43 مفهوم و 9 مقوله شد. این مقوله ها عبارت‌اند از: تدبیر، نگرش انتقادی، عدالت، انسان‌دوستی، حسن‌خلق، تقوای الهی، همکاری، پایبندی به تعهدات و میل به پیشرفت., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: رفتار شهروندی سازمانی; فراترکیب; رویکرد اسلامی ایرانی

بررسی مفهوم سکوت سازمانی از دیدگاه امیرالمؤمنین علی‌(ع) (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
مقاله حاضر با تأکید بر خطبه‌ها و نامه‌های امیرالمؤمنین علی‌(ع) با روش تحلیل مضمون در پی بررسی مفهوم سکوت سازمانی از نگاه اسلامی و مقایسه آن با دیدگاه غربی است. براساس یافته‌های این پژوهش می‌توان به دو نوع سکوت اشاره کرد که عبارتند از: سکوت مثبت و سکوت منفی. در تعریف غربی، سکوت سازمانی مطیع و منفعلانه؛ خودداری کارکنان از بیان نظرها و ایده‌ها در جهت افزایش سود سازمان، مضموم و ناپسند است؛ اما در آموزه‌های اسلامی خودداری از امر به معروف و نهی از منکر، خودداریِ دفاع از مظلوم، نصیحت نکردن، مشورت ندادن و بیان نکردن حق و حقیقت نکوهش شده است. و در نقطۀ مقابل آن سکوت نوع‌دوستانه؛ دوری جستن از بیان ایده‌ها، اطلاعات و یا نظرهای مرتبط با کار برای سود بردن دیگر افراد در سازمان است؛ درحالی‌که در دیدگاه اسلامی سکوت برای حفظ وحدت، افشا نکردن اطلاعات سازمانی و سکوت هنگام نداشتن اطلاعات، پسندیده است. هریک از مفاهیم استخراج شده در این پژوهش، کاربرد گسترده‌ای در حوزۀ رفتار سازمانی دارند که با بهره‌گیری از آنها می‌توان روابط بهتری میان افراد سازمان با یکدیگر و یا رئیس و کارمندان در ارتباط با هم تعریف کرد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: نهج‌البلاغه; مدیریت اسلامی; رفتار سازمانی; آوای سازمانی; سکوت سازمانی

تحلیل و بررسی پیش فرض های ارزش‌شناختی عدالت سازمانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف این مقاله، شناسایی، تحلیل و بررسی مبانی ارزش شناختی عدالت سازمانی از منظر فلسفه اخلاق اسلامی است. از چالشهای کلان و اساسی در حوزه ارزش شناسی، اختلاف‌نظر واقع‌گرایان و غیرواقع گرایان دربارۀ ارزشهاست و نوشتار حاضر در گام نخست درصدد شناسایی مبانی ارزش شناختی نظریه های عدالت سازمانی و سپس پاسخ به این پرسش است که: نظریه های عدالت سازمانی با توجه به مبانی ارزش شناختی خود، واقع گرا هستند یا غیرواقع گرا؟ و در گام بعدی به تحلیل و بررسی این مبانی از منظر معارف اسلامی می پردازد. یافته های این پژوهش که با روش تحلیل مضمون انجام شده‌اند، حکایت از آن دارند که نظریه‌های عدالت سازمانی موجود، ماهیتی ذهنی و غیرواقع گرا دارند و از مهم‌ترین لوازم چنین رویکردی نسبی گرایی، کثرت گرایی، صدق و کذب‌ناپذیری و عدم تبیین عقلانی ماهیت عدالت سازمانی است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: عدالت سازمانی; فلسفه اخلاق; ارزش شناسی; عدم واقع گرایی; واقع گرایی

تحلیل و نقدی بر نظریه رهبری تحول‌آفرین (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
رهبری تحولی وقتی روی می‌دهد که رهبر و پیرو یکدیگر را به سطوح بالاتر ارزش‌ها و انگیزه‌ها ببرند و این محصول تأثیر تحولی متقابل رهبران و پیروان است. رهبری تحولی با قلب و ذهن دیگران سرو‌کار دارد. رهبر تحولی به همه مشارکت‌کنندگان کمک می‌کند تا رضایت و انگیزش و احساس موفقیت بالاتری داشته باشند. رهبری تحولی بیش از آنکه به کنترل مستقیم نیاز داشته باشد به اعتماد، توجه به دیگران و تسهیل کارها نیاز دارد. شاخصه‌های رهبر تحولی مشتمل بر: بصیرت بلند مدت، توانمند کردن افراد، مربیگری، توسعه دیگران و چالش فرهنگی برای ایجاد تغییر است. در رهبری تحولی قدرت رهبر از ایجاد درک متقابل و اعتماد ناشی می‌شود. سه سؤال اصلی درباره رهبری تحول‌آفرین مطرح است. 1. رهبری تحول‌آفرین چیست؟ 2. چگونه به‌کار گرفته می‌شود؟ 3. نقاط قوت و ضعف کلیدی نظریه رهبری تحولی چیست؟ سؤال اول و دوم با شیوه متن‌ پژوهی و مرور ادبیات تحقیق پاسخ داده شده است. برای پاسخ به سؤال سوم به دو شیوه عمل شده است. در ابتدا نظر محققان مدیریتی درباره رهبری تحولی گردآوری شده و در مرحله دوم از شیوه نقد درون‌ساختاری و برون‌ساختاری به بررسی و تحلیل گزاره‌های نظریه پرداخته شده است. در مجموع نظریه دارای نقاط قوت و ضعف و قابل تقویت است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: رهبری تحول‌آفرین; رهبری تبادل‌گرا; نقد برون‌ساختاری; نقد درون‌ساختاری

تأملی بر چشم‌انداز سازمان در پرتو استعاره‌های قرآنی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
امروزه بخش بزرگی از زندگی انسان‌ و تلاش‌های بشری، در سازمان‌ و برای دستیابی به اهداف آن صرف می‌شود، از این‌رو شایسته است سازمانها به بستری مناسب برای سعادت ابدی انسان و آرامگاه امروز او مبدل شوند، برای حرکت به این سو باید در جستجوی مبدأ و مبنای این دگرگونی بود تا قابلیت تغییر جهت گیریها، فرایندها و رفتارهای سازمان را داشته باشد، با مروری در ادبیات مدیریت می توان تا اندازه زیادی این موضوع را در چشم‌انداز رهبر سازمان (و یا مدیران عالی سازمان که نقش رهبری را بر عهده دارند) جستجو کرد، بر این اساس، در مقاله حاضر تلاش شد که مفهوم چشم‌انداز سازمانی با رویکرد توحیدی و از منظر قرآن کریم مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. بدین منظور در مرحله اول، پس از عرضه مفاهیم، استعاره‌ها و کارکردهای چشم‌انداز به قرآن کریم، با مراجعه به تفسیر‌های المیزان و تسنیم، واژه‌هایی که می توانند، نمایانگر نظام مفهومی چشم‌انداز از دیدگاه قرآن کریم باشند شناسایی شد، سپس در مرحله دوم تحقیق، با کمک نتایج مرحله اول با یازده نفر از مدیران صنایع مختلف کشور مصاحبه اکتشافی و نیمه‌ساختار یافته صورت گرفت و نتایج کدگذاری و با کمک روش تحلیل تم، بررسی شدند، در مرحله سوم، نتایج در قالب پرسشنامه دلفی به خبرگان پژوهش عرضه شد و در صورت نیاز مورد اصلاح و بازبینی قرار گرفت، در نهایت مفهوم چشم‌انداز سازمانی و ماهیت آن با کمک چهار استعاره قرآنی و مفاهیم اقتباس شده از مصاحبه خبرگان در قالب یک مدل مفهومی بازسازی شد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: هدایت; توحید; چشم‌انداز سازمان; ساختارهای شناختی; فراباورها; نور

بررسی تطبیقی الگوی رهبری امام خمینی‌(ره) با چارچوب مفهومی ربوبیت (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
در یک چارچوب ارزشی برمبنای فرهنگ اسلامی است که می‌توان رابطه میان مفروضات و رفتار مدیریتی و رهبری امام خمینی‌e را مورد مطالعه قرار داد و با تعمیم مدلی که به دست می‌آید، ابعاد الگوی رهبری امام خمینیw را در انقلاب اسلامی شناخت. مدیریت الهی مبتنی بر شناخت حقیقت انسان و مراتب وجود اوست، چنین مدیریتی با اداره قلب‌ها تحقق می‌یابد. این‌گونه مدیریت ویژه انبیا و اولیای مکرم الهی و پیروان حقیقی ایشان است. این پژوهش درصدد هست که الگوی رهبری حضرت امام(ره) را مبتنی بر چارچوب مفهومی ربوبیت بررسی و فهم کند. بدین منظور با بهرهگیری از چارچوب مفهومی ربوبیت با یک نگاه نظام‌مند و ساختارمند شیوۀ رشد جامعه اسلامی با رهبری و مدیریت امام خمینی(ره) را تبیین میکند. در ابتدا چارچوب مفهومی ربوبیت به صورت مختصر معرفی میشود. ساختار، ارکان و مؤلفه‌های این مدل بیان میشوند. در مرحلۀ بعد بر‌اساس این مدل و چارچوب، رفتار امام خمینیe بررسی و الگوی رهبری حضرت امامe بیان می‌شود. با توجه به اینکه الگوی رهبری حضرت امامe مبتنی بر رشد دادن جامعه اسلامی بوده است تا انسان‌ها در بستر حکومت اسلامی به هدف زندگی که همان قرب الهی است برسند. همچنین در این چارچوب میتوان الگو‌گیری از سبک و شیوۀ مدیریت و رهبری حضرت امامe داشت., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: رهبری; مسئولیت; امام خمینی(ره); رشد; چارچوب مفهومی ربوبیت; حمایت

تبیین انگارۀ سازمان تقوامحور از منظر اسلام - علی اصغر سعدآبادی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
سازمان‌ها بسیاری از صفات و ویژگی‌های خود را وام‌دار صفات و ویژگی‌های انسانی هستند؛ در این میان، انگاره سازمان‌ تقوا‌محور، با بهره‌گیری از مبانی اعتقادی متفاوت از سازمان‌های روزمره‌ کنونی، می‌تواند در جامعه‌ نقش برجسته‌ای ایفا کند و جامعه انسانی را در دستیابی به اهداف اصیل خود یاری رساند. آن‏ چیزی که وجه تمایز سازمان‌های تقوا‌محور از سازمان‏های دیگر است، نوع هستی‏شناسی و جهان‏بینی حاکم بر آنهاست. با توجه به ویژگی‌های تصویر شدۀ سازمان‌های تقوا‌محور و پیامدهای مطلوب مادی و معنوی آن، به نظر می‌آید که می‌توان این انگاره را به‌عنوان سازمان‌های مطلوب در فرهنگ‌های توحیدی پذیرفت و با توجه به پست‌مدرنیسم حاکم بر فضای علمی، آن را به‌عنوان نظریه‌ای فرازمانی و فرامکانی ترویج داد؛ چراکه این پژوهش با اعتقاد بر این گزاره صورت گرفته است که بیان و ترویج انگاره سازمان تقوا‌محور، به توسعه معنویت و اخلاق در فضای بین سازمانی جامعه کمک می‌کند. بر این اساس، تلاش شده است تا در ابتدا با کاربست سطح تحلیل سازمان در جامعۀ انسانی، کژکارکردهای سازمان بیان شود و سپس با بهره‌گیری از تفکر سازمانی، ضمن تبیین مفروضات بنیادین سازمان‌های متمایل به تقوامحوری با تکنیک دلفی فازی و روش توصیفی−تحلیلی از نوع تحلیل محتوا، کارکردها و ویژگی‌های منحصر به فرد آنها در قالب مدل آسیب‌شناسی سه شاخگی در سه شاخه محتوایی، ساختاری و زمینه‌ای نیز مورد توجه قرار گیرد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: سازمان; دلفی فازی; تقوا; رفتار‌های فرانقش; عقلانیت ابزاری; عقلانیت جوهری

بررسی توجه به جایگاه شاخصه‌های مدیریت اسلامی در انتخاب مدیران مدارس (مطالعه موردی شهرستان دیواندره) - جواد آقامحمدی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف پژوهش حاضر بررسی توجه به جایگاه شاخصه‌های مدیریت اسلامی در انتخاب مدیران مدارس شهرستان دیواندره است. روش پژوهش در محدوده روش‌های توصیفی−پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش مشتمل بر همه دبیران و معلمان مقاطع مختلف تحصیلی‌اند و نمونه آماری تعداد 278 نفر از ایشان هستند که با استفاده از روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شده‌اند. ابزار اندازه‌گیری تحقیق، به جز منابع کتابخانه‌ای از پرسشنامه محقق ساخته برای سنجش نظرها استفاده شده است. روش تجزیه و تحلیل داده‌ها به دو صورت توصیفی و استنباطی (t) بوده است. مبنای نظری تحقیق مبتنی بر آیات و روایات و سند ارزشمند نهج‌البلاغه می‌باشد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که در انتخاب مدیران مدارس به شاخصه‌های ارزش‌مداری، حسن شهرت، مهارت و تخصص مدیران کمتر توجه شده است و دبیران و معلمان آنها را در حد نامطلوبی ارزیابی کرده‌اند. این در حالی است که از دید آنان مدیران مدارس از شاخصه‌های برجسته‌ای چون وجدان کاری و انضباط اداری، اجتماعی و اقتصادی برخوردارند و در انتخاب مدیران مدارس به این مؤلفه‌ها توجه کافی شده است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; مدیریت; مؤلفه‌های مدیریت اسلامی; مدیران مدارس

الگوی مفهومی تفکر استراتژیک در کسب و کارها از دیدگاه امام علی در نهج‌البلاغه - علی‌اصغر شیره‌پز آرانی; میرزا حسن حسینی; محمد محمودی میمندی; محمدتقی امینی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
بسیاری از پژوهش‌های مدیریتی به اهمیت قابلیت تفکر استراتژیک برای مدیران اشاره کرده‌اند؛ اما موضوعی که کمترین توجه بدان شده، حلقۀ ارتباطی تفکر استراتژیک و ارزش‌هاست،‌ حلقه‌ای که ارزش‌های اخلاقی را با منطق تجاری پیوند می‌دهد. هدف از نگارش مقاله حاضر ترسیم و تعریف چارچوب مفهومی برای تبیین ارتباط اصول اخلاقی و تفکر استراتژیک است. این پژوهش با روش تحلیل محتوا به بررسی و تحلیل مفاهیم همسو با کسب و کار در نهج‌البلاغه و دریافت نکات مهم و میزان اهمیت و تنوع آنها راهنمای ما در درک ارتباط اخلاق و تفکر استراتژیک خواهد بود. در مدل مستخرج از نهج‌البلاغه، حضرت علیj مبتنی بر رویکردی متعالی به کسب و کار، افزون‌بر نگرش مادی، نگرشی الهی به کسب و کار بخشیده است. در این مدل مبتنی بر ارزش‌های بنیادین کسب و کار، شاخص‌های اخلاقی مؤثر بر کسب و کار ارائه می‌شود و سرانجام مؤلفه‌های تفکر در کسب و کار بر مبنای نهج‌البلاغه ارائه شده است. اثربخشی تفکر استراتژیک، نیازمند ارائه الگویی است که مؤلفه‌های تفکر استراتژیک را در تعامل کامل با ارزش‌های اخلاقی ارائه کند و افزون‌بر فرایند، محتوای اخلاقی نیز داشته باشد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: نهج‌البلاغه; اخلاق; امام علی; تفکر استراتژیک

بررسی مقایسه‌ای مدیریت تعارض از دیدگاه اسلام و سایر مکاتب علمی - افشین میری; پروانه ولوی; مریم شیخ آزادی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدفِ پژوهش حاضر، بررسی مفهوم تعارض و مدیریت آن از منظر اسلام و سایر مکاتب از یک سو و دیدگاه‌های مختلف مدیریت و یافتن وجوه اشتراک و افتراق آنها با دیدگاه اسلامی از سوی دیگر است. روش تحقیق حاضر به صورت کتابخانه‌ای با بهره‌برداری از منابع گوناگون در این زمینه و به شیوه عقلی و نقلی انجام یافته است. نتایج پژوهش پیش‌رو به شرح ذیل می‌باشد: سه نگرش عمده، درباره تعارض میان مکتب‌های مختلف وجود دارد. دیدگاه اول، سنتی و بر این باور است که تعارض در آغاز امری مخرّب بوده است و باید از آن اجتناب کرد؛ دیدگاه دوم، به مکتب روابط انسانی تعلق دارد و معتقد است، تعارض امری طبیعی و اجتناب‌ناپذیر است و دیدگاه آخر، به صورت تعاملی دو نوع تعارض کارکردی و غیرکارکردی (مثبت ومنفی) دارد و حتی در موقعیت‌هایی نیاز است که مدیران نسبت به ایجاد تعارض اقدام کنند. در واقع هر کدام از دیدگاه‌های یادشده، در مقاطعی دچار افراط و تفریط در زمینه تعارض شده‌اند. مکتب اسلام دیدگاه متعادلی نسبت به پدیده تعارض بیان داشته است و با وجود اعتقاد به دو نوع نگرش مثبت و منفی در این زمینه، تأکید می‌کند که مرز بین تعارض‌های مثبت و منفی به عواملی همچون نیت افراد، توانایی اشخاص، نوع موضوع و مهم‌تر از همه موقعیت تعارض بستگی دارد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: تعارض; مدیریت اسلامی; مدیریت تعارض

مفهوم‌پردازی معنویت سازمانی از منظر نهج‌البلاغه: کاربست استراتژی نظریه داده‌بنیاد - مهدی محمدی; قاسم سلیمی; زینب پیروی نژاد (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
پژوهش حاضر با هدف تدوین نظریه معنویت سازمانی از منظر نهج‏البلاغه، با استفاده از استراتژی پژوهشی نظریه داده‌بنیاد متنی به انجام رسید. بدین منظور، خطبه‏ها، نامه‏ها و حکمت‏های کتاب ارزشمند نهج‏البلاغه بررسی و نمونه عبارت‌های در ارتباط با مبحث معنویت سازمانی از نهج‌البلاغه استخراج شدند. پس از بررسی و دقت نظر در این عبارت‌ها، با محور قرار دادن مشخصه‏های مشترک بین آنها، مضمون‌های پژوهش در 21 عنوان گردآوری شدند. در نهایت با در نظر گرفتن این مضمون‌ها و زیر شاخۀ هریک، به تدوین نظریۀ معنویت سازمانی از دیدگاه نهج‏البلاغه براساس مدل طرح نظام‌مند نظریه داده‌بنیاد، مشتمل بر مقوله کانونی (خدامحوری)، عوامل علّی (اعتقاد، عمل و خودشناسی)، راهبردها و تعاملات (راهبردهای آموزش و بهسازی، نظارت و مشاوره)، زمینه یا بستر (قانون‌مداری)، شرایط مداخله‏گر (خودسازی و توان مدیریتی) و پیامدها (تعهد، تعامل سازنده، عدالت سازمانی و عدالت اجتماعی)، پرداخته شد. با توجه به اهمیت بومی‏سازی نظریه‌ها و گفتمان‌های مدیریت و تأکید بر مدیریت اسلامی جهت جلوگیری از بروز تضاد و تعارض در مبانی اعتقادی و عملی مدیران و کارکنان سازمانی، یافته‏های حاصل از این پژوهش می‏تواند افزون‌بر توسعه دانش نظری و بومی موجود، به روش‌های گوناگون، مبنایی برای سنجش معنویت و کاربرد آن در سازمان‏ها قرار گیرد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: نهج البلاغه; مدیریت اسلامی; معنویت سازمانی; نظریه داده‌بنیاد

تبیین مفهوم مشارکت شهروندی در مدیریت شهری از دیدگاه علامه طباطبایی - جواد رحمانی; محمد‌تقی پیربابایی; مرتضی شجاری (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
مفهوم مشارکت در مدیریت شهری از مباحث مهم و پر‌چالش شهرسازی است. مدیریت شهری ایران در ارتباط متقابل و ارگانیک با برنامه‌ریزی شهری نیست. متأسفانه در کشور ما بیشتر اقدام‌های مدیریت شهری، از بالا و از بیرون انجام شده که اکنون نیاز به حرکتی از پایین و از درون، برای بومی‌شدن آنهاست. با توجه به پتانسیل‌ها و همچنین چالش‌های پیش روی مشارکت مردم در ایران و وجود اشخاصی همچون علامه طباطباییe که در این زمینه اظهار نظر جامع و کاملی دارند؛ می‌توان از وجود چنین افرادی برای بومی‌سازی مفهوم مشارکت در ایران بهره جست. به همین منظور در پژوهش حاضر ابتدا به تحلیل و بررسی نقش مشارکت در مدیریت شهری پرداخته‌ایم و در ادامه با استفاده از نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطباییe (استخدام، اجتماع و عدالت؛ مُلک اجتماعی؛ شورا؛ رئالیسم تعاملی و ولایت جامعه اسلامی) به تبیین نظریه‌های علامه طباطباییe در مورد مشارکت شهروندان و نقش آنان در حکومت از نظر علامه طباطباییe اشاره کرده‌ایم. سپس نقش حکومت در جامعۀ اسلامی را بیان نموده‌ایم و به این نتیجه رسیدیم که از دیدگاه علامه طباطباییe، مشارکت شهروندان در مدیریت شهر امری اجتناب‌ناپذیر است و مدیر شهر نمی‌تواند بدون مشورت گرفتن از گروه‌های ذی‌نفع و صاحب ‌نفوذ که اصلی‌ترین آنها مردم و شهروندان هستند، اقدام به تصمیم‌گیری، قانونگذاری و اجرا کند و حتی خود بر کار خودش نظارت داشته باشد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اسلامی; مشارکت; مدیریت شهری; علامه طباطبایی

به‌ سوی چارچوبی برای مطالعه مدیریت دولتی اسلامی 1 رصد تاریخی، توجیه علمی و مبانی - حسن دانایی فرد (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف مقاله حاضر واکاوی پیشینه‌های تاریخی مطالعه مدیریت دولتی اسلامی در ادبیات مدیریتی ایران و جهان و توجیه فرانظری و فلسفی آن از یک سو و شکل‌دهی مبانی اسلامی براساس مأخذ دینی است. بر ‌این ‌اساس تلاش شده است به تأسی روش‌شناسانه نهضت خدمت عمومی جدید مبانی بنیادین مدیریت دولتی اسلامی تنسیق شود. در بخش نخست سیر تکامل دانشی این نهضت واکاوی و در بخش دوم دلایل فرانظری و فلسفی این جریان فکری مدیریتی اقامه خواهد شد و در بخش نهایی مبانی فکری و عملی این نهضت ارائه خواهد شد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: دولت; حکومت; مدیریت دولتی اسلامی; توجیه فلسفی; مبانی فکری

نقد نظریه رهبری تبادلی با تأکید بر آیات قرآن کریم - مجتبی اسکندری (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
رهبری تبادلی مبتنی بر عمل متقابل است، ایده برنز (1978) این بود که روابط رهبر و پیروان از سوی تبادل برخی پاداش‌ها مانند نرخ عملکرد، پرداخت، شناسایی افراد و تشویق‌ها بهبود می‌یابد. در رهبری تبادلی رهبر اهداف را مشخص می‌کند و با افراد برای اطمینان از دستیابی به اهداف سازمانی وسیع‌تر همکاری می‌کند. این نوع رهبری به سلسله مراتب و توانایی کار در این نوع تبادل بستگی دارد. رهبری تبادلی به مهارت‌هایی مانند: توانایی کسب نتایج، کنترل از راه ساختارها و فرایندها، حل مسائل، برنامه‌ریزی و سازماندهی و کار در بین محدوده‌های سازمانی نیاز دارد. نقدهای فراوانی از سوی صاحب‌نظران مدیریت به نظریه رهبری تبادلی وارد شده است. مسئله این است که آیا تکیه صرف بر مبادله پاداش و مدیریت بر مبنای استثنا در هدایت رهبری کارکنان و به‌ویژه افرادی که در مراتب بالای نیازهای انسانی قرار دارند در سازمان‌های امروزین پاسخگو هست یا خیر؟ از سوی دیگر مکتب الهی اسلام نظریات بسیار دقیق و ظریفی را بیان می‌دارد که حاکی از نوع نگاه خاص به انسان و رشد و تعالی اوست که در مکاتب رایج به آن توجه نشده است. هدف این تحقیق نقد نظریه رهبری تبادلی و بیان نظریات بدیع و جامع در قرآن کریم است. روش مورد استفاده در تحقیق نقد درون‌ساختاری و برون‌ساختاری است. در نقد درون‌ساختاری، هدف سنجش انسجام داخلی اجزای نظریه و هماهنگی بین مفاد نظریه با مبانی و اصول نظریه می‌باشد. در نقد برون‌ساختاری نظریه به لحاظ انطباق مفاد نظریه با دیگر نظریات و انطباق مفاد نظریه با مفروضات دینی (اسلام) بررسی می‌شود. در نقد برون ساختاری این نظریه دارای نقاط قابل تقویتی است که منجر به ارائه نظریه رهبری تحولی شده است. و با تدبّر در آیات قرآن کریم درمی‌یابیم که افزون بر نقدهای وارده بر نظریه رهبری تبادلی در رویکرد قرآنی مفاهیم ارائه شده در این نظریه با وسعت و غنای بالاتری ارائه شده است. در بخش تدبر قرآنی در ابتدا مفاهیم مرتبط با مقوله‌های نظریه سبک رهبری تبادلی استخراج و مقوله‌بندی شده است. سپس نگاه جامع قرآن کریم به نوع نگرش به انسان، نظارت و کنترل، تشویق و تنبیه، بیان شده است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: رهبری; قرآن کریم; نقد برون‌ساختاری; نقد درون‌ساختاری; رهبری تبادلی; فرایند مبادله

هنجارشکنی اخلاقی در مدیریت سازمان‌ها در ترازوی مدیریت علوی - یوسف صادقی; حسین خنیفر (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
اخلاق سازمانی در دنیای امروز غرب با ایجاد هماهنگی و ثبات رویه، تدوین قواعد رفتاری، سازمانی و قانونی، سازمان‌های غربی را برای انجام وظایف با بیشترین کارآیی و اثربخشی و تحقق اهداف و مأموریت‌ها کمک می‌کند؛ اما با وجود اینکه اخلاق اسلامی و به خصوص سبک و سیاق اخلاقی امیرالمؤمنینg در حکومت‌داری، جامعیت لازم جهت مدیریت دولت، جامعه و فرد را داراست، باز هم دیده می‌شود که سازمان‌های ایرانی به نتایج قابل قبول دست نمی‌یابند. به نظر می‌رسد هنوز تفکر و فرهنگ مدیریت به سطحی از باور اسلامی نرسیده است که پایبندی به اصول اخلاقی را بهترین راهکار دستیابی به بیشترین حد کارآیی و اثربخشی بداند؛ اگرچه خود رسیدن به مکارم اخلاق نیز از اهداف ارسال رسولان الهی و به دنبال آن تشکیل حکومت بر مبنای قواعد دینی می‌باشد. در این میان بر نقش مدیریت و شیوه‌های تصمیم‌گیری مدیران، در بروز رفتارهای اخلاقی در سازمان تأکید شده است. از این‌رو، پژوهش حاضر تلاش دارد با توجه به آموزه‌های اسلامی مدیریت و به خصوص فرمان‌های امیرالمؤمنینg، هنجار‌شکنی‌هایی که ممکن است در مدیریت سازمان‌ها بروز یابد را برشمارد و از طریق اجتناب از این هنجارشکنی‌ها، سازمان‌های ایرانی را به سازمان‌های اسلامی نزدیک‌تر کند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت; تصمیم‌گیری; اخلاق سازمانی; آموزه‌های اسلامی; هنجارشکنی

مبانی فلسفی استعاره‌های مورگان در مدیریت و فرانظریه اعتباریات علامه طباطبایی - سید حمیدرضا حسنی; هادی موسوی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
از جمله جریان‌هایی که توانست در علوم انسانی در تقابل با اثبات‌گرایی جایگاه مقبولی را پیدا کند، جریان قراردادگرایی بود. قراردادگرایی در شاخه‌هایی از خود از جمله در مطالعه سازمان درصدد استفاده از ثمرات معرفتی پارادایم‌های مختلف است و می‌کوشد از تمامی امکانات موجود و ممکن برای شناخت سازمان بهره گیرد. نمونه شاخص این تلاش، استفاده مورگان از استعاره‌های مختلفی است که برای شناخت سازمان به‌کار برده است. این جریان بدون توجه به وجود مبانی متقابل در پارادایم‌های مختلف، توصیه‌ای تناقض‌گونه را در خود پرورانده است. در مقابلِ این رویکرد، این نوشتار فرانظریه اعتباریات علامه طباطباییe را به مثابه نسخه قوی‌تری برای علوم انسانی پیشنهاد کرده که قادر است ظرفیت فزاینده‌ای را فراروی دیدگاه مورگان در اختیار قرار دهد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اعتباریات; استعاره سازمانی; ایده‌آل‌سازی; تکثر پارادایمی; قراردادگرایی; کنش اجتماعی

الگوی راهبردی اسلامی−ایرانی پیشرفت در منطق امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی) مبتنی بر رویکرد تحلیل دوسطحی اندماجی - محمد شتابدرا; نعمت‌اﷲ زمانی علی‌آبادی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
در پژوهش پیش‌رو که مبتنی بر روش کتابخانه‌ای و به صورت توصیفی−تحلیلی بوده است، پس از ارائه سنجه‌های الگو از منظر امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی) و با بهره‌گیری از روش دلفی از حیث کیفی، الگوی پژوهش ترسیم شد، و در نهایت این نتیجه حاصل شد، که الگوی اسلامی−ایرانی پیشرفت از حیث سخت‌افزاری و نهادی با قوامیت سنجه‌های: کلان چهارگانه و محتوایی نه‌گانه، در قامت اصولی فطری و در مقامی ثبوتی است؛ و در سطح نرم‌افزاری و تحلیلی در همه حوزه‌های علوم، متکی بر ظرایف زمان و مکان است، که در مقامی اثباتی و در ظرف اصول متغیر می‌گنجد. از این‌رو در آن دسته از اموری که دین مبین اسلام جزء ثابتات قرار داده، الگو، واحد است، و در خصوص آن دسته از اموری که جزء متغیرات و تابع مقتضیات زمان و مکان است، الگویی چندوجهی دارد. در این مقاله، به منظور پاسخ به پرسش اصلی پژوهش، که عبارت بود از ‏شناخت کیفیت الگوی راهبردی اسلامی−ایرانی پیشرفت، از حیث واحد یا متکثر بودن چگونه است؟، تلاش شد به تبیین این مفهوم دوسطحی که با قوامیت نظریه وحدت در کثرت و کثرت در وحدت −در فضای منطق فازی مبتنی بر ترابطی اندماجی همچون دو روی یک سکه− شکل می‌یابد، اشاره شود., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: الگوی چند‌وجهی; الگوی راهبردی اسلامی−ایرانی پیشرفت; الگوی واحد و چترگستر; امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی); تحلیل دوسطحی; ترابط اندماجی

معیارهای شایستگی مدیران با استفاده از رهنمودهای امام علی در نهج‌البلاغه - محمدرضا نورمحمدی; جواد نیک معین (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف: بررسی و تبیین معیارهایی جهت انتخاب و همچنین سنجش عملکرد و ارزیابی میزان شایستگی مدیران، با استفاده از رهنمودهای امام علیg در نهج‌البلاغه. روش: این تحقیق از نوع توصیفی−مروری و کتابخانه‌ای می‌باشد که با رجوع به شرح‌های مختلف نهج‌البلاغه و سایت‌های اینترنتی، موضوع‌بندی و با حفظ امانت نگاشته شده است. یافته‌ها: در این مقاله با مطالعه خطبه‌ها، نامه‌ها، کلمات قصار و وصیت‌نامه امام علیg، معیارهایی از شایستگی مدیران استخراج می‌‌شود. از جمله این معیار‌ها می‌توان به داشتن عدالت، علم و آگاهی، حسن تدبیر، آشنایی با فنون برنامه‌ریزی، قاطعیت، رفق و مدارا، نشاط و شادابی، شرح صدر و قانون‌مندی، داشتن روحیۀ مشورت و رایزنی، سخن‌وری و قدرت تفهیم، جاذبه و دافعه صحیح، فرمانبرداری از مافوق، اعتدال و میانه‌روی اشاره کرد. نتیجه‌گیری: جامعه اسلامی می‌تواند با به‌کارگیری سخنان گهربار امام علیg، بهره‌وری مدیریتی خویش را از مرحله انتخاب تا ارزیابی و سنجش عملکرد مدیران افزایش دهد. از طرف دیگر معیارهای مناسب مدیریتی در نظام اسلامی در سه حوزه (دانش، مهارت و اخلاق) قابل تقسیم‌بندی است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; شایستگی مدیران; امام علی و نهج‌البلاغه; معیارها

بررسی ارتباط بین هوش معنوی و مهارت‌های تعاملی در بین دانشجویان دانشگاه اصفهان - محمدرضا نیلی; علی ترکاشوند; ستاره موسوی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هوش معنوی دربرگیرنده مجموعه‌ای از توانایی‌ها و ظرفیت‌هاست که از منابع معنوی در جهت افزایش بهزیستی و انطباق‌پذیری فرد استفاده می‌کند، در این راستا، هدف پژوهش حاضر ارتباط بین هوش معنوی و مهارت‌های تعاملی در بین دیدگاه دانشجویان دانشگاه اصفهان است. پژوهش پیش رو از نوع کاربردی و روش تحقیق توصیفی−پیمایشی و جامعه آماری مشتمل بر کلیه دانشجویان تحصیلات تکمیلی گروه علوم انسانی دانشگاه اصفهان بوده است. روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای متناسب با حجم بوده است و بر طبق فرمول کوکران 305 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار پژوهش مشتمل بر پرسشنامه محقق‌ساختۀ هوش معنوی و پرسشنامه محقق‌ساختۀ مهارت‌های تعاملی بوده و روایی محتوایی از سوی متخصصان تأیید و پایایی پرسشنامه‌ها با ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب 85 و 96 درصد برآورد شده بود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که: بین تفکر وجودی و مهارت‌های تعاملی، بین معناسازی شخصی و مهارت‌های تعاملی، بین آگاهی متعالی و مهارت‌های تعاملی و نیز بین گسترش خودآگاهی و مهارت‌های تعاملی، ارتباط معناداری وجود دارد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: معنویت; هوش معنوی; مهارت‌های تعاملی

تبیین طرح کلی دانش مدیریت اسلامی - سیدصدرالدین حسینی مشهدی; محمدمهدی حسین‌زاده (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
مدیریت اسلامی واجد معانی، مفاهیم و تعاریف گوناگونی است که هر محققی از ظن خود بخشی از آن را روشن ساخته است. آنچه به‌طور غالب در تحقیقات مرسوم مغفول مانده، بررسی این دانش از حیث موضوع، هدف و روش است. در این مقاله پس از بررسی معنای مدیریت، اسلام، علم و دانش، لزوم ارتباط اسلام و مدیریت از دو منظر انتظار از دین و دانش مدیریت بررسی شد و سپس براساس تعریف برگزیده مدیریت اسلامی، ماهیت میان‌رشته‌ای آن تبیین گردید. نتیجه بررسی‌ها گویای آن است که این دانش از سویی متکی بر دانش عقلایی و از سوی دیگر برآمده از علم تجربی است، موضوع آن سازمان است و هدف آن بهره‌وری سازمان در طول هدف خلقت و روش آن در دیالیکتیک میان دانش و علم تجربی هویت می‌یابد، مدیریت ژاپنی نمونه‌ای موفق از تبدیل گزاره‌های یک مکتب فکری و فرهنگی به گزاره‌های علمی و تجربه‌پذیر است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که سبک‌ها و روش‌های مبتنی بر مکتب، سازنده اصول نظری کاربردی دانش مدیریت اسلامی است و برای دستیابی به آن باید از مکتب مدیریت اسلامی (جنبه ذهنی) به علم مدیریت اسلامی (جنبه عینی) در رفت و برگشت بود. مجموعه‌ای که در نهایت از این سیر حاصل می‌شود را می‌توان دانش مدیریت اسلامی نامید. از این‌رو مقاله پیش ‌رو در مجموع تبیینی است از طرح کلی دانش مدیریت اسلامی که از منظر دانش، علم و مکتب مورد تدقیق قرار گرفته است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اسلام; مدیریت; تحقق عملی; تحقق نظری; دانش مدیریت اسلامی; مدیریت تطبیقی

تبیین ارتباط میان گزاره‌های اسلام ‌و گزاره‌های مدیریت - کمیل رودی; علی نقی امیری; رضا برنجکار; علی اصغر پورعزت (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
تقریرهای متفاوتی از مدیریت اسلامی، به عنوان جلوه ای از تولید علم دینی شده است. مدیریت اسلامی ترکیبی از مدیریت (به عنوان علم) و اسلام (به عنوان دین) را شکل می دهد که هر کدام، پشتوانه ای به وسعت یک کتابخانه از موضوعات و نظریه ها دارند. در این مقاله تلاش شده است از دیدگاهی نو، پنجره ای جدید به موضوع رابطه اسلام و مدیریت پرداخته شود. در این دیدگاه، گزاره های دین و علم، از لحاظ کشفی و اعتباری بودن مورد بررسی قرار می گیرد و سپس چگونگی ارتباط آنها تبیین می شود. نتیجه اینکه در حوزه گزاره های کشفی، دستاوردهای یقینی بشری و دستاوردهای دینی تعارضی ندارد. عقل خود یکی از منابع دین است و آنچه عقل بدان می رسد، دینی است. از سوی دیگر، از آنجا که وحی، دانشی یقینی است بر دستاوردهای عقلی بشری – که خطا در آن راه دارد- سلطه دارد. در حوزه گزاره های اعتباری، اخلاق و فقه (گزاره‌های اعتباری دین) به عنوان قانون ِرفتار و اقدام فردی و اجتماعی بر گزاره‌های اعتباری دانش مدیریت و یک مدیر حاکم است. چارچوب گزاره های اعتباری اسلام منطقه موجه‌ی را شکل می دهد که مدیر می تواند در آن منطقه مسیرهای متفاوتی را برگزیند. بهینگی گزاره اعتبار شده، بر‌آمده از سایر متغیّرهایی است که مدیر در پردازش خود برای تدوین گزاره اعتباری در نظر می گیرد. نتیجه این دیدگاه آن است که مدیریت اسلامی، مدیریتی مبتنی بر حقیقت (گزاره های کشفی اسلام) و در چارچوب شریعت (گزاره های اعتباری اسلام) است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اسلام; مدیریت; گزاره های اعتباری; گزاره های کشفی

بررسی رابطه بین سبک رهبری کریمانه و یادگیری سازمانی با تأکید بر فراموشی سازمانی هدفمند - ابراهیم رجب پور; سعید شاکری (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
سرعت فزآینده انتقال اطلاعات و محیط متلاطم کنونی اهمیت مدیریت اطلاعات در سازمان‌ها را دوچندان کرده است. از این‌رو، هدف اصلی این پژوهش، بررسی رابطه بین سبک رهبری کریمانه و یادگیری سازمانی با تأکید بر فراموشی هدفمند می‌باشد. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری داده‌ها از نوع توصیفی- همبستگی است. جامعه آماری پژوهش، کارکنان شرکت نفت و گاز پارس می‌باشد که حجم نمونه 210 نفر و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده بوده است. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه 32 سوالی محقق‌ساخته می‌باشد. روایی پرسشنامه از نظر صوری و محتوایی مورد بررسی قرار گرفته و پایایی آن نیز با اجرای آزمایشی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ، برابر با 88/0 بدست آمده است. برای سنجش فرضیه‌ها و تأثیر مفاهیم مورد بررسی از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند، که مؤلفه نرمش و رفق رهبری کریمانه نسبت به مؤلفه شدت عمل آن، تأثیر بیشتری بر یادگیری سازمانی دارد. همچنین نتایج بیانگر آن است که فرضیه‌های پژوهش (رابطه بین رهبری کریمانه و فراموشی سازمانی هدفمند؛ رابطه بین رهبری کریمانه و یادگیری سازمانی؛ رابطه بین فراموشی سازمانی هدفمند و یادگیری سازمانی) مورد تأیید قرار گرفت و این روابط مستقیم و معنادار می‌باشند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: رهبری; رهبری کریمانه; فراموشی سازمانی هدفمند; مدل‌سازی معادلات ساختاری; یادگیری سازمانی

قواعد ساده رفتار از منظر قرآن کریم (مطالعه موردی سوره بقره): کاربست در سازمان و مدیریت - جعفر ترک زاده; زینب پیروی نژاد (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
در محیط متنوع، پیچیده و متغیر امروزی که از سازمان‏ها به عنوان سیستم‏های پیچیده سازوارشونده یاد می‏شود، اهمیت بومی‏ سازی نظریه‌ها و گفتمان‌های مدیریت سازمان، برای مواجهه با عناصر و کنشگرهای متعدد و متکثر محیطی و غلبه بر آنها با کشف قوانینی که نیازمند صرف کمترین هزینه و دستیابی به بیشترین اثربخشی باشد، به مراتب بیشتر احساس می‏‏شود. برای پیشبرد چنین رویکردی، تاکید بر قواعد لایزال الهی، دست آویز مستحکمی جهت تحقق هدف به شمار می‏رود. در همین راستا، پژوهش حاضر با هدف کشف قواعد ساده رفتاری مدیریت در سازمان‏ها از منظر قرآن کریم، به مداقه و کاوش در آیات سوره مبارکه بقره با بهره‏گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و جستجوی ادات شرط، ادات تعلیل، ادات رجاء و ادات تفریع پرداخت. براین اساس، نگارندگان به 8 قاعده رفتاری ساده مشتمل بر قواعد "هدایت"، "پیروی"، "مجازات"، "ظلم ستیزی"، "لطف"، "پاداش"، "سپاس و قدردانی" و "وضع قوانین و تابعیت دستورات الهی" دست یافتند. در نهایت، با به کارگیری مضامین نهفته در هر آیه، به بیان دلالت‏های کاربردی آن‏ها در سازمان‏ها پرداخته شد. این پژوهش می‏تواند علاوه بر توسعه دانش نظری موجود، نقش موثری در راستای اسلامی ‏شدن سازمان‏ها و متناسب ‏سازی با فضای بومی کشور ایفا نماید., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; قرآن کریم; رفتار سازمانی; سیستم پیچیده سازوارشونده; قواعد رفتاری

بررسی کاربست روایات نقصان عقل در موضوع مدیریت زنان - علی آقا پیروز (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
آیا ورود به مدیریت های کلان برای زنان جایز است یا خیر؟ برخی فقهاء ورود زنان را به سطوح کلان مدیریتی جایز ندانسته و منکر ولایت زنان هستند یکی از دلایل آنها ، روایات نقصان عقل زنان است آیا این روایات ظرفیت کاربست برای منع زنان از پذیرش مدیریت های کلان را دارد یا خیر؟آیا با استناد به این روایات می توان شایستگی زنان را برای مدیریت های کلان زیر سوال برد؟ بابهره گیری از روش اجتهاد مشخص می شود که این روایات تماماً مشکل سندی دارند و به لحاظ دلالی نیز حامل دیدگاه های متعددی در باره نقصان هستند, برخی دلالت روایت را محدود به زنان خاصی دانسته، و برخی نیز پدیده نقصان را مربوط به شرایط خاص اجتماعی زمان صدور حدیث می دانند برخی مراد از عقل را عقل نظری و برخی نیز عقل عملی می دانند و برخی عقل تجربی را متعلق نقصان گرفته و برخی متعلق نقصان را عقل ذاتی در اداره شئون خانوادگی و اجتماعی گرفته اند، عده ای متعلق نقصان را تعقل دانسته و برخی در معنای روایات توقف کرده و برخی نیز روایات را جدلی دانسته اند و ... باید از نگاه تک بعدی به این موضوع پرهیز کرد و روایات نقصان را در دایره وسیع تر و پازل بزرگتری به صورت نظام مند مورد توجه قرار داد و با توجه به روایات منع اطاعت از زنان,, نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت زنان; تعقل زنان; عقل تدبیری; نقصان عقل

تحلیل مبانی انسان شناسی پارادایم های جامعه شناختی سازمان و مدیریت از منظر اندیشه های علامه طباطبایی(ره) - احسان رحیمی خورزوقی; اسدالله گنجعلی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
این مقاله در صدد تحلیل مبانی انسان شناختی پارادایم های جامعه شناختی سازمان و مدیریت براساس نظریات علامه طباطبایی(ره) و نقش آن در راستای شکل گیری پارادایم مدیریت اسلامی است. داده های این تحقیق با روش کتابخانه ای جمع آوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شده اند. پس از ارائه گزاره های انسان شناسانه پارادایم های جامعه شناختی براساس تقسیم بندی بوریل و مورگان، گزاره های استنباط شده از اندیشه های علامه طباطبایی(ره) پیرامون انسان، در قالب دو زاویه تحلیلی "وجودی" و "ماهوی": ارائه شده است. در انتها، گزاره های استنباط شده از اندیشه های علامه طباطبایی(ره) در چهار دسته با گزاره های انسان شناختی پارادایم های جامعه شناختی سازمان و مدیریت نسبت سنجی شده که عبارتنداز:1- گزاره های تأسیسی بدیع 2- گزاره های تأییدکننده 3- گزاره های تأسیسی متضاد4- گزاره های تکمیل کننده. در انتها مبانی انسان شناسی پارادایم های چهارگانه از منظر انسان شناسی حاصل از بررسی های انجام شده از منظر علامه طباطبایی(ره) مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که از منظر انسان شناسی علامه طباطبایی(ره) نگاه پارادایم های جامعه شناختی سازمان و مدیریت اولا از زاویه تحلیل ماهوی بوده و ثانیا از ساحت طبیعت مادی انسان فراتر نرفته است. در نتیجه زاویه تحلیل وجودی و نیز بعد اول و سوم از زاویه تحلیل ماهوی انسان، دارای قابلیت ممتازی برای شکل گیری پارادایم مدیریت اسلامی می باشند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اسلام; پارادایم; مدیریت; انسان شناسی; علامه طباطبایی(ره)

پیامدهای کارآمدی در قوه قضائیه از منظر امام خمینی‌ و مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
معیار کارآمدی درجۀ صلابت و استحکام مدیریتی سازمان‌ها را به نمایش می‌گذارد. کم و کیف عیار این شاخص پیامدهای گسترده‌ای را در داخل و خارج از قوه قضائیه به همراه خواهد داشت. مقاله حاضر در پی آن است که با استفاده از روش نظریۀ داده‌بنیاد به تجزیه و تحلیل گفتمان‌های امام خمینیe و امام خامنه‌ای ‌(مد‌ظله‌العالی) بپردازد و پیامدهای کارآمدی را از منظر این دو بزرگوار به تصویر کشد. بر این اساس، رهنمودهای این بزرگواران به صورت تمام‌خوانی مطالعه و با روش نمونه‌گیری باز متون منتخب از شیوه کدگذاری باز، به شکل تحلیل جزء به جزء، تعداد 637 کد، 77 زیرمفهوم، 47 مفهوم و 5 مقوله شناسایی شد. نتایج تحقیق، گویای آن است که عمده‌ترین پیامدهای کارآمدی قوه قضائیه از دیدگاه امام راحلe و مقام معظم رهبری (مد‌ظله‌العالی) شامل؛ پیشگیری از جرم، احساس امنیت، اعتماد مردم، توسعه و تعالی قوه قضائیه و نظام مقدس جمهوری اسلامی ‌ایران است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: نظریه‌پردازی داده‌بنیاد; کارآمدی; پیامدهای کارآمدی; قوه قضائیه

الگوی اثربخشی آموزه های اسلام با رویکرد تحلیلی چشم انداز پردازی در آینده پژوهی تبادل اطلاعات - محمد شتا بدرا (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
نیاز جامعه در دوره گذر به سمت فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی، فتح‌ بابی مهم برای مقوله تبادل اطلاعات است، که در انتقال علم به منظور تولید، توزیع و نهادینه‌سازی علم در دنیای نامتوازن امروز، ضرورتی لازم به نظر می‌رسد. فناوری‌های جدید اطلاعاتی و دگرگونی‌های ناشی از آن به میزان زیادی سطح خدمات فرهنگی، مذهبی، سیاسی و اقتصادی را گسترش داده است. این انقلاب اخیر چالش‌های زیادی را در پی دارد، و قلمرو شکل-گیری امور انسانی را عمیقاً تغییر می‌دهد. با استفاده از ابزارهای علم آینده‌پژوهی (مطالعات آینده)، می‌توان الگوهایی که اسلام در این زمینه ارائه می‌دهد را بیان‌گر نمونه کاملی از تعالی در ارتباطات اجتماعی دانست، و برنامه‌ریزی‌های لازم را برای نیل به این الگوها انجام داد، که در این پژوهش با رویکردی تحلیلی و مبتنی بر چشم‌انداز پردازی با روش استقرای تام، فرضیه استقلال یا وابستگی آموزه‌های دین مبین اسلام و آینده تبادل اطلاعات و تأثیر این دو بر یکدیگر مورد آزمون قرار گرفته است؛ برای این منظور نمونه‌ای به حجم 117 نفر از مدیران و کارکنان شاغل در محیط‌های مختلف کاری و با سطح تحصیلات متفاوت در نظر گرفته شد، و داده‌ها مورد تحلیل آماری قرار گرفت. در نهایت وابستگی دو متغیر آموزه‌های دینی و تبادل اطلاعات در سطح اطمینان 99% به طرفیت تأثیر آموزه‌های اسلام بر تبادل اطلاعات، تأیید شد. لذا پیشنهاد می‌گردد با توجه به آینده پیش‌رو، که نمایش‌گر دنیایی جدید است، آموزه‌های دین مبین در تمام سطوح و لایه‌های خرد و کلان سازمانی، اجتماعی و فضای مجازی مورد عنایت جدی قرار گیرد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: آموزه های اسلام; آینده پژوهی; تبادل اطلاعات; چشم انداز پردازی

طراحی الگوی فرهنگ انسان محور یکی از نهادهای انقلاب اسلامی - محمد محمدیان; محمد ابراهیم سنجقی; محمدرضا سلطانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
یکی از ویژگی‌های برجسته نهادهای انقلاب اسلامی برخورداری از فرهنگ انسان محور است. فرهنگ انسان محور مجموعه‌ای از سرمایه فکری و ارزشی است که در رفتار اجتماعی اثر می گذارد. هدف اصلی پژوهش حاضر طراحی الگوی فرهنگ انسان محور یکی از نهادهای انقلاب اسلامی است. روش تحقیق توصیفی از نوع کیفی و کمی است. جامعه آماری این تحقیق، شامل خبرگان دانشگاهی و مدیران عالی سازمان در حوزه فرهنگ سازمانی است و نمونه به تعداد 14 نفر به روش هدفمند انتخاب شده‌اند. ابزار تحقیق پرسش نامه (محقق ساخته) طی چهار مرحله به روش فازی دلفی با استفاده از آزمون های آماری شاخص‌یابی و سپس اعتباریابی شد. سپس اعتبار الگو با استفاده از نظر خبرگان بررسی و تایید شد و پایایی آن با استفاده از انحراف معیار0.392 به دست آمد. الگوی فرهنگ انسان محور متناظر با بعد رفتاری در چهار مولفه: الف- شاکله وجودی(4.50)، ب- آموزش و توانمندسازی(4.58)، ج- روابط انسانی (4.64) د- رهبری و هدایت گری (4.49)، مورد شناسایی قرار گرفت. یافته‌ها‌ی فرهنگ انسان‌محور با میانگین ضریب 53/4 از 5 بدست آمده است و روابط انسانی با ضریب اهمیت 64/4 از میان مولفه‎ها فرهنگ انسان‌محور، رتبه اول دارد. رفتار سازمانی به موضوع چگونگی عمل افراد در هنگام کار می‌پردازد. این یافته بر این نکته تأکید دارد که انسان محور بودن فرهنگ یکی از نقاط قوت نهاد است. این ویژگی معلول حاکمیت روابط صمیمی است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: فرهنگ; روابط انسانی; نهاد انقلاب اسلامی; فرهنگ‌انسان محور

سیرت نکویی مدیران عاملی اثرگذار در ارتقای رفتارهای مثبت سازمانی کارکنان؛ تأکید بر مبانی اسلامی - محمدرضا اردلان; وحید سلطانزاده (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر سیرت نکویی مدیران بر افزایش رفتارهای مثبت سازمانی کارکنان انجام شده است. روش تحقیق توصیفی و از نوع همبستگی می‌باشد. با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای 172 تن از کارکنان دانشگاه بوعلی سینا همدان به‌طور تصادفی جهت مطالعه انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌های پژوهش از دو پرسش‌نامه استاندارد سیرت نکویی مدیران و رفتارهای مثبت سازمانی استفاده شد. داده‌های تحقیق پس از جمع‌آوری با استفاده از نرم‌افزارهای آماری Lisrel و SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که اثر پایبندی به عهد و پیمان، دلسوزی، عدم احتجاب و حسن‌ خلق بر رفتارهای مثبت سازمانی مثبت و معنی‌دار می‌باشد؛ اما اثر برپا داشتن حق و عدالت و شرح صدر بر رفتارهای مثبت سازمانی معنی‌دار نبود. در نتیجه از عوامل اثرگذار بر افزایش رفتارهای مثبت سازمانی کارکنان توجه به سیرت نکویی مدیران در دانشگاه‌ها می‌باشد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: دانشگاه بوعلی سینا; رفتارهای مثبت سازمانی; سیرت نکویی مدیران

بررسی نقش وحی در تصمیم‌گیری عقلانی−شهودی - نیما رحمانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
پژوهش درباره تصمیم‌گیری، مدل‌های مبتنی بر «عقلانیتِ محدود» را تأیید و از طریق ارائه مدل‌های عقلانی−شهودی تلاش می‌شود تا شهود به‌عنوان ابزاری متمم یا مکمل برای عقل معرفی گردد. مفهوم شهود در غرب نزدیک است به بداهت و بینشی موقتی که راه و روش مشخص نداشته و متفاوت با علم حضوری است. براساس نظریه تصویر، نگرش‌ها، اخلاقیات و ایده‌آل‌های فردی بر تصمیم‌گیری شهودی مؤثر است و مذهب نیز مرجعی است که عوامل فوق را شکل می‌دهد. بنابراین با هدف تبیین جایگاه وحی در تصمیم‌گیری عقلانی−شهودی، مجموعه تعالیم و آموزه‌های‌ اسلامی مبتنی بر قرآن و سنت که فرایند 9 مرحله‌ای تصمیم‌گیری عقلانی را تحت تأثیر قرار داده و بر تصمیم‌گیری شهودی مؤثر هستند، استخراج گردید. برای این منظور با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی از نوع تلخیصی و جهت‌دار، در منابع مختلف جستجو گردید که 130 گزارۀ مرتبط استخراج و براساس سه مقولۀ اعتقادات، احکام و ارزش‌‌های اخلاقی طبقه‌بندی گردیدند. شهود اگر تنها در نتیجه و انتخاب راه حل بتواند عقل را حمایت کند، براساس یافته‌های این تحقیق، فرد در هنگام تصمیم‌گیری عقلانی در تمامی مراحل آن از طریق اعتقادات، احکام و ارزش‌های اسلامی هدایت می‌شود. تعالیم وحی همپای عقل و در نقش مصباح آن در فرایند تصمیم‌گیری حضور دارد و تجارب قضاوتی افراد، ارزش‌ها و ایده‌آل‌های آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد‌., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: تصمیم‌گیری شهودی; تصمیم‌گیری اسلامی; تصمیم‌گیری عقلانی

الگویی برای شناسایی مؤلفه‌های تقوای سازمانی از دیدگاه اسلام - حمیدرضا قاسمی; حسین سریرپناه (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
در زمینه تقوای سازمانی تاکنون مدل‌هایی ارائه شده است؛ اما از دیدگاه اسلام تحقیق مشخصی درباره ارائه مدل مناسبی در حوزه مدیریت و سازمان انجام نشده است. این مقاله درصدد ارائه مدلی برای تقوای سازمانی از دیدگاه اسلام است، که بدین منظور پس از مطالعه پژوهش‌های پیشین و همچنین بررسی مدل‌های موجود با مراجعه به 4 نفر از خبرگان متخصص مدیریت و 7 نفر متخصص معارف اسلامی، ابتدا تعداد 71 مؤلفه استخراج و سپس نسبت به اولویت‌سنجی مؤلفه‌های کارآمد و حذف 15 مؤلفه غیرمرتبط اقدام شد و در مرحله سوم 56 مؤلفه از سوی خبرگان به‌عنوان مؤلفه‌های تقوای سازمانی از دیدگاه اسلام تعیین شد. با انتخاب اعضای هیأت علمی و کارکنان دانشگاه دولتی اراک که تعداد آنها به 503 نفر می‌رسد به‌عنوان جامعه آماری و انتخاب 174 نفر به روش تصادفی سیستماتیک به‌عنوان نمونه آماری، پرسش‌نامه تهیه شده به بوته آزمایش گذاشته شد. با استفاده از تحلیل عاملی 5 دسته از عوامل شناسایی گردید که طبق نظر خبرگان با عنوان «ویژگی‌ها و استعدادهای شخصی»؛ «حسن معاشرت»؛ «اطاعت و بندگی»؛ «علم و تجربه»و «صبر» نام‌گذاری شدند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; الگو; تقوای سازمانی

معنا و مبنای هوش فرهنگی از منظر حضرت علی(ع) و متفکران جدید - عبدالرضا باقی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
توانایی مدیران برای کار با افرادی با فرهنگ‌های مختلف، تنها با شناخت تفاوت‌های فرهنگی ملت‌ها و قومیت‌ها امکان‌پذیر است. یکی از سازه‌های جدید در علم روان‌شناسی و مدیریت جدید، مفهوم جدیدی به نام «هوش فرهنگی» است که بسیاری از جنبه‌های مورد نیاز برای فعالیت‌ اثربخش در موقعیت‌های متنوع فرهنگی را دربر می‌گیرد. این مقاله می‌کوشد ضمن اشاره به مبانی نظری هوش فرهنگی و ابعاد و معیارهای سنجش هوش فرهنگی از منظر مکاتب جدید و اندیشمندان غربی، مبانی و اصول و معنا و معیارهای هوش فرهنگی را از منظر حضرت علیj را مورد بررسی قرار دهد تا مشخص سازد قلمرو و آثار و ریشه‌های این هوش در کلام حضرت چگونه مورد توجه قرار گرفته است؟ بررسی مذکور بیانگر این مطلب است که مقولۀ هوش فرهنگی از دیدگاه حضرت علیj عرصه‌ای جامع و فراخ دارد که از مؤلفه‌های معنوی چون خدا، دین، معاد، ایمان، اخلاق و یقین تفکیک‌ناپذیر بوده و دارای مبانی ثابت و مشخصی می‌باشد. این دیدگاه با نگاه ابزاری جدید به مقولۀ هوش فرهنگی که فاقد مؤلفه‌ها و اصول و مبانی ارزشی و الهی و معنوی است در تغایر می‌باشد. البته این تفاوت‌ها در تعاریف ریشه در تغایر در مبانی دارد و این تغایر نیز به نوبه خود وامدار تفاوت در منابع است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: عقلانیت; حضرت علی; هوش فرهنگی; ارتباط میان فرهنگی; هوشمندی

بررسی نقش هوش معنوی در رهبری تحول‌آفرین - زینب سادات سجادی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
اینکه انسان بتواند معنایی با ارزش در زندگی خود و برای همه جوانب آن بیابد، به یک سازه جدید از هوشمندی تحت عنوان هوش معنوی نیاز دارد. از میان موجودات تنها انسان از هوش معنوی برخوردار است. هوش معنوی یکی از اجزای اصلی و ضروری رهبری اثربخش به خصوص رهبری تحول‌آفرین است که بر تصمیمات راهبردی سازمان اثر می‌گذارد. هدف از این تحقیق بررسی نقش هوش معنوی در موفقیت رهبر تحول‌آفرین است. روش تحقیق در پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ جمع‌آوری داده‌ها، توصیفی−پیمایشی است. داده‌های پژوهش از بین نمونه 180 نفر از کارکنان و مدیران وزارت اقتصاد و دارایی به صورت نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای جمع‌آوری و فرضیه‌ها و الگوی مفهومی به ترتیب با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و مدل‌سازی معادلات ساختاری مورد آزمون قرار گرفته‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که الگوی مفهومی پژوهش از برازش خوبی برخوردار بوده و نقش هوش معنوی در رهبری تحول‌آفرین مثبت و معنادار است. با توجه به یافته‌های این تحقیق می‌توان نتیجه گرفت که افزایش هوش معنوی افزایش تحول‌آفرینی رهبری را به همراه دارد و رهبران می‌توانند با به کارگیری ویژگی‌های هوش معنوی بر افکار و باورهای کارکنان نفوذ کرده و پیروان خود را به سمت اهداف متعالی هدایت کنند. رهبر می‌تواند تغییرات اساسی را در رفتار و مدیریت خود داده و از این طریق منجر به ایجاد تحول در سازمان و تغییرات بنیادی در رفتار کارکنان شود., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: هوش معنوی; رهبری تحول‌آفرین; هوش

اخلاق در مدیریت دانش - حسنعلی نعمتی شمس‌آباد; ابوالفضل رحیمی گایینی; ریحانه روحانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
در فضای رقابتی امروز سازمان‌ها و صاحبان مشاغل دریافته‌اند که می‌بایست تمرکز را از منبع مادی به سمت دانش و منابع نامشهود خود منعطف کنند تا بتوانند در وضعیت موجود با رقبای خود رقابت کنند. از این‌رو جهت مدیریت، استفاده درست و بهره‌برداری از این منابع نامشهود، سازمان‌ها نیازمند بهره‌گیری از مفهومی به نام مدیریت دانش هستند که استفاده از آن باعث کسب مزیت رقابتی برای آنها می‌شود. با کمی توجه به ماهیت خاص دانش و این مطلب که امروزه این دانش است که قدرت را تعیین می‌کند و قدرت در دست فرد و یا گروهی است که دانش را در اختیار دارد، مسائل اخلاقی متعددی حول محور دانش و مدیریت دانش وجود دارد. از جمله این مسائل می‌توان به مواردی همچون: حفاظت از حریم خصوصی، مالکیت معنوی، محافظت از داده‌ها در مقابل سرقت و تحریف، اعتماد، انصاف، عدالت، صحت، دسترس‌پذیری، حفاظت از سرمایه‌های فکری، آزادی اطلاعات، حفظ امنیت ملی و‌...‌ اشاره نمود. ‌از منظر دیگر می‌توان این‌طور بیان کرد که مدیریت دانش مفهومیست نظام‌مند که به جهت اجرای موفقیت‌آمیز آن می‌بایست دیدی جامع و کل‌نگر داشت. به همین منظور افزون بر توجه به ویژگی‌های مثبت، کاربردها و مزایای آن، می‌بایست به منظر دیگری از مدیریت دانش که همان مسائل اخلاقی است نیز توجه ویژه داشت. در واقع در جهان امروز اطلاعات و دانش است که مایه قدرت افراد و سازمان‌ها هستند و هر کجا که سخن از قدرت باشد خواسته و یا ناخواسته پای اعمال خرابکارانه و غیراخلاقی نیز به میان کشیده می‌شود. گفتنی است که پژوهش‌های متعددی به خصوص دربارۀ مسائل اخلاقی مدیریت دانش در کشورهای مختلف انجام شده است؛ اما در کشورمان، ایران، تحقیقات کمی در این‌باره صورت گرفته است. با توجه به موارد بیان شده محقق در این پژوهش می‌کوشد تا به مطالعۀ سیستماتیک و نظام‌مند متون، اسناد، مقالات و کتاب‌های موجود در زمینه اخلاق در حوزه مدیریت دانش در ایران و سطح بین‌الملل بپردازد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت دانش; اخلاق; اخلاق سازمانی; معضلات اخلاقی

به سوی چارچوبی برای مطالعه مدیریت دولتی اسلامی بخش 2: مضامین کلیدی و چارچوب پیشنهادی - حسن دانایی فرد (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
اولین پرسش که روبه‌روی دانش‌پژوهان حوزه‌های مطالعاتی مطرح می‌شود آن است که چه چیزی را مطالعه کنند؟ دانش‌پژوهان حوزه مدیریتِ دولتیِ اسلامی نیز با این پرسش روبه‌رو هستند. از این‌رو ترسیم حوزه‌های مطالعاتی در رشته‌های مختلف از جمله دغدغه‌های بسیاری از دانشمندانی است که در حوزه‌های فرانظری کار می‌کنند. در این مقاله نویسنده می‌کوشد چارچوب مفهومی نقشه مطالعاتی مدیریت دولتی اسلامی را تریسم کند. در پایان چالش‌های کلیدی فرای روی تولید دانش در این حوزه واکاوی شده است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: تولید دانش; حوزه‌های مطالعاتی; مدیریت دولتی اسلامی; نقشه مفهومی

تأثیر تعهد سازمانی و نوآوری سازمانی بر اقتصاد مقاومتی - میثم دهناد; یوسف محمدی مقدم; بهزاد شوقی; سید مصطفی مرتضوی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر تعهد سازمانی و نوآوری سازمانی بر اقتصاد مقاومتی انجام شد. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و به لحاظ روش گردآوری داده‌ها توصیفی−همبستگی بود. جامعه آماری این پژوهش، شامل کلیه کارکنان اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران به تعداد 500 نفر بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده و جدول مورگان 217 نفر به‌عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه‌های استاندارد تعهد سازمانی آلن و میر (1990)، نوآوری سازمانی پنیادز، پراجگو و سوهل (2006) و پرسشنامه محقق ساخته اقتصاد مقاومتی که برگرفته از منویات مقام معظم رهبری مدظله‌العالی در پیام نوروزی سال 1395 بود، استفاده شد. پس از جمع‌آوری پرسشنامه‌ها، توصیف داده‌ها از طریق میانگین، انحراف معیار، درصد، فراوانی و جدول و استنباط آماری داده‌ها از طریق مدلسازی معادلات ساختاری و به کمک نرم‌افزار 2 PLS Smart در دو بخش مدل اندازه‌گیری و بخش ساختاری انجام پذیرفت. در بخش اول ویژگی‌های فنی پرسشنامه شامل پایایی، روایی همگرا و روایی واگرا مختص PLS بررسی گردید؛ در بخش دوم، ضرایب مسیر و ضرایب معناداری نرم‌افزار برای بررسی فرضیه‌های پژوهش استفاده شدند. نتایج تحقیق نشان داد، تعهد سازمانی و مؤلفه‌های آن شامل تعهد عاطفی، مستمر و هنجاری و همچنین نوآوری سازمانی و مؤلفه‌های آن شامل تولیدمحوری، فرایندمحوری و سازمان‌محوری بر اقتصاد مقاومتی از دیدگاه کارکنان اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران تأثیر دارد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اقتصاد مقاومتی; نوآوری سازمانی; آموزش و پرورش; تعهد سازمانی; تولید محوری

ارائه چارچوبی برای تبیین شاخص های مدیران بر اساس معیارهای اسلامی با روش سنتزپژوهی - جواد آقامحمدی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف از این پژوهش شناسایی مؤلفه‌ها و روش‌های به کار رفته در پژوهش‌های مدیریت اسلامی در جهت گزینش مدیران سازمان‌ها براساس معیارهای اسلامی موجود در پژوهش‌ها و به روش سنتزپژوهی بود. رویکرد روش‌شناختی در این پژوهش کیفی با استفاده از راهبرد سنتزپژوهی و روش تحلیل محتوا بود. با رجوع به پایگاه‌های معتبر داده‌ها و اطلاعات تعداد 157 مقاله در فاصله سال‌های 1380−1396 در زمینه مدیریت اسلامی یافت شد که تعداد زیادی از آنها غیرمرتبط با اهداف پژوهش حاضر و از سوی نویسندگان غیردانشگاهی منتشر شده بودند و از بین آنها تعداد 43 مقاله به‌عنوان نمونه و به صورت هدفمند انتخاب گردید. یافته‌های پژوهش نشان داد که مهم‌ترین شاخص‌های شناسایی شده در حوزه پژوهش‌های مدیریت اسلامی عبارت بودند از: اخلاق‌مداری، دینداری و خدامحوری، عدالت‌طلبی، نرمخویی و رفتار نیکو، سعه صدر، تقوی، تدبیر و اندیشه‌ورزی، صداقت، تواضع و فروتنی، شجاعت، ساده‌زیستی، تخصص‌گرایی، امانتداری، بخشش، مشورت و همفکری، قانون‌گرایی، شایسته‌سالاری. از دیگر یافته‌های پژوهش حاضر می‌توان به روش تحقیق کیفی به‌عنوان روش غالب در پژوهش‌های مدیریت اسلامی اشاره کرد. از 43 مقاله بررسی شده تعداد 15 مقاله به صورت فردی و 28 مقاله به صورت گروهی منتشر شده و در این بین مردان بیشترین مشارکت را در این پژوهش‌ها برعهده داشته‌اند. بیشترین منابع مورد استفاده در پژوهش‌های مدیریت اسلامی مربوط به قرآن کریم و نهج‌البلاغه بوده است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت اسلامی; مدیریت; سنتزپژوهی; شاخص های مدیریت اسلامی

تعداد و سرانه مطلوب روحانی در کشور - محمدباقر منصورزاده; مهدی ناظمی اردکانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
ارتقا و تعالی و پیشرفت هر سازمان و نهادی متکی بر عوامل متعددی می‌باشد، به نظر بسیاری از صاحب‌نظران نیروی انسانی آموزش‌دیده یکی از مهم‌ترین این عوامل می‌باشد. حوزه‌های علمیه در کشور، به‌رغم تأثیرگذاری‌های فراوان در عرصه‌های گوناگون کماکان از نظر داشتن نیروی انسانی مکفی با محدودیت‌های زیادی روبه‌رو می‌باشند. این پژوهش بر آن است که با نگاهی آمارگونه ضمن اثبات این محدودیت در حال حاضر، نشان دهد که عرصه‌های حضور ضروری روحانیون کدام است و چگونه باید به این حضور جامه عمل پوشانده شود., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: روحانی; حوزه علمیه; سرانه; سفیران هدایت

شناسایی مولفه های فرهنگ و مدیریت جهادی در حوزه کسب و کار (با تاکید بر پیاده سازی اقتصاد مقاومتی) - محمدرضا سلطانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
حوزه کسب و کار، از جمله حوزه‌های مهم و مطرح دنیاست و موتور محرک اقتصاد هر کشور محسوب می‌شود. برخورداری نظام جمهوری اسلامی ایران از یک نظام کسب و کار و اقتصاد اثربخش و کارآمد، مستلزم تلازم با فرهنگ و ارزش‌هایی است که با ماهیت شریعت اسلام سازگار و همسو باشد. این تحقیق با هدف شناسایی مؤلفه‌های ارزشی در کسب و کار و عرصه عملیات اقتصادی انجام می‌شود. به منظور نیل به هدف تعیین شده ضمن مرور مبانی نظری و پایه تحقیق، مبانی دینی (آیات قرآن کریم، احادیث و روایات، بیانات امام خمینیe و سخنان و تدابیر مقام معظم رهبری مدظله‌العالی) بررسی و کنکاش شد. تحقیق حاضر به لحاظ نوع تحقیق، در زمرۀ تحقیقات کاربردی به شمار می‌رود و از حیث ماهیت، تحقیق توصیفی−کیفی است که از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی اسنادی، اطلاعات مورد نیاز، جمع‌آوری و تحلیل گردید. در این تحقیق مؤلفه‌ها و شاخص‌های مستخرج از مبانی دینی در ارتباط با موضوعات اقتصاد و کسب و کار، در دو بعد عمومی و اختصاصی و متناسب با دو بعد کلی در زیرشاخه‌های وابسته به هر کدام، دسته‌بندی شدند. در نهایت شاخص‌های مدیریت جهادی 24 مورد، مؤلفه‌ها و معیارهای استخراج شده از آیات قرآن کریم و روایات و احادیث در بعد عمومی حوزه کسب و کار، 53 مؤلفه و در بعد تخصصی و حرفه‌ای کسب و کار 58 مؤلفه می‌باشد و مؤلفه‌های ناظر بر اقتصاد مقاومتی مستخرج از بیانات مقام معظم رهبری مدظل‌العالی، 26 مورد می‌باشد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: مدیریت جهادی; اقتصاد مقاومتی; فرهنگ و ارزش های اسلامی; کسب و کار

بایسته های اخلاقی مدیریت اماکن مذهبی با رویکرد نهج البلاغه - محمدحسین رحمتی; نفیسه بلاغت نیا (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر شاخصه‌های اخلاقی بر عملکرد مدیران، با محوریت نهج‌البلاغه که تجلی‌گاه دستورالعمل‌های نظری و عملی امام علیj می‌باشد، درصدد است این موضوع را نشان دهد که اعمال صحیح مدیریت اخلاقی در سازمان‌های اجرایی و مذهبی به ‌خصوص مشاهد مشرفه، افزون بر نهادینه کردن ارزش‌های اخلاقی، نتایج مثبت زیادی را به ‌دنبال خواهد داشت که مهم‌ترین آن رسیدن سازمان به اهداف استراتژیک خود می‌باشد. برای پاسخ به سؤال تحقیق، در ابتدا مؤلفه‌های اخلاق فردی و اجتماعی با استفاده از نهج‌البلاغه استخراج گردید و سپس تأثیر آنها بر مؤلفه‌های کلیدی عملکرد که بر ابعاد ایجاد اعتماد و تعهد و برقراری عدالت تأکید داشتند، مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. یافته‌های این مطالعه نشان داد بین اخلاق و عملکرد رابطۀ معناداری وجود دارد؛ مؤلفه‌های ایجاد اعتماد و تعهد در حرم حضرت معصومهB در وضعیت مطلوبی قرار دارد؛ اما مؤلفه‌های برقراری عدالت در وضعیت مناسبی قرار ندارند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: نهج‌البلاغه; مدیریت; اخلاق; عملکرد; حرم حضرت معصومه(س)

تأثیر آموزه های تربیتی قرآن کریم بر توانمندسازی کارکنان سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری قدس - بیتا کاظمین خیابان; داریوش نوروزی; فاطمه عزیز ابادی فراهانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
داشتن نیروی انسانی توانمند و آشنا به آموزه‌های تربیتی سرمایه‌ای گرانسنگ برای سازمان‌ها به شمار می‌آید. از جمله مؤثر در بروز توانمندسازی کارکنان‌، آموزش آموزه‌های تربیتی قرآن کریم می‌باشد. سازمان‌های توانمند با واگذاری وظایف خود به افراد جنبه‌های توانمندسازی را اعطاء می‌کنند. هدف از مطالعه حاضر تأثیر آموزه‌های تربیتی قرآن کریم بر توانمندسازی کارکنان سازمان فرهنگی−ورزشی شهرداری قدس می‌باشد. روش پژوهشی از نظر نوع هدف، کاربردی و نیمه آزمایشی می‌باشد. با توجه به حجم جامعه آماری (50 نفر) مطابق جدول کرجسی نمونه مورد مطالعه به اندازه 43 نفر از کارکنان سازمان یاد شده محاسبه شد. نمونه‌گیری به روش تصادفی ساده، ابزار جمع‌آوری اطلاعات، پرسشنامه توانمندسازی روان‌شناختی نیروی انسانی اسپریتزر (1995) برای سنجش چهار بعد توانمندسازی استفاده گردید که ضریب پایایی پرسشنامه توانمند سازی 81/0 می‌باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که آموزش آموزه‌های تربیتی قرآن کریم موجب افزایش ابعاد توانمندسازی کارکنان می‌شود., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: قرآن کریم; توانمندسازی; آموزه های تربیتی; توانمندسازی کارکنان; سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری قدس

رابطه اخلاق کار اسلامی و اخلاق حرفه‌ای در مدرسان حسابداری - زهره حاجیها; حسین رجب دری (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
با توجه به اهمیت اخلاق در نظام ارزشی اسلام و تأثیر ابعاد آن بر سایر نظام‌های ارزشی و فرهنگی، می‌توان پیش‌بینی نمود که اخلاق کار اسلامی بر اخلاق حرفه‌ای مؤثر باشد. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر اخلاق کار اسلامی بر اخلاق حرفه‌ای در مدرسان حسابداری است. مطالعه پیش‌رو ازلحاظ هدف کاربردی و ازلحاظ شیوه اجرا پیمایشی است. بررسی موضوع از طریق پرسشنامه و نمونه‌گیری به‌صورت تصادفی به شیوه مجازی و حضوری در سال 1396 از 132 نفر از مدرسان دانشگاهی رشته حسابداری صورت پذیرفت. برای تحلیل نتایج در قالب 3 فرضیه اصلی، از معادلات ساختاری و t تک نمونه‌ای در نرم‌افزار Smart PLS و SPSS نسخه 22 استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که اخلاق کار اسلامی بر اخلاق حرفه‌ای اثرگذار است و با افزایش سطح اخلاق کار اسلامی، می‌توان انتظار افزایش سطح پایبندی به اخلاق حرفه‌ای را در مدرسان حسابداری داشت. همچنین، سطح اخلاق کار اسلامی و حرفه‌ای در جامعه موردبررسی بالاتر از متوسط است. یافته اصلی این پژوهش، لزوم توجه بیش‌ازپیش به سطح اخلاق کار اسلامی مدرسان حسابداری را اثبات کرد، تا بتوان با توجه به تأثیر گسترده آن، در آینده سطح اخلاق حرفه‌ای حرفه حسابداری را بهبود بخشید., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اخلاق حرفه‌ای; اخلاق کار اسلامی; مدرسان حسابداری

سازوکارهای صداقت‌سازمانی در سپاه پاسداران از منظر ولی فقیه - مجید زین الدینی; علی فرهی; محمد رضا سلطانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
چکیده یکی از مهمترین الزامات تعامل بین سازمان‌ها با کارکنان برخورداری از روح صداقت است. این فضلیت اخلاقی در صورتی که در سازمان‌ها جاری و ساری باشد بی شک نقش بی بدیلی در موفقیت و ارتقاء عملکرد خواهد داشت و مدیران همواره درصد تحقق بخشیدن به این اصل اخلاقی در عرصه سازمان و مدیریت هستند. از اینرو، این مقاله در پی آن است با استفاده از روش داده بنیاد با رویکرد نظام‌مند به تجزیه و تحلیل گفتمان امام خمینی (ره) و امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی) پرداخته و سازوکارهای صداقت سازمانی را در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارائه نماید. در این راستا، کلیه مکتوبات و بیانات این بزرگواران مرتبط با موضوع به‌صورت تمام‌خوانی مورد مطالعه قرار گرفت. در ادامه متون منتخب به شیوه تحلیل جزء به جزء از طریق کدگذاری باز تجزیه و تحلیل گردید. بر اساس یافته‌های تحقیق تعداد؛ 1865کد، 38 زیرمفهوم، 124 مفهوم، 3 زیرمقوله و 12 مقوله شناسایی شد. نتایج تحقیق، گویای آن است که سازوکارهای صداقت سازمانی در سازمان مورد مطالعه از دیدگاه امام راحل و مقام معظم رهبری شامل؛ولایتمداری، بصیرت، معنویت‌گرایی، تعلیم و تربیت، فرمانده/مدیر، خدمت‌گزاری، اخلاق‌مداری، مردم‌داری، نوشوندگی، رفتارتوان‌مندشده، پیشروندگی و خوداتکایی است. کلید واژه‌ها: صداقت سازمانی، ولی فقیه، سپاه پاسداران، نظریه‌پردازی داده‌بنیاد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: نظریه‌پردازی داده‌بنیاد; سپاه پاسداران; ولی فقیه; کلید واژه‌ها: صداقت سازمانی

تحلیل رابطه کرامت انسانی با فرهنگ سازمانی - زهرا فروتنی; عطیه بحرانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
کرامت انسانی مقوله مهمی در فرهنگ اسلامی و حافظ بسیاری از ارزش های الهی- انسانی است . هدف این تحقیق تحلیل رابطه کرامت انسانی با فرهنگ سازمانی است . روش تحقیق کاربردی از نوع توصیفی- پیمایشی و جامعه آماری ، اعضای علمی و اداری دانشگاه پیام نور استان آذربایجان غربی به تعداد530 نفر و نمونه آماری با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای 220 نفر است . برای سنجش فرهنگ سازمانی از پرسشنامه استاندارد دنیسون و برای سنجش کرامت انسانی از پرسشنامه محقق ساخته و برای تحلیل داده ها از ضریب همبستگی پیرسون ، t مستقل ، تحلیل واریانس و آزمونF استفاده شد . طبق یافته ها کرامت انسانی با ابعاد درگیر شدن درکار ، سازگاری ، انطباق پذیری و رسالت رابطه مثبت و معناداری دارد و بین میزان این رابطه به لحاظ متغیرهای دموگرافیک تفاوت معناداری وجود ندارد . نتایج تحقیق رابطه بین کرامت انسانی با فرهنگ سازمانی را تایید کرد ., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: " فرهنگ سازمانی" " کرامت انسانی" " مدل دنیسون" " مدل کرامت انسانی&quot

واکاوی مبانی تصمیم گیری مصلحت محور در نظام قواعد فقهی (با تأکید بر قاعده‎ فقهی نفی ضرر) - احسان علی اکبری بابوکانی; احمد علی قانع (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
تصمیم گیری در علم مدیریت جزء لاینفک است به گونه‎ای که برخی آن را برابر با علم مدیریت دانسته‎اند. در مکاتب مختلف مدیریتی این عمل بر اساس گونه‎ای از مصلحت‎اندیشی و به طریق عکس همین مصلحت‎اندیشی، برای دوری از ضرر است. یکی از مشکلات این مسیر، عدم وجود معنای صحیحی از مصلحت و ضرراست. در مکاتب مدیریتی اینگونه از مصلحت‎اندیشی برخاسته از نگرش مادی آن‎ها به انسان، علم و هستی است. لذا در فرآیند تصمیم‎گیری سازمان‎ها، تصمیماتی غیرمتناسب با حقیقت وجودی انسان گرفته می‎شود که هرچند ظاهراً خیر او را در پی دارد امّا بدون توجه به بعد معنوی انسان است که اگر توجّهی حقیقی به حقیقت خلقت شود، روشن است که مصالح دنیوی انسان را نیز در پی نخواهد داشت. اسلام بر خلاف اندیشه‎های غربی انسان را دارای دو بعد مادی و معنوی می‎داند. مصالح و ضرر او نیز در این دو بعد معنا می‎شود و تصمیم‎گیری باید ناظر به این دو بعد باشد. این مقاله درصدد بیان تصمیم‎گیری مطلوب از منظر اسلام است و تصمیمی را مطلوب می‎شمارد که کاملاً با محوریت بعد معنوی انسان صورت گیرد؛ چراکه فقط در این صورت است که بعد مادی و مصالح مادی او نیز محقق می‎شود. چون اسلام خیرهای مادی را زائیده شده از خیرهای معنوی می داند، تنها در صورتی تصمیم صحیحی اخذ شده که با محوریت بعد معنوی صورت گرفته باشد و تنها در این صورت است که مصالح سه سطح فرد و سازمان و جامعه در دو بعد مادی و معنوی با یکدیگر تزاحم و تناقض نخواهند داشت., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: تصمیم‎گیری; ضرر مادی; ضرر معنوی; قاعده‎ی لاضرر; مصلحت مادی; مصلحت معنوی

تحلیلی انتقادی بر فلسفه اخلاق در عرصه مدیریت دولتی و حکومتداری - حامد محمدی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
در نوشتار حاضر موضوع و فلسفه اخلاق که امروزه به عنوان یک چالش اصلی فراروی نظام اداری، مدیران و کارگزاران دولتی قلمداد می‌گردد، مورد تحلیل، بررسی و مداقه قرار می‌گیرد و بر این مهم تاکید می‌گردد که تصمیم‌ها، خط‌مشی‌ها و سیاستگذاری‌ها در عرصه مدیریت دولتی و حکومتداری می‌بایست بر منافع ملی، خیرخواهی و خواست مردم استوار باشد، و کارگزاران دولتی همواره باید تلاش نمایند تا ادراک منفی مردم را نسبت به عملکرد و تصمیم‌های خود، کاهش دهند و این مهم همواره به عنوان یک اصل اخلاقی برای تمامی حکومت‌ها تلقی می‌گردد. در نوشتار حاضر، چرایی اخلاق در بخش دولتی و برخی از ویژگی‌های اخلاقی کارگزاران دولتی مورد اشاره قرار خواهد گرفت و سپس موضوع پارادکس فاصله که بیانگر ادراک منفی عموم جامعه از اخلاق مدیران دولتی و سیاست‌مداران است، مورد مطالعه قرار می‌گیرد. نگارنده در نوشتار حاضر در صدد است تا موضوع اخلاق در عرصه مدیریت دولتی را با توجه به موضوعات مطروحه فوق، مورد تحلیل و واکاوی قرار دهد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اخلاق; مدیریت دولتی; رویکرد انتقادی; پارادوکس فاصله; منافع ملی

بررسی ارتباط عوامل موثر در تصمیم‌گیری اخلاقی اسلامی از دیدگاه حسابداران با استفاده از تکنیک دیمتل - حسین رجب دری (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
هدف این مطالعه، بررسی میزان تاثیر و تعامل سازه‌ها و زیر مجموعه‌های الگوی تصمیم‌گیری اخلاقی صادقی و خنیفر (1394) از دیدگاه حسابداران است. مطالعه پیش‌رو از نوع پژوهش‌های کمی است که با استفاده از "تکنیک دیمتل" انجام می‌شود. بررسی موضوع از طریق ارسال پرسشنامه به 11 نفر از افراد متخصص در حوزه اخلاق حسابداری صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد که در عوامل روحی‌روانی متغیر "ریاست‌طلبی و اصرار در بقا در پست و ریاست" از بیشترین تاثیرگذاری، معیار "فرصت‌طلبی و غنیمت دانستن مدیریت" از بیشترین میزان تاثیرپذیری و "نادیده گرفتن صلاحیت شخصی" از بیشترین میزان تعامل برخوردار است. در عوامل حرفه‌ای نیز "بی‌توجهی به خیرخواهی و صداقت در انتقاد" از بیشترین تاثیرگذاری، "طفره رفتن از مسئولیت" از بیشترین میزان تاثیرپذیری و "سیاه‌نمایی و اظهار‌نظر غیرمنصفانه در مورد سایر مدیران" نیز از بیشترین میزان تاثیر و تاثر برخوردار است. همچنین در عوامل انحرافی، " ترجیح منافع خواص در برابر منافع عمومی" از بیشترین میزان تاثیرگذاری و تاثیرپذیری و معیار "عدم اهتمام به منافع عمومی" از بیشترین میزان تعامل برخوردار است. مهم‌ترین یافته این پژوهش این است که الگوی ارایه‌شده یک "فرآیند‌تعاملی" است، یعنی اجزای آن بر روی یکدیگر تاثیر داشته و با هم تعامل دارند. در نتیجه، برای تصمیم‌گیری اخلاقی مطلوب از دیدگاه حسابداران، لازم است که به همه ابعاد الگو توجه شده تا در افزایش سطح اخلاق حرفه‌ای، توازن حفظ شود و همه مولفه‌ها در راستای هم تقویت شوند تا بتوان بهترین بازدهی مناسبی را از آن دریافت کرد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: اخلاق حرفه‌ای; تصمیم‌گیری; الگوی اخلاقی; تکنیک دیمتل

بررسی نقش هویت سازمانی و هویت دینی در پیشگیری از بروز فساد اداری - عباس ثابت; محمد رضا ثابت (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
فساد اداری، مشکلی بزرگ و فراگیر در دنیاست و محدود به گروه خاصی از کشورها نمی باشد. لذا مطالعه حاضر با هدف بررسی نقش هویت سازمانی و هویت دینی در پیشگیری از بروز فساد اداری در سازمان های دولتی صورت پذیرفت. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی است و هدف آن، توسعه دانش کاربردی در زمینه مطالعات سازمانی است . از منظر روش توصیفی – تحلیلی است و از حیث زمانی از نوع تحقیقات مقطعی به شمار می آید. جامعه آماری این تحقیق، از بین متخصصین اداری انتخاب شده است شیوه نمونه گیری ، به شکل نمونه برداری تصادفی طبقه ای، تعداد120 نفر به عنوان حجم نمونه برگزیده شده اند. جهت گردآوری داده ها از پرسشنامه استفاده شد. فرضیات تحقیق با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و تحلیل عاملی با استفاده از نرم افزارSMART PLS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که به ترتیب هویت سازمانی و هویت دینی عاملی قوی در پیشگیری از فساد اداری است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: هویت; فساد اداری; هویت دینی; هویت سازمانی

بررسی وضعیت سیاست‌گذاری نظام آموزش حوزه‌های علمیه افغانستان - حسین مومنی; عبدالله توکلی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
حوزه‏های علمیه، کهن‌ترین نهاد آموزشی دینی افغانستان است که مأموریت تفقه، تدبر و ترویج دانش و معارف اسلامی را عهده‌دار می‏باشد. حوزه‌ها که امروزه با توجه به شتاب دانش و دگرگونی راهبردها و فنون فراگیری و بازنشر آن، نیازمند تجدید نظر در سیاست‌ها و برنامه‌های آموزشی خویش می‌باشند و انجام مؤثر و مطلوب مأموریت آنها، ضرورت تجدید نظر در سیاست‌های کنونی را ایجاب می‌کند. این تحقیق با هدف شناخت وضعیت موجود سیاست‌گذاری نظام آموزش حوزه‌های علمیه افغانستان صورت پذیرفته است. روش آن، توصیفی ـ تحلیلی، ابزار گردآوری داده‌های آن مصاحبه و فن تجزیه و تحلیل آن‌، تحلیل محتوای کیفی است. تحقیق حاضر، نخستین پژوهشی است که با رویکرد مدیریتی و مسأله محور، در این حوزه موضوعیصورت پذیرفته است. یافته‏های آن نشان می‏دهد که سیاست‌های کنونی نظام آموزش حوزها‌ی علمیه در هر پنج بُعد (طلاب، اساتید، برنامه درسی، سرفصل و متن درسی و مدیریتی)، با مشکلاتی مواجه است که شرح زیرمقوله‏های این ابعاد در بیان سیاست‏ها آمده است., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: سیاست‌گذاری; افغانستان; حوزه علمیه; نظام آموزش

تبیین عوامل مؤثر بر ایجاد انسجام گروهی در نیروهای نظامی از دیدگاه نهج‌البلاغه - نبی اله کهن; ابوالقاسم رضایی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
تاریخچة تعریف انسجام به مقالة مشهور جانوویتز و شیلز با موضوع «انسجام و گسیختگی» برمی‌گردد که در سال 1948 منتشر شد. از نظر آن‌ها، انسجام یعنی نوع خاصی از انگیزة نبرد که تنها نشأت گرفته از روابط میان‌فردی است و منظور آن‌ها از انسجام، انگیزش است. هدف این پژوهش، شناسایی و استخراج عوامل ایجادکنندة انسجام گروهی در نیروهای نظامی با توجه به بیانات امام علی (ع) در نهج-البلاغه است. نوع پژوهش، کاربردی است و برای استخراج و تأیید عوامل از روش ترکیبی استفاده‌شده است. در بخش کیفی پژوهش، با مفهوم‌سازی و مقوله‌بندی بیانات امام علی (ع)، 31 مقولة اصلی مؤثر بر انسجام گروهی شناسایی گردید و در بخش کمّی با توجه به داده-های بخش کیفی و عوامل مؤثر، 243 نفر از پاسخ‌دهندگان، پرسشنامة محقق ساخته را تکمیل نمودند. برای تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شد. روایی پرسشنامه به دو روش محتوایی و سازه با استفاده از الگوی معادلات ساختاری مورد تأیید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه نیز به روش آلفای کرونباخ مورد تأیید قرارگرفته است. نتایج پژوهش نشان‌دهندة آن است که دو دسته از عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی در ایجاد انسجام گروهی نقش دارند. زمامدار، حکومت و مردم از عوامل برون‌سازمانی و فرماندهان، کارکنان نظامی و دستگاه استخدام نظامیان از عوامل درون‌سازمانی مؤثر در ایجاد انسجام گروهی هستند. در بین این عوامل، فرماندهان بیشترین تأثیر و مردم کمترین تأثیر را بر انسجام گروهی در نیروهای نظامی دارند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: نهج‌البلاغه; انسجام گروهی; نیروهای نظامی

مقیاس سنجش رهبری حکیمانه در محیط کار (WLS): توسعه و اعتبارسنجی یک مقیاس چندبعدی - حمزه صمدی میارکلائی; حسین صمدی میارکلائی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
پژوهش حاضر باهدف ارائه مقیاس سنجش رهبری‌حکیمانه در دستگاه‌های اجرائی استان‌مازندران انجام‌شده است. روش پژوهش ازلحاظ هدف، توصیفی- تحلیلی است. دراین تحقیق کارکنان دستگاه‌های اجرائی استان به‌عنوان جامعه‌آماری انتخاب و بر اساس فرمول کوکران، 248 نفر نمونه تعیین‌شده‌اند. پژوهش در دو مرحله به-اجرا درآمده است؛ در گام اول شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مقیاس از طریق بررسی ادبیات‌نظری و مصاحبۀ با کارشناسان با روش نمونه‌گیری هدفمند انجام شد، که با استفاده از نظرات کارشناسان، درنهایت 10 بُعد و 46 گویه برای طراحی مقیاس استخراج گردید. در مرحلۀ دوم نیز برای اعتبارسنجی مؤلفه‌های شناسایی‌شده، از روش تحلیل‌عاملی تائیدی و ابزار پرسشنامه استفاده گردید. داده‌ها با روش تحلیل معادلات‌‌ساختاری و فنون آمار توصیفی تحلیل‌شده‌اند‌. یافته‌های پژوهش با استفاده از معادلات‌ساختاری نشان داد، همه گویه‌ها، به‌عنوان سازه معتبر در رهبری‌حکیمانه هستند، یعنی مقدار میانگین واریانس استخراج‌شده (AVE) برای همه گویه‌ها بیشتر از 50/0 بود. مدل نهایی پژوهش هم با شاخص‌های برازش (073/0=RMSEA، 015/0=RMR، 99/0=NFI و 95/0=GFI) مورد تائید قرار گرفت. از طرفی نیز سطح میانگین رهبری‌حکیمانه و شاخص‌های آن در نمونه آماری از میانگین درنظر گرفته‌شده بیشتر بوده است. امروزه بسیاری از رهبران دانش را به صورت نامطلوبی مورد استفاده قرار می‌دهند، و قادر به پرورش و توسعه‌ی انواع بهتر آن نیستند. باید تاکید داشت که وضعیت کنونی نیازمند رهبرانی حکیمی است که با ایجاد فرآیندهای سازمانی پویا، دانش را به حکمت تبدیل کرده و حکمت را به سایر اعضای سازمان انتقال دهند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: رهبری; حکمت; توسعه‌ی مقیاس; رهبری حکیمانه; مدل معادلات ساختاری (SEM

ارائه الگوی مدیریت در تشکل‌های مردمی؛ مطالعه موردی بسیج دانشجویی - سیدمهدی شریفی; آرش قربانی; حجت سلیم (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
انقلاب اسلامی به‌عنوان یک پدیدۀ زنده و در حال رشد، همان‌گونه که با حضور و نقش‌آفرینی مردم به وجود آمده، با حضور مؤثر مردم است که استوار می‌ماند و تکامل می‌یابد. بسیج دانشجویی از جمله تشکل‌های مردمی است که همواره پیشگام در نقش‌آفرینی مردمی مهمی در راستای حضور نیروهای مردمی در عرصه‌های اجتماعی داشته است، از این رو پژوهش حاضر به دنبال شناخت الگوی مدیریتی این تشکل بوده است تا هم بتواند باعث بهره‌وری هرچه بیشتر آن شود و هم زمینه تکمیل، تصحیح و پیشرفت دانش مدیریت و نظریه‌های سازمان را فراهم سازد. این پژوهش از طریق انجام مصاحبه عمیق با 18 نفر از مسئولان  بسیج دانشجویی و انجام تحلیل محتوای کیفی بر داده‌های حاصل از این مصاحبه‌ها به 23 مفهوم اصلی در این زمینه دست یافته است که در گام بعدی این مفاهیم در ذیل 4 مقوله اصلی «اصول مدیریت»، «مقدمات مدیریت»، «مقوم‌های مدیریت» و «ابزارهای مدیریت» دسته‌بندی و تبیین شده‌ است. در تشکل بسیج دانشجویی، هر فرد براساس انگیزه‌های درونی خود و برای انجام وظیفه‌ای که از درون خود را متعهد بدان می‌داند در تشکل حضور می‌یابد از این‌رو خبری از تعارض اهداف میا‌ن‌فردی و اهداف فردی و سازمانی وجود ندارد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: بسیج دانشجویی; تشکل‌های مردمی; سازمان‌های مردمی; مدیریت مردمی

تحلیل نقش منابع انسانی دانشگر در نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی مبتنی بر ارزش‌ها‌ و الگوهای سازندۀ اسلامی−ایرانی (مطالعه موردی: سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان غربی) - مسعود قهرمانی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
در بندهای چهار و دوازده سیاست‌های کلی نظام اداری و محیط زیست، به ترتیب بر دانشگرایی و نهادینه‎سازی فرهنگ و اخلاق زیست‎محیطی مبتنی بر ارزش‎ها و الگوهای سازندۀ اسلامی−ایرانی، تأکید شده است. تحقیق حاضر با هدف تحلیل نقش منابع انسانی دانشگر در نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی مبتنی بر ارزش‌ها و الگوهای سازندۀ اسلامی−ایرانی در سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان غربی، انجام شد. روش بررسی از نظر هدف کاربردی، روش توصیفی و گرد‎آوری داده‌ها به صورت میدانی با بهره‌گیری از ابزار پرسش‌نامه‌های محقق‌ساخته، انجام شد. جامعه آماری شامل کارکنان سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان غربی به تعداد 1453 نفر بود که 304 نفر با استفاده از روش نمونه‎گیری تصادفی طبقه‌بندی‌شده، انتخاب و به پرسش‌نامه‎های روا و پایا پاسخ دادند. آمار توصیفی و استنباطی، نرم‎افزار تحلیل آماری spss، آزمون آماری همبستگی استفاده شد. یافته‎ها نشان داد که بین منابع انسانی دانشگر و مؤلفه‎های آن (انگیزه بالا، درگیر شدن در امور سازمان، و توانایی) و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی مبتنی بر ارزش‌ها و الگوهای سازندۀ اسلامی−ایرانی در سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان غربی، ارتباط مستقیم و مثبت وجود دارد. نتایج نشان داد که منابع انسانی دانشگر در سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان غربی وجود داشته و می‎توانند در نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی مبتنی بر ارزش‌ها و الگوهای سازندۀ اسلامی−ایران نقش داشته باشند., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: ارزش‌ها و الگوهای سازندۀ اسلامی-ایرانی; فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی; منابع انسانی دانشگر

ارائه الگویی جهت فهم مدیریت اسلامی از رهگذر همکاری حوزه و دانشگاه در چارچوب رویکرد تقسیم کار - محمد حسین باقری فرد; محمد حسن دهقان (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
دیدگاه‎ها و رویکردهای مختلفی در پاسخ به این سؤال که مدیریت اسلامی چیست؟ و چگونه قابل تحقق است؟ ارائه شده است. در این مقاله الگویی جهت فهم مدیریت اسلامی از رهگذر تبیین چگونگی همکاری حوزه و دانشگاه به‌عنوان دو نهاد متولی دین (اسلامی) و علم (مدیریت) ارائه شده است. بدین منظور براساس رویکرد تقسیم کار مدل مفهومی اولیه‎ای طراحی شده و سپس در قالب مصاحبه‎های عمیق با 30 تن از خبرگان این حوزه اعتبارسنجی شده است. محتوای مصاحبه‎ها از طریق روش تحلیل محتوا و تکنیک خوشه‌بندی تحلیل و طبقه‌بندی شد. نظرات اساتید در قالب 41 مفهوم پایه، 15مفهوم محوری و 3 مفهوم اصلی دسته‌بندی شده و مدل اولیه براساس آنها بازطراحی گردید. در این مدل، الگوی پیشنهادی همکاری حوزه و دانشگاه بدین‌صورت است که در مواجهه با مسائل و موضوعات نیازمند پاسخ به دو سؤال دانستن (چیستی حکم) و توانستن (چگونکی پیاده نمودن حکم) هستیم و حوزه و دانشگاه در هر دو محور حضور فعال دارند. خروجی چنین همکاری منجر به تولید علم مدیریت اسلامی می‌شود که در مواجهه با مسائل و موضوعات، چهار نوع یافته علمی به دست می‌دهد: 1. تبیین آموزه‎های دینی به‌عنوان راه‌حل مواجهه با مسائل؛ 2. پیشنهادات علم مدیریت در موضوع‌شناسی و تببین ابعاد تخصصی موضوع؛ 3. راهکارهای علم مدیریت در ارائه شیوه‎های توانستن اجرای آموزه‌ها و 4. تبیین خطوط قرمز دین یا ارائه توصیه‌هایی در مقام اجرای راهکارهای ارائه‌شده توسط علم مدیریت., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: علم; دانشگاه; مدیریت اسلامی; دین; حوزه; تقسیم کار; وحدت حوزه و دانشگاه

بررسی ارتباط اخلاق کاری اسلامی و ادراک از عدالت سازمانی با رفتار شهروندی در کارکنان بیمارستان تأمین اجتماعی شهرکرد - غلامرضا زمانی; سیمین طهماسبی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
کارکنان درمانی در صورتی که در سایه اخلاق کاری اسلامی احساس کنند عدالت در سازمان رعایت می‌شود، رفتار شهروندی از خود بروز می‌دهند. هدف از پژوهش حاضر، بررسی ارتباط اخلاق کاری اسلامی با عدالت سازمانی و رفتار شهروندی در کارکنان درمانی بیمارستان تأمین اجتماعی شهرکرد می‌باشد. این مطالعه به روش توصیفی−تحلیلی از نوع همبستگی انجام شد. 230 نفر از کارکنان درمانی بیمارستان تأمین اجتماعی شهرکرد به روش تمام شماری مورد مطالعه قرار گرفتند. داده‌ها با استفاده از سه پرسشنامه اخلاق کاری اسلامی علی الکاظمی (1390)، پرسشنامه استاندارد عدالت سازمانی نیهوف و مورمن (1993) و پرسشنامه استاندارد رفتار شهروندی سازمانی اورگان و کانوسکی (1996)، جمع‌آورى و با استفاده از آمار توصیفى، محاسبه ضریب همبستگى پیرسون، آزمون‌ رگرسیون چند متغیره مورد سنجش قرار گرفت. نتایج تحقیق حاکی از آن است که: بین میانگین نمره اخلاق کاری اسلامی با عدالت سازمانی و رفتار شهروندی رابطه وجود دارد بین میانگین نمره اخلاق کاری اسلامی با عدالت سازمانی رابطه وجود دارد (p <0/05). بین میانگین نمره اخلاق کاری اسلامی با رفتار شهروندی سازمانی رابطه وجود دارد (p <0/05). بین میانگین نمره عدالت سازمانی با رفتار شهروندی سازمان رابطه وجود دارد (p <0/05). بین میانگین نمره اخلاق کاری اسلامی، عدالت سازمانی و رفتار شهروندی با برخی متغیرهای دموگرافیک (سن، جنس، نوع قرارداد، تحصیلات) رابطه معنی‌دار وجود نداشت. براساس یافته‌هاى پژوهش می‌توان نتیجه گرفت که برای افزایش در میزان رفتار شهروندی سازمانی از طریق افزایش اخلاق کاری اسلامی و عدالت سازمانی می‌توان اقدام کرد., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: رفتار شهروندی; عدالت سازمانی; اخلاق کاری اسلامی

طراحی الگوی مدیریت استعداد مبتنی بر نهج‌البلاغه - سعید محمدی; اردشیر شیری; محمد تابان (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه)
پژوهش حاضر با رویکرد کیفی ‎تحلیل محتوا و با ماهیت اکتشافی و جهت‌گیری کاربردی انجام شده است و از جهت شیوه گردآوری داده‌ها از روش متن‌کاوی استفاده شده است. عمده‌ترین ابزار گردآوری اطلاعات در این تحقیق، فیش‌برداری است. جامعه آماری در این پژوهش، شامل متون مرتبط با مدیریت استعداد در کل متن نهج‌البلاغه می‌باشد. پس از مطالعۀ نهجالبلاغه، مفاهیم حاصل از آن استخراج و به هر کدام یک کد اختصاص داده شد. سپس مفاهیم مشابه، شناسایی و با ترکیب آنها تم‌های فرعی تدوین شد. سپس براساس تمامی تم‌های فرعی شناسایی شده، دسته‌بندی کلی‌تری انجام گرفت و تم‌های اصلی شناسایی شدند. جهت سنجش میزان اعتبار مؤلفه‌های مدیریت استعداد، پایایی تم‌ها از طریق شاخص تکرارپذیری (توافق بین دو کدگذار) استفاده شد که پایایی محاسبه شده برابر 82/0 و همچنین یافته‌های پژوهش توسط 3 نفر از خبرگان حوزۀ مدیریت بررسی شد و اصلاحات لازم در فرایند تم‌سازی و مفاهیم شناسایی شده، اعمال شد. جهت سنجش اعتبار الگوی ارائه شده، در اختیار 5 تن از خبرگان متخصص در پژوهش کیفی قرار گرفت که پس از اعمال نظرات آنها روایی الگو از نظر خبرگان تأیید شد. یافته‌های حاصل در 25 تم فرعی و 7 تم اصلی با نام‌های انتخاب و انتصاب، بالندگی، ماندگاری، زمینه تأثیرپذیری استعدادها، رسالت و ارزش‌ها، جامعه‌پذیری، جابه‌جایی و عزل، دسته‌بندی گردید., نشریه علمی - تخصصی«اسلام و مدیریت» در گروه پژوهشی مدیریت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و به من
Keywords: نهج‌البلاغه; استعداد; مدیریت استعداد; الگوی مدیریت استعداد

شناسایی ابعاد و مولفه های مدیریت جهادی در بنیاد شهید استان تهران - صدیقه طوطیان اصفهانی; حاچیه رجبی; غلامرضا سیاپور
مدیریت می تواند در عرصه های مختلف تأثیرگذار باشد اما زمانی می تواند دستاوردهای بزرگ مورد انتظار را تحقق بخشد که این مدیریت بامؤلفه های جهادی همراه باشد. در صورتی که مدیر با رویکرد جهادی به هدایت سازمان بپردازد میتواندبه هداف مالی وغیرمالی نائل گردد . این تحقیق باهدف شناسایی ابعاد و مولفه های مدیریت جهادی در راستای تحقق سیاست‌های کلان بنیاد شهید و امور ایثارگران انجام گرفت.روش تحقیق آمیخته است.جامعه آماری این تحقیق شامل نخبگان و صاحب‌نظران بنیاد شهید و امور ایثارگران است. انتخاب خبرگان، به‌صورت نمونه‌گیری هدف‌دار بوده درنهایت 48 نفر از افرادی که واجد شرایط شرکت در تحقیق بودند، به‌عنوان نمونه در نظر گرفته شدند. داده‌های موردنیاز از طریق ابزار پرسشنامه گردآوری شد. همچنین برای و رتبه‌بندی از فرایند سلسله مراتبی استفاده‌شده است.نتایج نشان داد که بر روی 6 مؤلفه‌ی (روحیه ایثارگری، کار و تلاش مضاعف، مسئولیت‌پذیری، شایسته‌سالاری، وجدان کاری، خودباوری)، توافق و اتفاق‌نظر وجود دارد رتبه‌ی نشان می‌دهد که مؤلفه‌ی مسئولیت‌پذیری با بیشترین میانگین مهم‌ترین مؤلفه‌ی مدیریت جهادی است و بعدازآن مؤلفه‌ی شایسته‌سالاری در رتبه دوم اهمیت قرار دارد. مؤلفه‌ی خودباوری در رتبه سوم و درنهایت مؤلفه‌ی کار و تلاش مضاعف در رتبه آخر اهمیت قرارگرفته است., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: مدیریت جهادی; مدیریت; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; اداره کل بنیاد شهید و امور ایثارگران

بررسی سبک زندگی اسلامی و آفت‌های آن جهت ارائه راهکارهای اصلاح سبک زندگی در تحقق نظام پیشرفته‌ی اسلامی - الهام عسکری; سارا معتمد; عباس زارع نژاد; بابک امانی
اخلاق و سبک زندگی، قلب تپنده فرهنگ در مکتب اسلام و بینش توحیدی است. در جهت تحقق نظام‌های اسلامی ‌می‌بایست متناسب با جهان بینی اسلامی برنامه‌ریزی برای اصلاح سبک زندگی کرد. در حقیقت، اصلاح سبک زندگی، مسیر اصلاحات در نظام‌های اجتماعی را ممکن می‌سازد. تبیین و ترویج فرهنگ زندگی، شیوه زیستن و سبک زندگی اسلامی از رسالت‌های مهم حوزه‌های علمیه، مدرسه‌ها و دانشگاه‌ها است. قرآن کریم نیز برای اصلاح سبک زندگی به پیامبران و پیامبر اسلام می‌فرماید که اصلاح را از خانواده شروع کنند بدین معنی که باید واجد چیزی بود تا آن‌را بتوان به دیگران آموزش داد. بنابراین تغییر در سبک زندگی را باید از خود شروع کرده و نخبگان و اندیشمندان می‌بایست درصف اول اصلاح باید قرار گیرند. آنان می‌بایست در جهت حذف برخی عادات اشتباه که بعلت استفاده نادرست از تکنولوژی و سطحی‌نگری افراد و درنتیجه گرایش به رفتارهای غربی شده است گام بردارند و برای انتقال ارزش سبک اسلامی ایرانی به مردم کشور بکوشند. در این مقاله ابتدا با بیان ویژگی‌های سبک زندگی، نشان داده می‌شود که اصلاح در سبک زندگی، راهکار مناسبی برای تحقق نظام تربیتی اسلام و علوم تربیتی اسلامی است سپس بخشی از آفت‌ها، راهکارهای اصلاح و تغییر سبک زندگی بررسی می‌شود., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: فرهنگ اسلامی; سبک زندگی اسلامی; نظام اجتماعی; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; نظام تربیتی

مدیریت جهادی و نقش آن در ارتقای اثربخشی عملکرد کارکنان دانشگاه امام حسین (ع) - محسن فزراد; اسماعیل کاوسی
این تحقیق به منظور بررسی نقش مدیریت جهادی در ارتقای اثربخشی عملکرد کارکنان دانشگاه امام حسین (ع)، انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی ، از نظر نوع داده ها کمی و از نظر نحوه گردآوری داده ها ، توصیفی و از نوع همبستگی است. جامعه آماری این پژوهش کلیه کارکنان دانشگاه امام حسین (ع) هستند که تعداد آنها برابر با 1404 نفر می‌باشد. که با توجه به ضوابط نمونه‌گیری تعداد 306 نفر به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شده اند. در مرحله بعد بر اساس مدل مفهومی پژوهش، سوالات و فرضیه های پژوهش، با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته, گویه های مستخرجه در نمونه آماری تحقیق مورد پرسش قرار گرفته است. برای تجزیه و تحلیل داده ها در سطح آمار توصیفی از فراوانی، درصد، درصد تجمعی، میانگین و انحراف معیار و در سطح آمار استنباطی از آزمون رگرسیون (آزمون خطی بودن معادله(ANOVA)) استفاده شده است. با توجه به داده های تحقیق مدیریت جهادی بر ارتقای اثربخشی عملکرد کارکنان دانشگاه امام حسین (ع) موثر می باشند. با توجه به علامت مثبت ضریب بتا می توان گفت بعد ساختاری ، رفتاری و زمینه ای موجب ارتقای اثربخشی عملکرد کارکنان دانشگاه امام حسین (ع) می شود., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: مدیریت جهادی; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; اثربخشی عملکرد کارکنان; بُعد رفتاری; بُعد زمینه ای; بُعد ساختاری

ارائه مدل مفهومی از علم و پژوهش در راستای بیانات رهبری در تبیین گام دوم انقلاب - کریم کیاکجوری
اکنون نزدیک به دو دهه است که رستاخیز علمی در کشور آغاز شده و با سرعتی که برای ناظران جهانی غافلگیرکننده بود، یعنی یازده برابر شتاب رشد متوسّط علم در جهان به پیش رفته است. دستاوردهای دانش و فنّاوری ما در این مدّت که ما را به رتبه‌ی شانزدهم در میان بیش از دویست کشور جهان رسانید و مایه‌ی شگفتی ناظران جهانی شد و در برخی از رشته‌های حسّاس و نو پدید به رتبه‌های نخستین ارتقاء داد، همه‌و همه در حالی اتّفاق افتاده که کشور دچار تحریم مالی و تحریم علمی بوده است. اگر علم نباشد، تولید هم صدمه می‏بیند؛ کشور با علم پیش می‏رود. بدون انواع دانش، اقتدار کشور امکانپذیر نیست. دانش اقتدار می‌آورد وآشکارترین وسیله‌ی عزّت و قدرت یک کشور، دانش است. این مقاله با مروری بر بیانات مقام معظم رهبری در حوزه علم و پژوهش در قالب یک مدل مفهومی با پنج بعد بومی سازی دانش، خلاقیت، نوآوری و کارآفرینی، تقویت روحیه پژوهش محوری، آموزش و پرورش، تولید علم وکاربردی کردن علم، سعی در تبیین بیانیه گام دوم انقلاب داشته است., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; مدل مفهومی; گام دوم انقلاب; علم و پژوهش

بیانیه گام دوم انقلاب، منشور مهدویت و زمینه ساز تحقق تمدن نوین اسلامی - مرتضی مولائی
بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی به مثابه نقشه راه و منشور اندیشگی انقلاب در چلّه دوم حیاتش است و مشتمل بر فرازهای متعددی است که پرداختن به هر یک از آن‌ها می‌تواند و باید آغازگر فصل جدیدی در تاریخ انقلاب اسلامی باشد. برای تبیین هر چه مطلوب‌تر این بیانیه راهبردی، باید به این پرسش که منشور مهدویت برمبنای بیانیه راهبردی گام دوم انقلاب چیست؟ پاسخ گفت. از منظر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) به عنوان یک متفکر و اندیشمند اسلامی، هدف نهایی انقلاب اسلامی رسیدن به تمدن نوین در زنجیره منطقی و مستمر است و برای تحقق آن بایستی پنج مرحله انقلاب اسلامی، نظام اسلامی، دولت اسلامی، جامعه اسلامی و تمدن اسلامی پشت سر گذاشته شود تا آمادگی برای ظهور امام عصر (عج) فراهم گردد. در انجام این تحقیق از روش پژوهشی داده بنیاد استفاده‌شده است. کشف چیستی و چگونگی تمدن نوین اسلامی منطبق با بیانیه گام دوم انقلاب در جهت زمینه سازی ظهور حضرت حجت (عج) را می‌توان یافته اصلی این مقاله دانست., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG

راهکارها و راهبردهای رشد اقتصادی در تحقق نظام پیشرفته‌ی اسلامی - نرگس نوروزی
در این مقاله به ارائه راهکارها و راهبردهای رشد اقتصادی در تحقق نظام پیشرفته‌ی اسلامی با تاکید بر بیانیه‌ی گام دوم مقام معظم رهبری پرداخته می شود. در این بیانیه جنبه های مختلفی برای پیشرفت و تحقق نظام پیشرفته‌ی اسلامی مد نظر قرار گرفته است که می توان به تمرکز بر رشد علم و پژوهش، معنویت و اخلاق، اقتصاد، عدالت و مبارزه با فساد، استقلال و آزادی، عزت ملی و سبک زندگی اشاره کرد. اقتصاد به عنوان نقطه‌ی قوت و عامل مهم سلطه‌ناپذیری و نفوذناپذیری کشور مد نظر قرار گرفته است و از اهمیت بالایی برخوردار است. در این میان اقتصاد مقاومتی در بحران‌های رو به افزایش جهانی، الگویی الهام‌بخش از نظام اقتصادی اسلام را عینیت بخشده است و زمینه و فرصت مناسب را برای نقش آفرینی مردم و فعالان اقتصادی در تحقق حماسه اقتصادی فراهم می کند. از این رو در این مقاله به بررسی ویژگی‌های نظام پیشرفته اسلامی و راهکارها و راهبردهای رشد اقتصادی برای دستیابی یه این مهم خواهیم پرداخت. روش تحقیق در این پژوهش کتابخانه ای و بر اساس اطلاعات ثبت شده‌ی قبلی است., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: رشد اقتصادی; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; گام دوم انقلاب; نظام پیشرفته‌ی اسلامی

بررسی تاثیر مدیریت جهادی بر عملکرد سازمانی کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی - سیده نیلوفر شامرادی; مجتبی معظمی
با این‏که مدیریت جهادی بر مبانی اسلامی تکیه می‏کند،اما تصور آن به عنوان مدیریت اسلامی اساساً اشتباه است،چرا که هر نوع مدیریت اسلامی،مدیریت جهادی نمی‏شود.کلیدواژه مدیریت جهادی به عنوان یک سبک مدیریت بومی در کشور از سال 1393 مطرح شد که نگرش متفاوتی را در پیش گرفت.پژوهش حاضر به تاثیری که مدیریت جهادی بر عملکرد سازمانی کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی می‏تواند بگذارد پرداخته است. ازلحاظ هدف،کاربردی و از نظر،روش توصیفی پیمایشی است.جامعه آماری،دانشگاه آزاد اسلامی که شامل 30000 هزار نفر از کارکنان دانشگاه می‏باشد که به دلیل گستردگی و جمعیت زیاد اقدام به نمونه‏گیری تصادفی شد،بر اساس جدول مورگان تعداد 379،انتخاب شدند.گردآوری داده‏ها به صورت کتابخانه‏ای و میدانی است. ابزار مورد نیاز جهت گردآوری اطلاعات پرسشنامه، پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای دو متغیر مدیریت جهادی(83/0)، و عملکرد سازمانی (79/0)،به دست آمده است.جهت تجزیه و تحلیل داده‏های جمع‏آوری شده،نرم‌افزارهای SPSS و LISREL؛ استفاده شد.یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد که ارزش‏گرایی،روحیه جهادی و سازگاری بر مدیریت جهادی تأثیر معنادار و مثبتی دارند. همچنین کاهش تعارض بر عملکرد سازمانی کارکنان تأثیر مثبت و معناداری دارد.انگیزه کارکنان بر عملکرد سازمانی کارکنان تأثیر مثبت و معنادار دارد. ضمناً تأیید شد که شفافیت نقش بر عملکرد سازمانی کارکنان تأثیر معنادار و مثبت دارد., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: مدیریت جهادی; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; عملکرد سازمانی; کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی

مدیریت دانش از منظر دین مبین اسلام با استفاده از روش تحلیل محتوا با تاکید بر آیات قرآن کریم - وحید بخردی نسب
در این پژوهش مبتنی بر روش تحلیل محتوا با مراجعه به قرآن کریم، دستورات و ارشادات آن منشور ربّانی که نگاهی به حوزه علوم مدیریتی دارد، استخراج شد. سپس گزاره‌های مدیریت دانش با استفاده از تحلیل محتوا استخراج و طبقه‌بندی شد. ره‌آورد استفاده از این روش، ارائه مُدلی جامع جهت اثبات وجود نظامی جامع منطبق بر قرآن کریم و کارآمدی این نظام در رشد و هدایت سازمان است. پژوهش حاضر مستخرج از بررسی آیات قرآن کریم است که تلاش دارد جامعیت و کارآمدی دین اسلام را در هدایت و اداره افراد درون سازمان اثبات نماید. با توجه به یافته‌های پژوهش امید می‌رود مدیران واحدها در آینده‌ای نه چندان دور در صورت‌های مالی خود تاثیر سرمایه فکری افراد سازمانی خود را انعکاس داده تا با توجه به ارزش‌های الهی در سازمان‌های اسلامی این مرز و بوم، حقی از افراد سازمان به واسطه عدم ارائه منابع ذهنی ضایع نشود. نتایج حاکی از همخوانی مدیریت دانش با مفاهیم و اصول اسلام و قرآن است تا حدی که می‌توان مفاهیم و پایه‌های مدیریت دانش را بااستناد به قرآن، سنت و سیره معصومین(ع)و سایر منابع دانش اسلامی بازشناسایی و تعریف کرده و گسترش و توسعه داد و در راستای مدیریت دانش اسلامی مورد استفاده قرارداد., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: مدیریت دانش; مدیریت اسلامی; تحلیل محتوا; قرآن کریم; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG

تحلیل اخلاقی اصل تعاون بر نیکی و خیر در قرآن و روایات و انطباق آن با چگونگی هم افزایی در فضای مجازی - حمیده بهروزمقدم
تعاون همیاری افراد البته در امور خیر و پسندیده، می تواند نتایج بزرگی و مثبتی به همراه داشته باشد، از این رو در تعالیم اسلام این امر جایگاه ویژه ای دارد. دعوت به تعاون در امور خیر در واقع بهره بردن از قدرت جمع و هم افزایی افراد در بهبود شرایط اجتماع می باشد. در فضای مجازی نیز بستر برای همیاری و هم افزایی جمعی فراهم می باشد و ازنشانه های یک جامعه پیشرفته رواج این نوع تعاون در آن جامعه می باشد. برای تدوین این مقاله با مطالعه اسناد و کتب مذهبی و همچنین تفسیرهای متفاوت از قرآن کریم و مطالعه آیات و روایات و انطباق آیات قرآن با مفاهیم جامعه شناسی و مفاهیم اجتماعی تعاون و فضای مجازی پرداخته شده است. این پژوهش، سعی در تبیین اهمیت هم افزایی از منظر آیات و روایات اهل بیت (ع) و چگونگی انجام و ترویج این واجب دینی در فضای مجازی دارد., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: هم افزایی; فضای مجازی; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; اخلاق در جامعه اسلامی; اخلاق در فضای مجازی; تعاون

مولفه های کلیدی رسانه های نوین و فضای مجازی غرب در راستای تضعیف یا عدم تحقق نظام پیشرفته اسلامی‏ (گام دوم انقلاب) - مرضیه پورصالحی نویده; احمدرضا متین فر
چکیده مقدمه: هدف از پژوهش حاضر بررسی مولفه های کلیدی رسانه های نوین و فضای مجازی غرب در راستای تضعیف یا عدم تحقق نظام پیشرفته اسلامی (گام دوم انقلاب) بود. روش تحقیق: روش تحقیق در این پژوهش به‌صورت توصیفی و روش گردآوری اطلاعات به شیوه میدانی و پیمایشی می‌باشد. جامعه آماری این تحقیق400 تن از صاحب‌نظران، کارشناسان و مدیران رسانه و فضای مجازی بوده که تعداد نمونه آماری بر اساس جدول مورگان190 نفر انتخاب شد. اطلاعات و داده‌های آماری به دست آمده از طریق پرسش‌نامه محقق ساخته توسط کارشناسان خبره با بهره‌گیری از نرم‌افزار spss نسخه 26مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در تحلیل نتایج این پیمایش از دو آزمون کولموگروف اسمیرنف(تست نرمالیته) و آزمون دو جمله‌ای استفاده شد. بحث و نتیجه گیری: نتایج تحقیق حاکی از آن بود که از نظر پاسخ دهندگان هر یک از کارکردهای اصلی فضای مجازی شامل فرهنگ سازی، شبکه سازی، جریان سازی، گردش آزاد اطلاعات و نظارت و کنترل به میزان زیادی در راستای تضعیف یا عدم تحقق نظام پیشرفته اسلامی موثر هستند. کلمات کلیدی: گام دوم انقلاب، رسانه های نوین، فضای مجازی., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: فضای مجازی; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; رسانه های نوین; کلمات کلیدی: گام دوم انقلاب

نقش فناوری هسته‌ای در افزایش قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران در گام دوم انقلاب - محمد پورقربان; غلامرضا کریمی; ارسلان قربانی شیخ نشین
بررسی موضوع دستیابی به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای در قالب بیانیه گام دوم انقلاب که توسط مقام معظم رهبری ارائه گردیده است، می‌تواند از اهمیت بسیاری برخوردار باشد. اینکه در گذشته به فناوری هسته‌ای با چه اهمیتی نگریسته می‌شده است و امروزه از چه اهمیتی برخوردار می‌باشد و در آینده می‌بایست در چه مسیری حرکت نموده و به چه نقطه‌ای برسد، از اهمیت وافری در دوران کنونی و فضای سیاسی حاکم برآن برخوردار است. نویسنده با استفاده از بیانیه گام دوم انقلاب به عنوان نظریه حاکم بر این پژوهش در صدد می‌باشد تا به فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای از دیدگاه راهبردی و استراتژیک نگریسته و با توجه به منافع ملموس آن، آن را در قالب گام دوم انقلاب مفهوم‌سازی نماید. سوال اصلی پژوهش بر این قرار است که عمل به بیانیه گام دوم انقلاب چگونه باعث اعتلای صنعت هسته‌ای می‌گردد؟ و فرضیه پژوهش به این موضوع اشاره دارد که با در نظر گرفتن مبانی بیانیه گام دوم، ایران به قطبی هسته‌ای در دنیا تبدیل خواهد شد. پژوهش حاضر می‌کوشد با استفاده از منابع کتابخانه‌ای موجود و استناد به بیانیه گام دوم انقلاب و به روش توصیفی و تحلیلی، موضوع را مورد کنکاش و بررسی قرار دهد., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: مقام معظم رهبری; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; بیانیه گام دوم انقلاب; انرژی هسته‌ای; غنی‌سازی; فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای

مکتب شهید سلیمانی، منظومه عملی مسئولیت اجتماعی مدیران جهادی - هادی ردایی; احسان ساده; زین العابدین امینی سابق
مسئولیت پذیری و عمل به مسئولیت اجتماعی از مفاهیم مهم در مبانی اسلامی و اعتقادات دین مبین اسلام است. هدف از مسؤلیت اجتماعی در اسلام، جلب رضایت خداوند متعال با پیروی از قرآن و سنت الهی می باشد. مدیریت جهادی نیز یک سبک مدیریتی برگرفته از فرهنگ توحیدی و اسلامی است که همه اصول، مبانی و شاخص های آن با مدیریت اسلامی منطبق است و از ویژگی های بارز این مدیریت؛ برجسته بودن روحیه و فرهنگ پرسش گری و آگاهی بخشی، مبارزه گری، ایثار و از خودگذشتگی و در نهایت محو شدن اراده انسان در اراده الهی است. در این میان شهید حاج قاسم سلیمانی با اعمال یک مدیریت جهادی و انقلابی نقش مؤثر و کلیدی در ترجمان دوباره عمل به مسئولیت اجتماعی و زنده نگه داشتن این توصیه دینی و اسلامی نسبت به همنوعان و ملل اسلامی در جغرافیای جهان اسلام داشت. بنابراین در این مقاله به تبیین مسئولیت اجتماعی پرداخته شد. آشنایی با مدیریت جهادی و تفاوت آن با دیگر شیوه های مدیریتی، نیاز به مدیریت جهادی در امتداد رهنمودهای رهبری، مسئولیت اجتماعی و نقش مدیریت جهادی در مکتب شهید سلیمانی و ارائه مدل پیشنهادی تحقق مدیریت جهادی، از جمله موضوعاتی بود که بدان پرداخته شده است., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: مدیریت جهادی; مسئولیت اجتماعی; مکتب; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; شهید سلیمانی; مدیران جهادی

بررسی مؤلفه های خودسازی در بیانیه گام دوم انقلاب - فروغ رودگرنژاد
خودسازی، اتخاذ روشی برنامه ریزی شده، دقیق و برگرفته از آموزه های توحیدی اسلام و به معنای تکمیل و پرورش نفس و استفاده بهینه از خواست ها و تمایلات است. خودسازی، جامعه‌پردازی و تمدن‌سازی سه محوری است که توسط مقام معظم رهبری در بیانیه گام دوم انقلاب به آن‌ها اشاره شده است. با اندکی تأمل در بیانیه گام دوم در می‌یابیم که خودسازی مقدمه اجرای بیانیه گام دوم است. هدف پژوهش حاضر، بررسی میزان توجه به مؤلفه های خودسازی در بیانیه گام دوم انقلاب می باشد. روش پژوهش مورد استناد، توصیفی و از نوع مروری تحلیلی است. واحد تحلیل، متن بیانیه گام دوم انقلاب می باشد. این مقاله با مروری بر بیانات رهبری در قالب یک مدل مفهومی، با شش بعد خودشناسی، هدف داری و آینده نگری، معنویت و اخلاق، کسب معرفت، تقویت روحیه و خود باوری، قدرت اراده و ایمان، سعی در تبیین بیانیه گام دوم انقلاب در حوزه خودسازی داشته است., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; مدل مفهومی; بیانیه گام دوم انقلاب; خودسازی

راهکارها وراهبردهای ارتقای معنویت واخلاق د رتحقق نظام پیشرفته اسلامی - زینب شاهمرادیان
آنچه د راین نوشتار دنبال می شود بیان راهکارهای ارتقای معنویت واخلاق درتحقق نظام پیشرفته اسلامی است .انتظام وحیات جوامع بشری درگرووجودحکومت وحاکمیت مجموعه قوانینی است که درآن اجتماع وجود داشته وپذیرفته شده است .حتی انسانهای اولیه نیزازنوعی برپایی مقررات وحکومت ابتدایی برخورداربودند . پیامبران الهی درتحقق اهداف رسالت خود درپی تشکیل حکومت برامدند تا اساسی ترین برنامه" یگانه پرستی واجرای عدالت "را د رمیان مردمان داشته باشند ،”اخلاق ومعنویت “را در میان جوامع بشری رشد داده وموجبات دست یابی به کمالات وسعادتمندی را فراهم اورند .نویسنده برآن است برای تحقق اخلاق وتقویت معنویت د رحکومت اسلامی درجوامع مسلمان راهکارهای فراوانی وجود دارد که دراین فرصت پیش امده به مواردی چند دراین باره پرداخته می شود .ودراین راستا از مصحف شریف ونهج البلاغه وکتبی از بزرگان بهره گرفته شده است .قران کریم درایات متفاوتی مردم را به رعایت عدالت وآراسته شدن به اخلاق نیکودعوت نموده است واین خود می تواند الگوی مناسبی برای زمامداران درنظام اسلامی باشد وبتوانند جامعه اسلامی را رشد وتعالی بخشند.ازطرف دیگر پیشوایان دینی اسلام بعنوان تبئین کننده واقعی آیات حق نیز توصیه های زیادی دراین باره دارند که نویسنده به آنها می پردازد ., رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی (JMIG)
Keywords: حکومت اسلامی; رهیافتهای نوین در مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی; JMIG; ارتقای معنویت واخلاق; جامعه انسانی

ماهیت فقه سیاسی - مهدی طاهری; سعید صفی شلمزاری (<div style=)
همراهی سه رکن «امامت»، «امت» و «دیانت» در ایران به پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی منجر گردید. این انقلاب، موجب شد تا تفکر شیعه در ارکان و اجزاء به صحنه جامعه سیاسی عالم ورود یابد. ازاین رو، شاید بتوان به کمک کلام و فقه، رکن اساسی جامعه شیعه؛ یعنی جایگاه امامت و ولایت را تبیین نموده و از آن دفاع کرد، لکن در اجزای نظام سیاسی و اجتماعی، راهی جز حضور گسترده فقه سیاسی در صحنه عمل نیست. به نظر می رسد که امروزه پرسش اساسی در فقه سیاسی نباید بر امکان حاکمیت فقیه در عصر کنونی باشد، بلکه تبیین چگونگی اعمال این حاکمیت در عرصه اجتماع از اساسی-ترین رسالت‌های فقه سیاسی به شمار می آید. بر این اساس، در این مقاله تلاش بر آن است تا در گام نخست، ضمن ارائة تعریفی از فقه و سیاست، ماهیت فقه سیاسی به صورت مبسوط، مورد بررسی قرار گیرد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: سیاست; جمهوری اسلامی ایران; فقه; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; جامعه; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی

فقه و تزاحم خواست اکثریت و اقلیت در لایه های بنیادین - نصرالله سخاوتی (<div style=)
تزاحم میان خواست اکثریت و اقلیت در نظام اسلامی، گاهی در لایه های بنیادین اجتماعی و گاهی در غیر آن متصور است؛ چنانچه این تزاحم در لایه های بنیادین قرار بگیرد، نظیر آن که چالش بر سرِ اصل نظام اسلامی باشد. در این صورت، رهبری و نظام اسلامی باید از خود، مقاومت نشان بدهند؛ خواه اکثریت در برابر آن باشند یا اقلیت. لکن تزاحم در مسائل کلان، چنانچه به سطوح اصلی و بنیادین بینجامد باز هم نباید نظام، عقب نشینی کند. امّا اگر این نوع تعارض ها به اصل نظام و قوانین الهی خدشه وارد نمی کند، باید در برابر آنها انعطاف نشان داده شود.تزاحم در لایه های خرد و کلان و مسائل بنیادین میان گروه ها، احزاب، شوراها و بالأخره میان اقلیت و اکثریت تصور دارد. این تحقیق درصدد است برخی از راه حل های فقهی چالش های یادشده را تنها در حوزة بنیادین بررسی و ارائه نماید., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: اسلام; جمهوری اسلامی ایران; فقه; ولایت فقیه; نظام سیاسی; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اقلیت; اکثریت; تزاحم; خواست; نظام اجتماعی; نظام اسلامی

نظام وارة حقوق عمومی در فقه سیاسی جمهوری اسلامی ایران - ابراهیم موسی زاده (<div style=)
انسجام درونی هر رشته علمی و قابلیت پاسخگویی آن به نیازهای برآمده از آن، منوط به برخورداری آن رشته از نظام واره می باشد. تا زمانی که یک رشته علمی مبتنی بر جهان بینی حاکم بر آن، نظام واره نداشته باشد، نه می تواند پاسخگوی نیازها باشد و نه می تواند به عنوان اجزای منظم و همسو، در قالب یک دانش مستقل علمی شناسایی شود، بلکه همواره در درون خود با تعارضات جدی مواجه خواهد شد. «حقوق عمومی» به عنوان یک رشته تخصصی، در مغرب زمین و در مهد پیدایش خویش دارای منابع، مبانی، اصول، اهداف، شناسه، مشخصه و رده بندی معیّن و همسو با هم می باشند، اما باید اذعان نمود که طراحی نظام واره برای حقوق عمومی در درون نظام کلان حقوقی و فقهی جمهوری اسلامی ایران، منوط به بازخوانی مجدد ارکان، عناصر، مفاهیم، مبانی و منابع حقوق عمومی و تولید عناصر منطبق با هنجارهای بنیادین حاکم بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران می باشد تا دانشی مستقل، منسجم و کارآمد و البته همسو با سایر زیرساخت های حقوقی، طراحی و در راستای پاسخگویی به نیازهای کشور عمل نماید. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: قانون اساسی; دولت; جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; حاکمیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حقوق عمومی; هنجارهای بنیادین

بررسی فقهی امر به معروف و نهی از منکر در فضای مجازی - علی اکبر ایزدی فرد; سیدمجتبی حسین نژاد (<div style=)
با توجه به حجم وسیعی از منکرات در فضای مجازی که دایره شمولیت آن به مراتب بیشتر از نوع سنتی آن است، لازم است به فریضه امر به معروف در آن اهمیت زیادی داده شود. در این تحقیق، پس از روشن شدن ضرورت امر به معروف و نهی از منکر در فضای اینترنتی و سایبری، این سؤالات مورد مداقه قرار گرفته اند که آیا مقتضای امر به معروف می تواند قطع اینترنت را به دنبال داشته باشد؟ آیا احتمال شرطیت تأثیر که در بسیاری از مواقع مفقود است، می تواند موجب سقوط وجوب امر به معروف و نهی منکر در فضای مجازی شود؟ آیا مراتب سه گانه امر به معروف و نهی از منکر در فضای مجازی، همچون نوع سنتی از آن واجب است؟ بر فرض وجوب امر به معروف در فضای مجازی، آیا ظرف تحقق امر به معروف و نهی از منکر اختصاص به فضای سنتی و واقعی دارند یا اینکه علاوه بر آن، امکان اجرای مراتب آن در فضای سایبری و اینترنتی نیز می باشد؟ اولاً: قطع اینترنت از باب امر به معروف، برخلاف اطلاق آیات و روایات، بنای عقلاء و ترغیب به علم و دانش است. ثانیاً: گرچه امر به معروف، مشروط به احتمال تأثیر می باشد، ولی دفعی بودن احتمال تأثیر، شرط نیست. ثالثاً: به حکم عقل، امر به معروف نیز در فضای مجازی واجب است و بر فرض اینکه وجوب امر به معروف، تنها مستند به ادله نقلیه باشد، با توجه به اطلاق ادله و تنقیح مناط، واجب است. رابعاً: امکان اجرای مراتب سه گانة امر به معروف؛ همچون فیلترینگ که از جملة مصادیق مرتبه سوم از امر به معروف است، در فضای اینترنتی وجود دارد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امر به معروف; نهی از منکر; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; عقل; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اطلاق ادله; اینترنت; بنای عقلاء; تنقیح مناط

بررسی حدود مقابله به مثل حکومت اسلامی بر اساس آیات قرآن - حسین هوشمند; حسین جاور (<div style=)
در قبال تهاجم دشمنان به کیان نظام اسلامی؛ به ویژه در محیط بین المللی، دفاع مشروع، از نخسین حقوق مسلم به شمار می‌رود. ممکن است علاوه بر دفاع، اقدامات متقابلی هم ضرورت و توجیه داشته باشد. سؤالی که مطرح می شود این است که آیا نظام اسلامی می تواند، در قبال اقدامات تهاجمی دشمن، به صورت متقابل، اقدامات تهاجمی را ساماندهی و عملیاتی کند؟ در حقیقت پاسخ به این پرسش، در پذیرش قاعده جواز مقابلة به مثل، در قلمرو بین المللی و ارتباطات خارجی دولت اسلامی است. در صورتی که پاسخ به این پرسش مثبت باشد، پرسش دوم این است که این اقدامات در چه محدوده ای، مجاز و موانع احتمالی آن کدام است؟به نظر می‌رسد مقابله به مثل، همچون حوزه های حقوق خصوصی و کیفری و در قلمرو روابط بین المللی و در مورد دولت ها یا جنبش های متخاصم هم امکان پیدا کند. به رغم وجود مقتضی در این باره، ممکن است جریان قاعده مقابله به مثل، از «جهت هدف»، نسبت به غیر نظامیان و اسرای دشمن و «از جهت روش»، در مورد روش های غیر انسانی و استفاده از سلاح های کشتار جمعی با محدودیت ها و ممنوعیت هایی مواجه باشد. به جز در ساحت دانش افزایی و کسب دانش تولید که می تواند ارهاب و ارعاب دشمن را به دنبال داشته باشد، ممکن است حکم عدم جواز جاری بشود و بعلاوه در وضع کنونی نیز این دیدگاه با مصالح عالیه نظام اسلامی نیز موافق است.جریان قاعده جواز مقابله به مثل توسط حکومت اسلامی در پرتو قرآن و بررسی محدودیت ها و موانع آن از موضوعات مطرح در نوشتار حاضر است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اعتداء; جزای به مثل; مقابله به مثل; مقابله به مثل پیشگیرانه

معیارها و مصادیق ثابت و متغیر در اندیشة شهید مطهری - سیامک بهارلوئی; مسعود راعی دهقی (<div style=)
حدود چهار دهه از حکومت اسلامی در ایران می گذرد و اکنون یکی از مهمترین مباحثی که حکومت و قانونگذاری اسلامی با آن روبروست، نوع، میزان و چگونگی پیوستگی این حوزه با عرف جامعه است. بحث از میزان ارتباط احکام اسلامی با عرف، بی تردید بحث احکام ثابت و متغیر را در دوران معاصر، ضرورتی اجتهادی و فقهی می نماید. دلیل این ضرورت نیز نیازهای ثابت و متغیری است که در آدمیان وجود دارد و یکی از اولین کسانی که در دوران معاصر، حساسیت مسألة زمان و مکان در حوزه دین را به خوبی دریافت، شهید آیةالله «مرتضی مطهری» است که حاصل حساسیت ایشان، مجموعه مباحثی بود که تحت عنوان «اسلام و مقتضیات زمان» مطرح نمود. در این پژوهش، معیار پیوستگی احکام ثابت و متغیر، از دیدگاه شهید مطهری مورد بررسی قرار گرفته و سپس در محورهای ثابت و متغیر، مواردی چند از میان آثار ایشان بازبینی شده است. از این معیارها، می توان به توجه به مصلحت، حفظ آبروی جامعه اسلامی، توجه به پیشرفت و توسعه در جوامع اسلامی، تکیه بر منفعت جمعی و مد نظر قراردادن روح شریعت اشاره کرد. در سرانجام این تحقیق، این نتیجه گرفته شده است که بازنگری در اندیشه شهید مطهری در پذیرفتن مقتضیات زمان و توجه به معیارهای ثابت و متغیر در وضع قوانین اسلامی، کلید حل بسیاری از مشکلات حوزه اجتهاد و فقاهت در عرصه های حقوقی، اجتماعی و سیاسی حکومت اسلامی خواهد بود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اجتهاد; شهید مطهری; ثابت; عرف; متغیر; مقتضیات زمان

کارکردهای اقتصادی دولت های اسلامی در بستر تاریخ - سعید فراهانی فرد; وحید بیگدلی (<div style=)
در بررسی مفهوم دولت اسلامی؛ چه در نظر و چه در عمل، نمونه هایی را می توان یافت. دولت های اسلامی که منظور، دولت های مبتنی بر مذهب شیعی و یا منتسب به شیعی می باشند در بستر تاریخ، کارکردها و اهدافی داشته اند که منجر به تمییز حکومت ها از یکدیگر گردیده است. از طرف دیگر، عملکرد دولت های اسلامی نیز گرفتار آفت رفتار حاکمان بوده است؛ آفتی که منجر به استقرار ناپایدار آنها در جغرافیای جهان اسلام گردیده است که خود این امر، منجر به نبود نظام تدبیر شایسته و به عبارت دیگر، دیوان سالاری ناکارآمد گردیده است. تأمین امنیت و پس از آن دادگری، دو هدفی است که دولت ها بیش از دیگر اهداف به آنها توجه داشته اند. از طرف دیگر و در حوزه علم نیز شاهد تلاش فقهای شیعه از دوران تشریع تا زمان کنونی می باشیم که خود گویای تفاوت نظری بین دولت اسلامی متصور با دولت های موجود از منظر کارکرد، مبانی و ساختار می باشد. جملگی موارد فوق را می توان در تلاش اندیشمندان شیعی در تشکیل حکومت؛ چه در مقام نظر و چه در مقام عمل پیدا کرد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; دولت اسلامی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; اقتصاد اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; کارکردهای دولت اسلامی

ماهیت و چیستی شناسی «فقه‌ امنیّت» و «فقه‌ امنیّتی» - ابوالقاسم علیدوست (<div style=)
«فقه ‌امنیّت» و «فقه ‌امنیّتی» از ساحت‌های جدید فقه در بحث، گفت وگو و نظریه‌ پردازی است. فقه امنیت، کشف نگاه هنجاری و دستوری دین به امنیت است و فقه امنیتی، وصف محیط حاکم بر فقه از منظر امنیت می باشد. این دو عنوان، روش هایی مشترک و مختص دارند. در روش-های مشترک، توجه به روش ها و ضرورت های حاکم بر دانش فقه از جمله شروع حرکت اجتهادی از اسناد معتبر و تحفظ بر منابع چهارگانه فقه، ضروری است. فقه امنیت در روش ویژه خود، عدم تعبدانگاری را پیشه خود می‌کند و تمرکز بر استنباط دوم دارد. در فقه امنیتی با روش مطالعه نظام‌وار و سیستمی فقه باید به کشف قلمرو امنیت پرداخت و از ساحت‌های آن یک به یک سخن گفت. واژگان کلیدی, «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; استنباط دوم; روش شناسی; عدم تعبدانگاری; فقه امنیت; فقه امنیتی; مطالعه سلولی; مطالعه سیستمی; مطالعه نظام وار

راهکارهای دستیابی به امنیت بین المللی از منظر اسلام - محمدرضا باقرزاده (<div style=)
در این نوشتار به بررسی راهکارهایی که اسلام برای دستیابی به امنیت بین المللی معرفی می کند می پردازیم که می تواند به توانمندی و تضمین عملی و عینی نظام ضمانت اجرای صلح و امنیت بین المللی کمک شایانی نماید. اسلام از آنجا که یک دین الهی و مبتنی بر خدامحوری و اعتقاد به خالقیت و عبودیت است، نه تنها امنیت را یک حق که یک تکلیف می داند و برای انجام آن، تحصیل قدرت را از باب مقدمه انجام این تکلیف لازم دانسته و برای اعمال قدرت نیز به راهکار اقدام فردی بسنده نکرده راهکار اقدام دسته جمعی را پیشنهاد می-کند. زمینه های امنیت باید فراهم شود تا امنیت گسترش یابد. بنابراین، اسلام به گسترش معنویت و عدالت به عنوان زیرساخت های امنیت توصیه می کند. از سوی دیگر، ترویج عقلانیت را پایه توسعه امنیت می داند. اسلام صلح را به مثابه فرصت تأمین امنیت، مغتنم شمرده و البته از صلح ثابت و مستقر حمایت می کند. برای مقابله با عوامل تهدید امنیت، به تأسیس نظام کارامد کیفری ترغیب می کند. مقابله با ایدئولوژی های امنیت ستیز در سرلوحة تدابیر اسلام برای تأمین امنیت قرار دارد. اسلام، ساختار نظام سلطه را دشمن شماره یک امنیت بین المللی دانسته با آن مبارزه می کند و در نهایت با نگرش جهان شمولی و کل نگر، آرمان جامعة واحد بشری و امت واحده را برای دستیابی به امنیت، مورد تشویق و حمایت قرار می دهد. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: اسلام; عدالت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; امنیت بین الملل; صلح

تئوری حکومتیِ عصر غیبت براساس دیدگاه شیخ مفید(ره) - مرتضی امامی; محمدجواد یاوری سرتختی; محمدعلی لیالی (<div style=)
تئوری حکومتیِ عصر غیبت در اندیشه فقهای شیعه مبتنی بر یک سلسله اصول و مبانی نظری است که با تکیه بر آنها می توان نظرات فقهای شیعه درباره حکومت در عصر غیبت را شناخت. برخی از این مبانی و اصول در نظریة فقهای شیعه از اصول مسلم و قطعی و اتفاقی (اجماعی) پنداشته می شود. «شیخ مفید» نیز از فقهای برجسته و متقدم شیعه است که درباره حاکمیت و حکومت در عصر غیبت، دارای تئوری حکومتی و نظراتی است که در قالب اندیشه و فقه سیاسی شیعه قابل بازشناسی و تدوین است.تئوری شیخ مفید در باره حاکمیت و حکومت در عصر غیبت بر مبانی و اصولی استوار است که عبارتند از: نگاه حداکثری به دین، جامعیت و تأسیسی بودن دستورات دینی و توسعه قلمرو آن در تمامی عرصه های زندگی فردی و اجتماعی، تبیین جایگاه عقل و قلمرو آن در مبانی حکومتی، انحصار حاکمیت و حکومت خداوند بر مردم، تنفیذ و ابلاغ احکام اولیای الهی از جانب خداوند به منظور حکمرانی بر مردم و گسترة ولایت و حاکمیت معصومین: و اولویت حکومت فقیه در عصر غیبت براساس ادله عقلی و نقلی. این مقاله در صدد تبیین اصول و مبانی حاکمیت و حکومت در عصر غیبت، بر اساس دیدگاه های شیخ مفید است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; عصر غیبت; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تئوری حکومت; شیخ مفید

خاستگاه و چیستی اصل عدم ولایت در فقه سیاسی شیعه - احمد طاهری نیا (<div style=)
یکی از اصول مسلمی که در فقه شیعه مطرح و در موارد مختلفی بدان استناد شده «اصل عدم ولایت » است. فقیهان شیعه گرچه در ابواب مختلف فقه به این اصل استناد جسته و بر اساس آن به عدم ولایت اشخاص بر دیگران فتوا داده‌اند، اما از چیستی این اصل و خاستگاه آن کمتر سخن گفته‌اند. با توجه به اهمیت این اصل در فقه شیعه؛ به خصوص در بحث حکومت و سیاست و تأثیر آن در نفی یا اثبات برخی از مناصب حکومتی برای زنان؛ مانند منصب رهبری و منصب قضاوت، ضرورت بحث از چیستی و منشأ این اصل روشن تر می‌شود. مقاله حاضر به هدف تبیین چیستی و خاستگاه این اصل، به کاوش در آن پرداخته و با بررسی تبیین‌های مختلفی که از سوی فقهاء برای این اصل ارائه شده به این نتیجه رسیده‌ است که خاستگاه اصل عدم ولایت، توحید در خالقیت است. ازاین رو، اصل عدم ولایت در اصطلاح علم اصول دلیل شرعی، اماره و در نتیجه، کاشف از واقع است، نه اصل عملی که برای رفع تحیر از مکلف است. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: ولایت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; اصل; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اصل عدم ولایت; اماره; ولایت بالذات; ولایت بالعرض

اصل 113 و مسؤولیت اجرای قانون اساسی - علیرضا زمزم (<div style=)
یکی از اصول چالشی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل113 است. در این اصل، سه شأن و وظیفه برای رئیس جمهور در نظر گرفته شده است: 1. عالی‌ترین مقام رسمی کشور پس از مقام رهبری. 2. ریاست قوه مجریه. 3. مسؤول اجرای قانون اساسی. این مقاله در صدد بررسی شأن سوم است. سؤال اصلی، عبارت است از قلمرو و محدودة مسؤولیت اجرای قانون اساسی توسط رئیس جمهور در اصل 113 چیست؟در پاسخ به این سؤال، حداقل سه فرضیه قابل تصور است:• مسؤولیت اجرای قانون اساسی مربوط به تمام اصول قانون اساسی است؛ یعنی رئیس جمهور حق نظارت بر تمامی نهادها و ارکان حکومتی را دارد.• مسؤولیت اجراء محدود به سه قوه است؛ یعنی رئیس جمهور از باب مسؤولیت اجرای قانون اساسی، حق نظارت بر سه قوه را دارد. • مسؤولیت اجراء معطوف به حوزه اختیارات رئیس جمهور به عنوان رئیس قوه مجریه فقط در همین قوه است. از نظر نویسنده، مسؤولیت اجرای قانون اساسی، منحصر در قوة مجریه به معنای خاص است. محقق با بررسی و نقد دو فرضیه نخست، با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی نظر خود را در محک آزمون و نتیجه قرار داده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اختیارات رئیس جمهور; اصل 113; شورای نگهبان; قوه مجریه; مسؤولیت اجرای قانون اساسی

بررسی تمایزات عقلانیت حاکم بر حکومت اسلامی و حکومت سکولار - مهدی قربانی (<div style=)
عقلانیت یکی از مفاهیم پرکاربرد و اساسی در مباحث مربوط به زندگی سیاسی به شمار می‌آید و البته در پی اندیشه‌هایی که بر چالش میان دین و سیاست متمرکز شدند، بیش از پیش، مورد ملاحظه قرار گرفته است. ازاین‌رو، بررسی تمایزات عقلانیت حاکم بر حکومت اسلامی با عقلانیت مورد نظر در حکومت‌های سکولار، مهم به‌نظر می‌رسد؛ چرا که در حکومت اسلامی نمی‌توان هرگونه عقلانیتی را مبنای نظر و عمل خود قرار داد. عقلانیت به معنای تبعیت کامل از استدلال صحیح و به تعبیری تبعیت از تفکر استدلالی است. در یک تقسیم کلی، عقلانیت را به دو قسم نظری و عملی تقسیم نموده‌اند. عقلانیت نظری، وصف عقاید مرتبط با حکومت اسلامی قرار می‌گیرد و عقلانیت عملی، وصف اعمال حکومت اسلامی و کارگزاران آن. عقلانیت نظری می‌تواند ناظر به معرفت، هستی و انسان باشد. در مقابل، عقلانیت عملی نسبت به اهداف و رفتار سیاسی مورد توجه قرار می‌گیرد. عقلانیت مورد نظر در حکومت اسلامی، در دو حوزه مذکور متمایز از عقلانیت حاکم بر حکومت سکولار است. این عقلانیت، در برخی موارد، داده‌های عقلانیت مورد توجه در حکومت سکولار را حداقلی دانسته و تکمیل آنها را پیشنهاد می‌کند و در مواردی نیز دستاوردهای آن را از اساس نادرست می‌پندارد و نظر یا الگوی کاملاً متفاوتی را ارائه می‌دهد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: عقلانیت عملی; عقلانیت نظری; عقلانیت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حکومت سکولار

فتنه‌های اجتماعی و راهکارهای برون‌رفت از آن با تأکید بر روایات نبوی - رضا مهدیان فر (<div style=)
فتنه در حوزه اجتماعی به معنای اضطراب، اختلاف و دودستگی، درگیری و کشتار می‌باشد. به فرمودة قرآن کریم، فتنه از قتل هم شدیدتر و  بزرگ‌تر است. برپایه آیات و روایات، جهان اسلام  فتنه‌هایی را تجربه خواهد کرد که خدای سبحان و رسولش راه‌های برون رفت از آن را نیز یادآور شده‌اند. ازاین رو، با نگاه تاریخی به موضوع فتنه، ریشه‌ فتنه‌های اجتماعی را می‌توان نزاع بر سر حکومت و جانشینی رسول خدا9 دانست که آیات و روایات، نسبت به پی‌آمدهای ناگوار آن هشدار داده‌اند. برای برون رفت از این فتنه‌ها گریزی از بازگشت به قرآن و عترت نیست. اقتدار حاکم اسلامی، شناخت ظرفیت‌های جامعه اسلامی به منظور رویارویی با فتنه همچون علما، رؤسای عشایر، سازمان‌های مردم نهاد و مانند اینها، روشن‌گری علما، بصیرت و روشن‌بینی نسبت به توطئه‌های دشمن و آگاهی صحیح از اعتقادات و اندیشه‌های سایر فرق اسلامی از راه‌کارهایی هستند که با هدف رویارویی و برون رفت از فتنه‌ها با تدبر در آیات و روایات فریقین با رویکرد توصیفی ـ استنباطی و به روش کتابخانه‌ای در پژوهش حاضر بدان دست یافتیم., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ریشه های فتنه; فتنه در روایات; فتنه در قرآن; فتنه های اجتماعی

مبانی فقهی سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسلامی ایران «با تأکید بر اندیشه های مقام معظم رهبری» - محسن ملک افضلی اردکانی; سیدمحمدعلی هاشمی (<div style=)
در حکومت جمهوری اسلامی ایران، دغدغة در چارچوب شرع بودن سیاستگذاری های جمعیتی وجود داشته و دارد. بازخوانی سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسلامی ایران، مؤید این مهم است که این سیاست‌ها سه دوره متفاوت را پشت سر گذاشته‌اند. نظر به برجستگی بعد کمّی در ساختار سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسلامی ایران و توجه به این واقعیت که بیشتر مناقشات و دغدغه های مطرح شده در باب این سیاست‌ها در بعد کمّی و به ویژه جنبة کنترلی و تحدید نسل بوده است، در این مقاله به مبانی و مستندات این جنبه از سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسلامی پرداخته شده است. بررسی مبانی و مستندات شرعی مرتبط با مقوله جمعیت و سیاست های جمعیتی، مؤید این مهم است که سیاست‌های جمعیتی در بعد کمّی؛ چه با رویکرد کنترلی و چه با رویکرد ازدیاد موالید، نه تنها محذوری شرعی در پی نداشته، بلکه از جهاتی دارای مبانی و مستندات مورد پذیرش شرع است؛ چنانچه متغیربودن این سیاست‌ها در ادوار مختلف با توجه به شناوربودن و چندساحتی بودن موضوع، محذوری در پی نداشته و ندارد. مسأله‌ای که همسو با اندیشه های فقهی مقام رهبری، دغدغه ها، منویات و سیاست های کلان ابلاغی از جانب ایشان است. تأکید بر توجه به یافته‌های کارشناسی در سیاستگذاری های جمعیتی نیز از جمله دغدغه‌های این پژوهش است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اسلام و جمعیت; تنظیم خانواده; سیاست‌های جمعیتی; سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسلامی ایران; کنترل جمعیت

مطالعة تطبیقی مبنا و فرآیند تعیین حاکم اسلامی در آرای امام خمینی و سنهوری - محمد جواد جاوید; یاسر احمدوند (<div style=)
امام خمینی در تعیین حاکم، قائل به نصب است و سنهوری قائل به انتخاب. با وجود اختلاف شدید میان دو نظریة نصب و انتخاب به عنوان مبنای تعیین حاکم اسلامی، پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی، در گسترة فرآیند تعیین، روحی دموکراتیک را حاکم بر دو نظریة خلافت راشدة سنهوری و ولایت مطلقة فقیه امام خمینی می یابد که از طریق سازوکارهایی؛ نظیر انتخاب شورایی و دودرجه ای تبلور می یابد و نتیجه آنکه با تمرکز بر زمینه های مورد وفاق انتخابی بودن انتخاب کنندگان (انتخابات)، شرط دانستن عدالت و تقوا و علم در ناخبین و ماهیت شورایی تصمیم گیری آنان، می توان نسبت به تشکیل مجمع یا شورایی متشکل از خبرگان در فرآیند تعیین حاکم اسلامی مبادرت ورزید. اگر چه نمی-توان از پاره ای از تفاوت ها در آثار و نتایج منبعث از مبانی چشم پوشید، اما به هر صورت، تمهید چنین سازوکاری به تضمین ویژگی دموکراتیک فرآیند تعیین حاکم می انجامد. بدون اینکه تفاوت های این نوع رویکرد دموکراتیک با الگوی غربی دموکراسی نادیده گرفته شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امام خمینی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حاکم اسلامی; حقوق عمومی اسلام; سنهوری; نظریة انتخاب; نظریة نصب; ولایت مطلقه فقیه

رابطه حق حاکمیت، دموکراسی و مردم سالاری دینی - محمدحسین طالبی (<div style=)
خدا انسان را برای رسیدن به کمالات والا آفریده است. راه رسیدن به آن کمالات، حرکت صحیح انسانها در مسیر حق و تکلیف است. حق تعیین سرنوشت، یکی از حقوق طبیعی انسانهاست که خدای متعال به آنها عطا کرده است. استیفای صحیح این حق در پوشش حق تعیین حاکم، یکی از مراحل مهم رشد و تکامل انسانها در جامعه بشری است. دین اسلام به عنوان بهترین راهنما برای سعادتمندی فردی و اجتماعی بشر است. مردم، هم در عصر حضور پیشوای معصوم و هم در عصر غیبت نقش مؤثری در تشکیل حکومت دارند. حق تعیین سرنوشت در عصر حضور پیشوای معصوم7 به مردم این حق را می‌دهد که آنها امر حکومت و تدبیر امور اجتماعی خویش را به‌دست شخص غیر معصوم نسپارند، بلکه از روی آگاهی و با اختیار، پیشوایان معصوم را انتخاب کرده و آنان را اسوه زندگی خود قرار داده و از آنها به‌طور کامل پیروی کنند.مردم بر اساس حق تعیین سرنوشت خویش در عصر غیبت، با شرکت مستقیم یا غیر مستقیم در انتخابات تعیین رهبری، در صدد استیفای حق خویش برآمده و از میان کسانی که دارای شرایط عمومی رهبری در عصر غیبت‌ هستند یکی را انتخاب می‌کنند. این نوع مردم سالاری در جهان، بهترین نوع مردم‌سالاری است که امروزه در ادبیات سیاسی به آن مردم‌سالاری دینی گفته می‌شود. تنها نمونة عملی این نوع حکومت مردم‌سالار در جهان معاصر، با عنوان جمهوری اسلامی ایران به‌طور بالنده به حیات خود ادامه می‌دهد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مردم‌سالاری دینی; حق تعیین سرنوشت; پیشوای معصوم; نقش مردم در تعیین رهبر; هدف آفرینش انسان

محدودة قاعدة «لاضرر» در قانونگذاری «تبیین دیدگاه امام خمینی و شهید صدر» - فریبا علاسوند (<div style=)
قاعدة «لاضرر» از قواعد کاربردی در فقه اسلامی است که در دیدگاه امام خمینی(ره) و شهید صدر(ره)، ابعاد متفاوتی برای آن طرح شده است. این مقاله پس از مرور اجمالی بر سند و دلالت روایاتی که مستند قاعده هستند، به تبیین ابعاد ذیل با توجه به دیدگاه امام خمینی و شهید صدر پرداخته، ایده‌های متمایز در نگرش دو فقیه را مطرح کرده است:1. سلطانی (حکومتی) بودن قاعدة لاضرر؛ 2. مفهوم‌شناسی، ملاک‌شناسی و مصداق‌یابی ضرر؛ 3. استخراج احکام وضعی از قاعده لاضرر. نتایج به دست آمده از این قرار است: 1. امام خمینی قاعده لاضرر را حکومتی دانسته و این قاعده در اختیار فقیه حاکم، مبنای احکام وضعی و اجتماعی قرار می‌گیرد. 2. شهید صدر با بسط در معنای ضرر؛ به-ویژه در توسعه آن به نقص در کرامت و اعتقاد به ضرورت شناخت محل اصلی ضرر با واکاوی مسائل، راه مهمی را برای حل مشکلات خانوادگی و مسائل عرصه خصوصی باز کرده و با تأکید بر اعتبار شناخت مصداق ضرر به وسیله عرف و قطعیت دلالت روایات بر قوانین وضعی، محدوده و کاربرد قاعده را افزایش دادند. این نوشتار نشان می-دهد با بازخوانی دیدگاه های فقهاء درباره قواعد فقهی می توان ظرفیت قانونگذاری را بر مبنای فقه حکومتی افزایش داد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امام خمینی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; قانونگذاری; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; شهید صدر; قوانین وضعی; لاضرر

بررسی تحلیلی اصل چهارم قانون اساسی با نگاهی به قوانین اساسی عراق و افغانستان - سیدبهزاد لسانی (<div style=)
بر اساس تصریح اصل چهارم قانون اساسی، کلیه قوانین و مقررات حاکم در جمهوری اسلامی باید مطابق با موازین اسلامی باشد. عموم و اطلاق بیان شده در اصل چهارم در مقام بیان قلمرو شمول اسلامی بودن قوانین و مقررات می باشد که علاوه بر اصول قانون اساسی، تمامی مقررات، شامل کلیه قوانین مصوب مجلس قبل و بعد از انقلاب، کلیه آیین نامه ها و بخشنامه های صادره از هر سه قوه، مصوبات مجامع و کمیسیون هایی؛ مانند مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای عالی انقلاب فرهنگی، آراء وحدت رویه و... را در بر می گیرد و مرجع تشخیص انطباق قوانین و مقررات با احکام و موازین اسلامی، فقهای شورای نگهبان قانون اساسی می باشند. در قوانین اساسی دو کشور عراق و افغانستان نیز اصولی به این مسأله مهم اختصاص پیدا کرده است. قانون اساسی افغانستان در اصول متعدد و به طور مفصل به این مسأله پرداخته و دو مرجع نظارتی خاص شامل ستره محکمه (دیوان عالی) و کمیسیون مستقل نظارت بر تطبیق قانون اساسی را برای این امر در نظر گرفته است؛ در حالی که قانون اساسی عراق زیاد به این موضوع مهم نپرداخته و در بحث نظارت و تطبیق قوانین و مقررات، نظامات و... با موازین اسلامی، دیوان عالی فدرال را که زیر نظر قوة قضاییه است، به این امر اختصاص داده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اصل چهارم; دیوان عالی فدرال; ستره محکمه; عموم و اطلاق; فقهای شورای نگهبان; موازین اسلامی

بررسی آرای فقهای متقدم در نسبت خواست مردم و مشروعیت حکومت (تا قرن هشتم) - علی رضائیان (<div style=)
مشروعیت از اساسی‌ترین پرسش‌های حوزة سیاسی و اجتماعی است که در واقع به چرایی و مجوّز ساختار سیاسی برای اعمال حاکمیت و علت تبعیت مردم از آن می‌پردازد. این در حالی است که در عصر جدید، این سؤال به اهمیت خاصی ارتقاء پیدا نموده و ساخت‌های اجتماعی را دچار چالش کرده است. در رویکرد فقهی، این سؤال این‌گونه بیان می‌شود که آیا ولایت اجتماعی و تصدی سیاسی نزد فقهاء، مشروط به خواست اکثریت است یا خیر؟ از این جهت که این پرسش در نزد فقهای متقدم مطرح نبوده کمتر می توان به بیان صریح دست پیدا کرد. با این حال، از آن رو که ایشان در بیان جزئیات مختلف احکام بوده و از قواعد عام در موضوعات گوناگون بهره می‌گیرند، می توان به پاسخ‌هایی در این میان تمسک جست.با این همه باید این نکته را خاطرنشان نمود که ایشان حکومت را به فرد حاکم و والی می‌شناخته، بنابراین، اگر از احکام والی و ولایت با هم سخنی بیان داشته‌اند به یک دید بوده است. در هر حال، با نگاهی اجمالی در آثار این اندیشمندان، تصدی این مهم را مشروط به رضایت عموم مردم ننموده، بلکه در برخی آثار، فرض مخالفت را نیز مانع تصدی ندانسته‌اند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; مشروعیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آرای فقهاء; رأی مردم و خواست اکثریت

مناسبات دینی و سیاسی حکومت صفوی «مطالعة موردی تأمین هزینه و بودجه های مراکز آموزشی و حوزه های علوم دینی» - محسن فتاحی اردکانی (<div style=)
گسترش و ترویج تشیع را می توان به عنوان بزرگترین دستاورد صفویه تحت عنوان رسمی کردن مذهب تشیع، قلمداد نمود. این تحول مهم در اندیشه سیاسی حکومت صفوی و زمامداران آن با بیش دو قرن زمامداری (907-1135ق) بی تأثیر نبود و به ناچار، پیوندی بین دیانت و سیاست فراهم ساخت؛ به طوری که حمایت از روحانیت شیعی، ایجاد مناصب و ساختارهای دیوانی دینی را به دنبال داشت که تا پیش از این وجود نداشت. بدیهی است که این پیوند و رویکرد مذهبی، بدون درنظرگرفتن نهادها و مراکز آموزشی تأثیرگذار در تثبیت و ترویج آموزه‌های شیعی، غیر ممکن بود. در این دوره، ساخت و ساز مساجد و مدارس، مورد توجه قرار گرفت و اوقاف و بودجه هایی بدین منظور به آنها اختصاص یافت. نوشتار حاضر که به مطالعة موردی ارتباط سیاست و دیانت در عصر صفویه می-پردازد، با روشی تحلیلی ـ تاریخی، می کوشد داده های لازم را از منابع مختلف تاریخی، حول محور بودجه مراکز و مدارس علوم دینی در صفویه جمع نماید. نتایج به دست-آمده بیانگر آن است که محل تأمین بودجه این مراکز از وجوهات، موقوفاف، مستمری و بودجه های حکومتی، هدایا و کمک های خیّرین و درآمدهای شخصی بوده، امّا در کنار اوقاف و بودجه های دیگر، تأمین هزینه های این مراکز توسط حکومت صفوی به این کیفیت و گستردگی، امری جدید و در خور توجه، محسوب می شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; بودجه; حوزه های علوم دینی; مراکز آموزشی; موقوفات; وجوهات; هدایا

کاربست مذاکره در دیپلماسی کشور اسلامی - قاسم شبان نیاء رکن آبادی (<div style=)
مذاکره، به عنوان مهمترین و مؤثرترین ابزار دیپلماسی، نقش بی‌بدیلی در تأمین اهداف سیاست خارجی کشورها ایفاء می‌کند. اسلام نیز که در پی تحقق صلح و امنیت جهانی بر پایه ارزش های متعالی الهی است، بر مشروعیت مذاکره کشور اسلامی با سایر دولت ها صحه گذاشته است. از جمله مباحث حائز اهمیت در مسألة مذاکره، کارکردهای مذاکره در تحقق اهداف سیاست خارجی کشور اسلامی است. در این پژوهش تلاش گردیده تا با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع معتبر و اصیل اسلامی، نشان داده شود که حکومت اسلامی می تواند از طریق مذاکره زمینه‌ساز تحقق اهداف متعالی‌ای همچون تحقق آرمان های جهانی اسلام، هدایت، اتحاد، تثبیت امنیت، صلح و همزیستی مسالمت‌آمیز، رفع اختلافات، حفظ نظام، ثبات نظام بین‌الملل، انعقاد معاهدات و تضعیف جبهة طاغوت گردد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; دیپلماسی; کاربست; کشور اسلامی; مذاکره

تألیف قلوب؛ مفهوم، قلمرو و کاربست آن در وضعیت معاصر - سیدمصطفی میرمحمدی; محمدحسین شریفی (<div style=)
زکات یکی از مهمترین فروعات مالی دین مبین اسلام است که در آن حمایت از اقشار آسیب پذیر و تقویت دین اسلام هدف گذاری شده است. «تألیف قلوب» به عنوان یکی از موارد مصرف زکات، ریشه در قرآن دارد و هدف از پیش بینی این نهاد، همدلی و جست وجوی روابط دوستانه و نیز جلب همکاری در حفظ صلح و امنیت جوامع اسلامی است. مفهوم و قلمرو تألیف قلوب و نیز چگونگی کاربست آن در زمان معاصر از جمله مسائلی است که نیازمند پژوهش است و تحقیق حاضر با رویکرد فقه تطبیقی به این مسائل می-پردازد. برآیند مقاله این است که «تألیف قلوب» مفهومی گسترده دارد که هدف آن از یک سو جلب همدلی افراد صاحب رأی و نفوذ برای همراهی و همکاری با جوامع اسلامی است و از سوی دیگر، تقویت باورهای دینی و مکتبی مسلمانان در آن پیش بینی شده است. جست وجوی راههای همدلی با جوامع اسلامی هم اکنون نیز در قلمروهای صلح و امنیت، دعوت و تبلیغ اسلامی و حمایت از فعالیت های علمی و فرهنگی قابل تطبیق است. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; زکات; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تألیف قلوب; جهاد و دفاع; فقه تطبیقی; کمک های بشردوستانه

حکومت سعادت‌گرا در اندیشة سیاسی علامة طباطبایی(ره) - عبدالمطلب عبدالله (<div style=)
دریافت: 16/8/94 تأیید: 19/3/95 عبدالمطلب عبدالله* چکیده  تفکر فیلسوفان در طراحی جامعه مطلوب است، به این امید که در عالم واقع تمام یا برخی از جنبه های آن تحقق یابد. نظرات فیلسوفانی چون «افلاطون»، «لاک» و حتی در دوران معاصر، تئوری عدالت «جان رالز» با این هدف و مقصود بوده است. در اندیشه سیاسی اسلام نیز با توجه به آموزه های قرآنی و سنت نبوی و ائمه معصومین: در بحث حکومت و حاکمیت و شرایط جامعه مطلوب، فیلسوفان اسلامی درصدد ارائه طرحی برای جامعه مطلوب می باشند. در این مقاله تلاش شده است جایگاه سعادت به عنوان هدف و غایت جامعه مطلوب اسلامی در اندیشه علامه «طباطبایی» ـ فیلسوف و مفسر اسلامی ـ مورد بررسی قرار گیرد. از دیدگاه علامه طباطبایی، جامعه ای به سعادت می‌رسد که حرکتش در مسیر فطرت انسانی و نظام آفرینش باشد. حکومت مطلوب، حکومتی است که براساس دین و فطرت، جامعه را به سعادت برساند. ازاین رو، جامعه ای به سعادت دنیوی و اخروی می‌رسد که دین منطبق با فطرت بر آن جامعه حکومت کند. اما هدف از تشکیل حکومت این است که هر فردى از افراد جامعه به کمال لایق خود برسد و در نیل به سعادت، کسى و چیزى مانع وی نگردد. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: اسلام; علامه طباطبایی; فطرت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت دینی; حکومت اسلامی; حاکمیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; سعادت

بررسی دلالت های احادیث «منزلت» و «ثقلین» بر مشروعیت سیاسی ـ الهی در نظام امامت - غلام رضا بهروزی لک; عباس مقدادی داودی (<div style=)
موضوع مقاله حاضر بررسی دلایل نقلی مشروعیت الهی امام در کلام شیعی بر اساس دو حدیث متواتر «منزلت» و «ثقلین» است. این پژوهش از روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد فقه الحدیث در کلام نقلی به بررسی مسأله پرداخته است. بر اساس دلالت حدیث منزلت، به جز منزلتی که از حضرت علی استثناء ‌شد، تمام منازل هارون برای ایشان ثابت می‌شود که خلافت و جانشینی از مهمترین آن منازل می باشد. همانگونه که جانشینی هارون، همراه با درخواست حضرت موسی از خداوند و با موافقت الهی صورت گرفت، خلافت و جانشینی حضرت علی نیز از طرف خداوند بوده و حضرت رسول از نزد خود هرگز نمی تواند خلیفه و جانشین برای مردم قرار دهد. در حدیث ثقلین، اهل بیت: برابر با قرآن معرفی شده-اند و تبعیت مطلق از قرآن، شامل آن ها نیز می شود. از آن جهت که قرآن، مایه هدایت بشر و کتابی خالی از خطا می باشد، اهل بیت: نیز همانند قرآن، می بایست مبرا از خطا و هدایت کننده به سمت کمال باشند که این نکته دلالتی روشن بر عصمت اهل بیت: دارد. واضح است که امت اسلامی قادر به تشخیص چنین فردی نیستند و خداوند بر اساس قاعده لطف، وظیفه دارد که مصادیق اهل بیت و جانشینان پیامبر را تعیین نماید تا مردم از ضلالت و گمراهی نجات یابند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; مشروعیت سیاسی; حدیث ثقلین; حدیث منزلت; کلام نقلی; نظام امامت

چیستی فتنه تکفیر و حکم فقهی آن - حسین رجبی (<div style=)
پژوهش پیش رو در باره فتنه تکفیر است که از مهمترین مسائل روز جهان اسلام به شمار می آید. باکمال تأسف، دشمنان اسلام با استفاده از عدم بصیرت گروهی از مسلمانان، حرکت جهادی آنان را که باید علیه کفر و صهیونیست بکارگرفته می شد، به خود مسلمانان بازگردانده و به خوبی در جهت اهداف پلید خویش مدیریت و هدایت می کنند. ازاین رو، تکفیر را که مسأله ای برون-دینی است، به درون دین و میان خود مسلمانان کشاندند و آن را تبدیل به یک فتنه بزرگ کردند. این پژوهش با بهره گیری از متون دینی و فقهی مذاهب اسلامی (اعم از شیعه و اهل سنت)، افزون بر چیستی فتنه تکفیر، نظر صحیح فقهی را درباره کسانی که این فتنه را رهبری و یا در آن نقش دارند تبیین می کند و وظایف مهم سایر مسلمانان را در قبال این گروه مشخص می نماید، اگر مسلمانان با فتنه تکفیر روبرو شدند، فقه چه راه کارهایی برای جلوگیری و یا هدایت آن در مسیر صحیح، ارائه داده است تا امت اسلامی از خطرهای سهمگین آن در امان بمانند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جهاد; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اهل بغی; تکفیر; فتنه; فتنه گر

ولایت فقیهان از دیدگاه شیخ فضل الله نوری (بررسی دیدگاه‌های مخالف و مختار) - علی احمدی خواه(کوه‌نانی) (<div style=)
شیخ فضل‌الله نوری قائل به «ولایت فقیهان» بود، نه معتقد به «ظل‌اللهیِ» شاه. به عبارتی، مجتهد نوری، حکومت را از آن فقهای مبسوط‌الید می‌دانست، نه سلطان صاحب قدرت؛ چون به اعتقاد او فقهاء، «نواب عام» امام عصر(عج) هستند. این اعتقاد مجتهد نوری را می توان در آثار و اسناد به‌جای‌مانده از ایشان دید. با این وصف، عده‌ای مدعی‌ هستند که مجتهد نوری، نظری دربارة «ولایت فقیه» ندارد و «اصلاً سخنی از ولایت فقیه ‌در هیچ یک از آثار او وجود ندارد، بلکه مدافع سلطنت اسلامیه است و سلطان صاحب شوکت!». هدف این مقاله، بیان این واقعیت است که مسألة مذکور(هم ولایت فقهیان از دیدگاه مجتهد نوری و هم مدعای مخالفان) را بازخوانی و واکاوی کند و با تکیه بر سخنان و اسناد به‌جای‌مانده از خود ایشان، اندیشة او را درباره این مسأله بررسی و بیان نماید تا صحت و سقم مدعای مخالفان دیدگاه وی نیز مشخص شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; امام عصر; سلطنت اسلامیه; شیخ‌فضل‌الله نوری; نیابت عامه; ولایت فقیهان

راهبردهای کنترل بازار در سیره مدیریتی امام علی(ع) - رضا ابروش; علی جابری (<div style=)
کنترل بازار یکی از دغدغه های مهم در حوزه اقتصاد در هر کشور و جامعه می باشد. جوامع براساس نظام ارزشی و فرهنگی خاصی که دارند از سازوکارها و راهبردهای کنترلی خاصی استفاده می کنند. این پژوهش با بررسی در سیرة علوی تلاش می کند راهبردهای کنترل بازار در سیره ایشان را کشف نماید. پژوهشگر با طرح این سؤال که راهبردهای کنترل بازار در سیره امام علی چگونه است، کنکاش در منابع تاریخی را آغاز و با استفاده از روش کتابخانه ای، اطلاعات مورد نیاز را گردآوری نموده سپس با روش تحلیلی ـ توصیفی، به تحلیل آنها پرداخته است. سرانجام یک مدل مفهومی به صورت ماتریس 2×2 تدوین شد. پس از تدوین مدل مفهومی و بررسی در سیره علوی، راهبردهای کنترل بازار در سیره امام علی در چهار نوع براساس موقعیت و شرایط بازار و براساس رویکرد به کنترل، مطرح و تبیین شد. این راهبردهای چهارگانه عبارتند از: راهبرد کنترل تحدیدی، راهبرد کنترل تشخیصی، راهبرد کنترل اجتماعی و راهبرد کنترل درونی., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; راهبرد; سیره علوی; کنترل اجتماعی; کنترل تحدیدی; کنترل تشخیصی; کنترل درونی

ساز و کار فقهی و قانونی مهار و کنترلِ قوای حکومتی در نظریه «ولایت مطلقه فقیه» - مرتضی علویان; فرزاد حسینی (<div style=)
با پیروزى انقلاب اسلامى و تأسیس جمهوری اسلامی در ایران، امام خمینی به عنوان فقیهى جامع الشرایط، مجال یافت تا ساز و کارهای نظارتی بدیعی را در قالب نظریه ولایت فقیه در شکل مطلقه آن در قانون اساسی در نظر بگیرد تا فقیه در مطلق اختیارات حکومتی معصومین: مبسوط الید گردد و «قوای حاکم در جمهوری اسلامی ایران را زیر نظر ولایت مطلقه امر و امامت امت...» قرار دهد. سؤال اساسی این است که «با وجود گستردگی اختیارات ولی فقیه در حکومت اسلامی، چگونه این نوع حکومت می تواند حافظ قانون باشد و قوای حکومتی را در مجرای طبیعی خود قرار دهد؟» این نوشتار با قراردادن نظریه ولایت مطلقه فقیه به عنوان مبنای نظری، در نهایت به این نتیجه می رسد که «ولایت فقیه با استمداد از کنترل های قانونی بر قوا در اشکال پیش بینی  شده در قانون اساسی و نیز کنترل های فراقانونی معطوف به اختیارات مطلقه ملحوظ برای فقیه که با عنوان «حل معضلات نظام که از طرق عادی(پیش بینی شده در قانون) قابل حل نیست» در قانون اساسی مصرّح شده است، سدی محکم در برابر قانون گریزی احتمالی قوای حکومتی است»., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: قانون اساسی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ولایت مطلقه فقیه; کنترل های فراقانونی; کنترل های قانونی; مهار قدرت

چیستی و ماهیت «فقه الإداره» - حسن رضایی (<div style=)
فقه ‎الإداره به عنوان یکی از شاخه‎های فقه از جایگاه ممتازی برخوردار است که به تولید و عمق بخشی ادبیات لازم برای نظام سازی در حوزه مدیریت اسلامی و غنی‌سازی آن می پردازد. در فقه الإداره چارچوب‌های لازم در مدیریت اسلامی پی‌گیری شده و مباحث علم مدیریت با رویکرد فقهی و با روش اجتهادی به بحث گذاشته می شود تا پاسخ‌های علمی و روشمند حاصل شده و در یک منظومه‌ جامع قرار گیرد و بدین ترتیب، زمینه‌ و امکان نظریه‌پردازی و نظام‌سازی مبتنی بر فقه در حوزه مدیریت از دیدگاه اسلام مهیا گردد.در این مقاله تلاش شده است پیش نیازهای لازم برای دست یابی به دیدگاه فقه در حوزه نظام اداری اسلام بررسی گردد و دانش فقه الإداره در میان سایر فقه‌های مضاف، مرزبندی شود. همچنین الزامات تولید ادبیات متناسب و گزاره‌های علمی مربوط به نظریه پردازی و نظام سازی اداری از منظر فقه تبیین گردد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; علوم انسانی; فقه اجتماعی; فقه الإداره; نظام مدیریتی اسلام

مقایسۀ دیدگاه آیة الله جوادی آملی و آیة الله مصباح یزدی در زمینۀ «ادلۀ اثبات ولایت فقیه» - محمدمهدی نادری (<div style=)
دریافت: 21/1/95 تأیید: 12/7/95 محمدمهدی نادری* چکیده ولایت فقیه به عنوان نظریة سیاسی اسلام در عصر غیبت از جانب بسیاری از فقها و اندیشمندان شیعی مطرح گردیده و برای اثبات آن دلایل مختلفی اعم از نقلی و عقلی ارائه شده است. در مقابل نیز کسانی مخالف این نظریه بوده و ادله مذکور را برای اثبات آن ناکافی دانسته اند. در شرایط حاضر که نظامی با محوریت این نظریه در کشور اسلامی ایران شکل گرفته، تبیین ادله اثبات آن امری مهم و ضروری است. در میان فقها و اندیشمندان به نام معاصر، حضرات آیات جوادی آملی و مصباح یزدی از جمله شخصیت‌هایی هستند که آرا و نظرات آنان هم در مجامع حوزوی و هم در مجامع دانشگاهی مورد توجه ویژه است. از این رو، مقایسه دیدگاه این دو شخصیت در مورد ادله اثبات ولایت فقیه می‌تواند ضمن روشن کردن برخی دقت ها و ظرافت های علمی این بحث، به تبیین و تثبیت هر چه بیشتر این نظریه کمک کند. از این‌رو مقاله حاضر با نظرداشت چنین هدفی تلاش کرده با روش تحلیل اسناد و بررسی نسبتاً جامع و کامل آثار این دو شخصیت، دیدگاه آنها را در باب ادله اثبات ولایت فقیه بررسی و مقایسه نماید., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آیة الله جوادی آملی; آیة الله مصباح یزدی

بنیادهای حاکمیت سیاسی در قرآن - سیدحسین سیدموسوی; علیرضا محمدی (<div style=)
حاکمیت، قدرت برتر فرماندهی است که به صورت انحصاری در عرصه داخلی به قانون‌گذاری، اجرا و قضاوت پرداخته و در عرصه بین المللی دارای استقلال از بیگانگان است. با توجه به اسلامیت جامعه و نظام سیاسی کشورمان، تبیین صحیح این موضوع از منظر قرآن کریم، افزون بر پاسخ دهی به شبهات، تأثیر مهمی در اتقان و استحکام مبانی نظام، تنظیم جهت گیری‌ها و رفتارهای سیستم سیاسی و کارگزاران آن خواهد داشت. در این راستا پژوهش حاضر با طرح این سؤال که منشأ و ضوابط اِعمال اقتدار و حاکمیت سیاسی از منظر قرآن چیست، پس از بررسی ابعاد و شاخصه‌های حاکمیت، به استنباط این شاخصه‌ها از منظر قرآن و تفاسیر مربوطه پرداخته و نتیجه می‎گیرد، از منظر قرآن منشأ حاکمیت سیاسی، الهی بوده و نشأت گرفته از ربوبیت تکوینی و تشریعی خداوند متعال می‎باشد. بر این اساس، اِعمال حاکمیت سیاسی و اقتدار برتر در عرصه های تقنینی، اجرایی، قضایی و سیاست خارجی، تنها در چارچوب ضوابط و احکام دینی، پذیرفته است و حاکمیت مردم و سایر سازوکارهای حکومتی نیز در طول حاکمیت خداوند معنا می‎یابد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; اندیشه سیاسی اسلام; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حاکمیت سیاسی; بنیادهای حاکمیت; حاکمیت در قرآن; مبانی حاکمیت

رویکردی مقایسه ای به اندیشه سیاسی «محقق‌کرکی» و «آگوستین» - محمد جواد نوروزی; میثم نعمتی (<div style=)
حقوق عمومی یکی از محورهای مهم مصاف چالش نظام دینی با تفکر سکولار است. این نوشتار با هدف تبیین اندیشة دینی در عرصه حقوق عمومی، به بررسی وجوه اشتراک و افتراق اندیشه «محقق‌کرکی» و «آگوستین» می-پردازد و بر این نکته تأکید می‌کند که مسیحیت و اسلام، دو دین ابراهیمی هستند و آگوستین در مسیحیت و محقق کرکی در مذهب تشیع، از چهره‌های برجسته آن به‌شمار می‌روند. این امر موجب پاره‌ای اشتراکات و طبعا تمایزها است که در پژوهش حاضر در هفت محور تنظیم شده است. این محورها عبارتند از: لزوم هدایت الهی برای امت، حکومت مطلوب، حاکم مطلوب، جایگاه فرهنگ و امر به معروف و نهی از منکر، حکومت و امور مالی، دفاع، جنگ و صلح و قانون., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; اندیشه دینی; حاکمیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آگوستین; حقوق عمومی; محقق کرکی

رویکرد امام خمینی(ره) در قاعدة «الخراج بالضمان» و کارکرد آن در اثبات مسئولیت مدنی دولت - اصغر زیرک باروقی (<div style=)
مسئولیت مدنی دولت، به عنوان اندیشه‌ای نو در اکثر نظام‌های حقوقی پذیرفته ‌شده‌ است. مطالعه قوانین نشان می‌دهد که مسئولیت مدنی دولت به صورت جامع و نظام‌مند در حقوق ایران مطرح نشده و دولت در قوانین و مقررات پراکنده و خاص، مسئولیت برخی از اقدامات کارکنان خود را به عهده گرفته و تنها قانون کلی که این نوع مسئولیت در آن مطرح شده‌است، قانون مسئولیت مدنی می‌باشد که روح حاکم بر آن نیز موافق با قواعد مسئولیت مدنی در حقوق و اسباب ضمان در فقه نمی‌باشد و اصلاح قوانین موجود و تدوین قانون جدید محتاج تعیین مبنای مسئولیت مدنی دولت می‌باشد. در این پژوهش با روش تحلیلی و توصیفی، ضمن تبیین نظرات فقها حول قاعده «الخراج بالضمان»، اثبات شده‌ است که با پذیرش رویکرد متفاوت امام خمینی(ره)، این قاعده را می‌توان به عنوان مبنای مسئولیت مدنی دولت، مطرح کرد که این برداشت از قاعده با نظریه «تساوی شهروندان در تحمل هزینه‌های عمومی» مطابقت دارد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: دولت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خراج; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ضمان; قاعدة فقهی; مسئولیت مدنی

بنیان های هویت بخش سیاست خارجی حکومت پیامبر اکرم(ص) - محمد حسین جمشیدی; سعیده کوزه گری (<div style=)
شناخت اندیشه و سیره پیامبر اکرم9، به ویژه در عرصه حکومت و سیاست، امروزه، نه تنها برای پیروان آن حضرت که برای همه جهانیان، از ضروریات است؛ چه او در این بعد نیز چونان سایر ابعاد، انسان کامل و اسوه ای تمام عیار است. آن حضرت با تکیه بر وحی الهی و عقلانیت حکیمانه، سیاست خارجی حکومت خویش را با معنویت متعالی و الهی و فضیلت در هم آمیخته و به آن رنگ خدایی بخشیده است و با توجه به اینکه وظیفه رهبر جامعه اسلامی هدایت همه انسان ها به سوی سعادت راستین است، سیاست خارجی اعلامی و اعمالی خود را در این راستا تعریف و عملی ساخته است. سیاست خارجی حکومت پیامبر مبتنی بر نگرش وحیانی ـ عقلی، الوهی است. رسول اعظم ما با توجه به نگاه وحیانی و عقلانی، اصول و قواعد سیاست خارجی حکومت خویش را محقق ساخته است. بر این مبنا، سیاست خارجی حکومت پیامبر خدا در عرصه طراحی، تصمیم گیری و عمل بر چهار بنیان هویت بخش توحید، عدل، حق گرایی و توجه به فطرت سلیم انسانی بنا شده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; سیاست خارجی; عقل; حکومت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; وحی; پیامبر اکرم(ص); بنیان های هویت‎بخش

استلزامات نصب الهی حاکم در «فقه سیاسی شیعه» - حسین رجبی; مجید رجبی (<div style=)
یکی از اصلی‎ترین تقابل‎ها میان اندیشه سیاسی شیعه و اندیشه‎های غربی در حوزه سیاست، مسأله مشروعیت و تعیین حاکم است. اعتقاد به نصب الهی حاکم می‎تواند بسیاری از گزاره‏‎های فقهی را خصوصاً در عرصه سیاست دست‎خوش دگرگونی‌های عمیقی نماید. در این نوشتار سعی شده است تا با بهره گیری از روش تطبیق، دیدگاه‎های متفاوت تبیین و مهم‎ترین آثار آن در فقه سیاسی بررسی شود. وجوب انقلاب سیاسی و تشکیل حکومت، وجوب انتخاب شخص منصوب به‎عنوان حاکم و اطاعت از او و یاری او، حرمت مخالفت با حاکم منصوب و پذیرش ولایت کفار، واگذاری همه تصدی‎ها به حاکم و حرمت تصرف بدون اذن او در مسائل اجتماعی، ضرورت تطبیق همه رفتارهای حکومتی بر اساس قوانین اسلام، تکلیف دولت اسلامی در برنامه ریزی و قانون‌گذاری جهت هدایت معنوی جامعه و تعیین جایگاه بیعت و آرای عمومی از جمله تبعات این دیدگاه در فقه سیاسی می‏‎باشد. چگونگی ارتباط این گزاره‏‎ها با دیدگاه نصب در متن مقاله تبیین شده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; استلزامات; حاکم; گونه‎های مشروعیت; نصب حاکم

قبض و بسط مفهوم «محاربه» در کشاکش امنیت اقتصادی و اجتماعی - عبدالرضا حمّادی; سیدمحمدحسین رسولی محلاتی (<div style=)
از مهم‌ترین آیات جزایی قرآن کریم، آیه 33 سوره مائده است. در این آیه احکام محاربان به‌تفصیل بیان شده است. پرسش های متعددی نسبت به آیه وجود دارد؛ ازجمله اینکه مفهوم محاربه چیست و محارب بر چه کسی اطلاق می شود؟ در پاسخ به این پرسش اختلاف دیدگاه جدی میان اندیشمندان امامیه در دو حوزه امنیت اقتصادی و امنیت اجتماعی دیده می شود. پژوهش حاضر با بررسی اختلاف دیدگاه های فقها و مفسران متقدم و متأخر امامی، با توجه به ریشه لغوی، سبب نزول آیه و روایات تفسیری اهل‌بیت: در پی تبیین مفهوم محاربه است. از جمع میان شواهد می توان محاربه را به ایجاد نا امنی در جامعه اسلامی با هدف تصاحب اموال دیگران دانست. این تعریف علاوه بر هماهنگ بودن با سبب نزول آیه، بار یشه لغوی «حرب» و روایات تفسیری ذیل آیه هم‎خوان است. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آیه محاربه; آیه33 سوره مائده; حرب; محارب; محاربه

جایگاه اعلان برائت از مشرکان در سیاست خارجی حکومت اسلامی از منظر فقه اسلامی - حمید کمالی اردکانی; سیدعلی اصغر موسوی رکنی; محمدعلی راغبی; محسن ملک افضلی اردکانی (<div style=)
اسلام درباره روابط مسلمانان با غیر مسلمانان دستورات مختلفی دارد. از طرفی قبول ولایت کفار و مشرکان را برای هیچ مسلمانی نپذیرفته و از طرف دیگر نیکی به غیر مسلمانانی را که با مسلمانان سر جنگ ندارند، مطلوب دانسته است. از جهتی نیز نسبت به دشمنانی که هیچ‎گونه پیمانی را پایبند نیستند دستور جهاد داده، پیمان‎های آنها را محترم ندانسته و از آن اعلان بیزاری نموده است. اعلان برائت از مشرکان دین ستیز از دستورات خداوند است که در کنار جهاد با دشمنان از اصول سیاست خارجی حکومت اسلامی محسوب می‎شود. حقیقت این است که اعلان تبری از دشمنان دین مساله‎ای است که تا حد زیادی در طول تاریخ اسلام مغفول مانده و با شروع انقلاب اسلامی با توجه به رویکرد امام خمینی1 جان تازه‎ای گرفت. این حکم دارای پشتوانه‎های فقهی متعددی برگرفته از آیات قرآن است که در این راستا می‎توان از آیات سوره برائت، اجتناب از طاغوت، لزوم آمادگی در برابر دشمنان، به خشم در آوردن آنها و فریاد تظلم خواهی نام برد. بررسی مفهوم مشرک و نگاه ویژه به نظام شرک به عنوان نظامی که به تقابل با اسلام بر می‎خیزد، از مسائلی است که کمتر بدان پرداخته شده و این مقاله در صدد تبیین آن است؛ چراکه برائت از مشرکان غالباً با نگاه محدود تبری از شرک فردی و اعتقادی تفسیر می‎شود و وظیفه حکومت اسلامی در این زمینه نادیده انگاشته می‎شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; سیاست خارجی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اجتناب از طاغوت; برائت از مشرکان; نظام شرک

تحلیلی بر ساختار و آسیب شناسی جامعه نبوی - عبدالکریم بهجت‎پور; مجید چهری (<div style=)
رابطه انسان با خدا و به تبع آن رابطه انسان با جامعه، از مهم‎ترین روابط انسان است که سهمی عمده از اعتقاد، رفتار و عملکرد وی را در طول دوران زندگی به خود اختصاص می‌دهد. جامعه نبوی یا آخرین الگوی دینی و اجتماعی بشریّت، تحت مدیریت مستقیم خداوند متعال شکل گرفته و به تصریح آیه 29 سوره فتح، چهار مرحله جوانه‌زدن، به‌شکل ‌نهال درآمدن، قوّت یافتن و در نهایت استوار شدن بر پایه‌های خود را از سر گذرانده است. با عنایت به هدایت و تربیت بشر به عنوان هدف نزول قرآن‌کریم و راهبرد الگوسازی جامعه نبوی، قرآن‌کریم، شکل‌گیری و ترقی این جامعه را گام‌به‌گام ‌پیش برده و در این مسیر، با آسیب‌شناسی‌های به‌موقع، آن را از گذرگاه‌های حادثه خیز به سلامت عبور داده است. در این میان، سوره بقره به عنوان نخستین سوره مدنی، در بخشی از مرحله استحکام‌بخشی به جامعه نبوی، در حوزه راهبری و آسیب‌شناسی، از ابتدای مرحله سوم شکل‌گیری؛ یعنی تنومندی و قوّت یافتن ایفای نقش نموده است. با توجه به شرایط ویژه ورود پیامبر به مدینه، شکل‌گیری رسمی جامعه و وضع قوانین الهی، همگام با نزول سوره بقره مشخص می‌شود. در این سوره با یک آسیب‌شناسی هدفمند و ذکر مصادیق متعددی از نقض عهد مؤمنین گذشته، به اهمیّت و پایبندی مؤمنین به عهد و میثاق‎های الهی بسیار تأکید شده و انسجام و استحکام یافتن جامعه نوپای دینی و ترقی مؤمنان در تصحیح روابط اجتماعی و از طرفی عدم بروز آسیب اجتماعی نقض عهد جمعی یا مهم‎ترین آسیب جامعه نبوی در دوره سوم شکل‌گیری، مشروط به میزان پایبندی تک‌تک آنان به عهد و میثاق‌های الهی دانسته شده ‌است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: آسیب‌شناسی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; جامعه نبوی; سوره بقره; عهد و نقض عهد; میثاق الهی; همگام با نزول

فلسفه سیاسی متعالیه ملاصدرا بر اساس نظریه حرکت جوهری نفس - مهدی امیدی (<div style=)
تغییر جهان یکی از عمده‌ترین خواسته‌های انسان معاصر است که بدون تفسیری از جهان و انسان و حقایق مرتبط با آن دو و نیز سامان حیات انسان بر پایه آن امکان نمی‎یابد. این بدان معنا است که هر تحولِ عینیِ مبتنی بر حکمت عملی اعم از اخلاق، تدبیر منزل و سیاست مدن در پیوند با برداشت‎های نظری مرتبط با حکمت نظری است. طرح نظریه حرکت جوهری ملاصدرا در حکمت متعالیه ناظر به تفسیری خاص از تحول در عین ثبات جهان و انسان است که می‎توان نتایج تربیتی سیاسی متعددی را از آن استنباط کرد. این مقاله بر آن است تا با تبیین نتایج فوق، ظرفیت حرکت جوهری نفس در حکمت متعالیه را برای طراحی فلسفه سیاسی متعالیه واکاوی نماید., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: حکمت متعالیه; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ملاصدرا; حرکت جوهری نفس; نتایج فلسفی سیاسی

بررسی تطبیقی مبنای شهروندی در فلسفه سیاسی (کلاسیک، مدرن و اسلامی) - محمدحسین خلوصی; محمد جواد نوروزی (<div style=)
حقوق و تعهدات متقابل دولت و مردم در فلسفه سیاسی کلاسیک بر اساس قوانین طبیعت سازمان‌دهی می‌گردد. فلسفه سیاسی مدرن بر اساس مبانی فلسفی مدرنیته به وجود چنین قوانینی باور ندارد و قرارداد اجتماعی را بنیان و اساس شهروندی می‌داند. زمینه‌گرایی موجود در این دیدگاه، رابطه شهروندی و ملی‌گرایی را فراهم می‌نماید. فلسفه سیاسی اسلامی به طبیعت‌گرایی اعتقادی ندارد و قرارداد اجتماعی را در سازمان‌دهی حقوق و تعهدات متقابل دولت و مردم ناکافی می‌داند. مبنای شهروندی در فلسفه سیاسی اسلامی ریشه در فضیلت‌گرایی دارد که در پی دست‎یابی به حقیقت و التزام به آن می‌باشد. مدینه فاضله شهری است که در آن فضیلت‌خواهی از طریق حقیقت‌گرایی و التزام به حقیقت، تمهیدات مدنی برای سعادت شهروندان فراهم می‌گردد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: فضیلت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; فلسفه سیاسی; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; شهروندی; طبیعت‌گرایی; قرارداد اجتماعی

نقد و بررسی استنادات محمد عماره دربارۀ «مشروعیت سیاسی انتخاب» - صفدر الهی راد; سیدابوالقاسم کاظمی شیخ شبانی (<div style=)
بحث از روش تعیین حاکم از مباحث چالش برانگیز میان اندیشمندان اسلامی بوده و مکاتب و فرقه های مختلف با پذیرش اصول و مبانی صحیح یا فاسدی، به روش یا روش هایی متفاوت در این‌باره معتقد بوده و بدان توصیه می کنند. یکی از نظریات پرطرفدار در میان اهل سنت نظریۀ «انتخاب» است که مطابق آن تعیین حاکم حق مردم بوده و انتخاب و رأی آنان در این باره تعیین کننده است. در این پژوهش به تبیین و بررسی استدلال «محمد عماره»، اندیشمند برجستۀ نومعتزلی، به سخنان امیرالمؤمنین در این باب می پردازیم و خواهیم گفت استدلال به این روایات بر اثبات نظریه «انتخاب و بیعت» ناتمام است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: انتخاب; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; امام علی; مشروعیت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; امامت; بیعت; محمد عماره

نقش منابع مالی حکومت اسلامی در اثبات ولایت مطلقه فقیه با تأکید بر دیدگاه امام خمینی - احمد مرتاضی (<div style=)
زکات، خمس، غنائم جنگی، خراج، مقاسمه، جزیه، لقطه، انفال و فیء، صدقات مستحبی و موقوفات عامه، کفارات مالی، ردّ مظالم، جرایم نقدی، دیه جنایت بر فرد بدون ولیّ و عُشور، منابع مالی شناخته شده جهت تأمین بودجه جامعه اسلامی است و علاوه بر آن، ادله شرعی، اختیار وضع مالیات های جدید را در صورت صلاح دید ولی امر مسلمین و اقتضای نیازهای زمانی یا مکانی، به وی می دهد. از نظر برخی همچون امام خمینی1، گستردگی منابع مالی کشور اسلامی(مالیات های اسلامی) و همچنین، لزوم توزیع عادلانه، به جا و مدیریت مدبّرانه آنها، دلیل متقنی بر لزوم تشکیل دولت و حکومت اسلامی است که تعبیر دیگری از ثبوت اطلاق و عمومیت، نسبت به دایره اختیارات ولی فقیه جامع الشرائط و گستردگی آن یا همان، دکترین ولایت مطلقة فقیه، می باشد؛ چراکه اولاً: تعیین این همه منبع مالی مذکور، نمی‎تواند هدف و کاربری ای جز تشکیل دولت اسلامی و توسعه دامنه اختیارات فقیه جامع الشرائط در عصر غیبت، برای تشکیل و اداره امور مختلف آن داشته باشد و ثانیاً: امنیت اقتصادی مربوط به مالیات‎های اختصاصی جامعه اسلامی، به نحوی که مطلوب شارع مقدس باشد، جز در سایه تشکیل حکومت اسلامی در بستر ولایت مطلقه فقیه و نظارت و مدیریت عادلانه او حاصل نخواهد شد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: امام خمینی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; انفال; مالیات اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ولایت مطلقه فقیه; منابع مالی

پژوهشی در باب ماهیت حکم حکومتی - مصطفی امیری; رضا حق‎پناه; علی محمدیان (<div style=)
با پذیرش نظریه لزوم تشکیل حکومت اسلامی و به تبع آن مبسوط الید بودن حاکم شرع برای صدور حکم حکومتی، باید بررسی کرد که این حکم حاکم به‎عنوان یک حکم اولی شناخته می‎شود و یا حکمی ثانوی است و یا اصولاً حکم سومی در عرض دو حکم دیگر می‎باشد.ضرورت تحقیق از آن روست که اگر حکم حکومتی را دارای ماهیتی مستقل از احکام اولی و ثانوی بدانیم، در تعیین تکلیف مکلفان نسبت به عمل به آن و مشخص شدن چارچوب وضع حکم حکومتی و گستره اعمال آن مؤثر خواهد بود. همچنین این سؤال مطرح می‎شود که اگر بین حکم حکومتی و دو حکم دیگر اختلافی پیدا شد، کدام‎یک بر دیگری مقدّم می‎شود؟مقالة حاضر در پژوهشی توصیفی ـ تحلیلی و با روش کتابخانه‎ای در راستای نیل به پاسخی برای این مهم است. نتایج تحقیق نشان می‎دهد حکم حکومتی نه از سنخ احکام اولیه و ثانویه؛ بلکه قسیم آنها و دارای ماهیتی مستقل است. همچنین در هنگام تزاحم بین آنها، از آنجا که در انشای حکم حکومتی عنصر مصلحت نقش بسزایی دارد و چنین حکمی تأمین کننده مصالح جامعه و حفظ نظام می‎باشد، بالضروره تقدم با حکم حکومتی خواهد بود؛ لذا تمامی افراد (اعم از مکلفان و مجتهدان) موظف به پذیرش آن بوده و باید بر طبق آن عمل کنند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حکم حکومتی; حکم ثانوی; حکم اولی; سنخ حکم

سیر تحول و تکامل فقه سیاسی در ادوار تطور فقه سیاسی شیعه - مهدی طاهری; رسول حکمی شلمزاری (<div style=)
پژوهش پیرامون تاریخ فقه سیاسی با رویکردهای متعددی امکان‌پذیر است. محور قرار دادن تحولات سیاسی و اجتماعی در تاریخ فقه سیاسی، رویکرد برگزیده این پژوهش است. براساس این رویکرد، تاریخ فقه سیاسی در یک سیر تکاملی به چهار دوره تکوین، تدوین، تثبیت و تحقق تقسیم گردیده است. در دوره تکوین شاهد مبانی فقهی «فقه النبی»، «فقه الخلافة» و «فقه الامامة» می‌باشیم. مهم‎ترین ویژگی دوره تدوین، اقدامات هویتی علمای شیعه در تدوین کتب و حفظ تراث تشیع بوده و کارویژه غالب فقه سیاسی در این دوره‌ «گزاره سیاسی» است. دوره تثبیت، دوره حضور فقه سیاسی شیعه از حاشیه به متن تحولات سیاسی می‌باشد. ورود جریان فقاهت، نفوذ اجتماعی آن و در نهایت تقابل این جریان با مدل سلطنت، کارویژه فقه سیاسی را از گزاره سیاسی به «تئوری سیاسی» تبدیل می‌نماید. فقه سیاسی در دوره چهارم، از ساحت تئوری خارج و به ساحت «نظام سیاسی» ورود می‌نماید. در این مدل فقیه از متن تحولات به رأس هرم قدرت سیاسی می‌نشیند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; نظام سیاسی; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تاریخ فقه سیاسی; تئوری سیاسی; گزاره سیاسی

تحلیل نظریه حق‌الناس در خصوص حق رأی و بررسی صلاحیت‌ها - خیرالله پروین; مهدی نورایی (<div style=)
حق‌الناس، گزاره دینی بسیار مهمی است که در آیات و روایات پشتوانه‌ای قوی برای حراست از حقوق افراد جامعه تعبیه نموده است. دامنه گسترده این مقوله در فقه، مرز‌های فقه سیاسی را نیز درنوردیده و عرصه انتخابات را هم شامل شده است. وارد نمودن مقوله حق‌الناس در امر انتخابات نمایان‎گر تحقق اجتهاد پویا در امر زمامدارای است. سؤال اصلی این مقاله که با شیوه تحلیلی به آن نگریسته خواهد شد، نقش حق‌الناس در فرآیند حق رأی و حق نمایندگی است؛ چه آنکه مقوله حق‌الناس در فرآیند انتخابات موارد متعددی را در بر می‎گیرد که از مهم‎ترین این موارد می‎توان به حق رأی و حق نمایندگی اشاره داشت. آزادانه و همگانی بودن از مسائل مهم مربوط به رابطه حق‌الناس و حق رأی می‎باشد. آزادانه بودن نیز مراحل پیش از انتخابات، مرحله انتخاب و بعد از انتخابات را در بر می‌گیرد. در رابطه حق الناس و حق نمایندگی نیز تأیید، رد یا عدم احراز صلاحیت داوطلبان مطرح می‌شود. در این خصوص دو رویکرد وجود دارد که یکی به لزوم احراز صلاحیت و دیگری به لزوم احراز عدم صلاحیت در امر داوطلبی تأکید می‌نماید. اصل «عدم ولایت احد علی احد»، اصل «اشتغال و احتیاط» از مباحث اصولی مورد استناد دیدگاه نخست و اصل «صلاحیت داوطلبی» مورد استناد دیدگاه دوم است. با توجه به لزوم تعهد و تخصص نماینده برای حسن انجام کارویژه‌های محوله، دیدگاه نخست بر دیدگاه دوم ارجحیت دارد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; کرامت انسانی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; احراز صلاحیت; حق الناس; حق تعیین سرنوشت; حق رأی; حق نمایندگی

اصل تألیف قلوب؛ مبانی فقهی و نقش آن در قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران - میثم خزائی; عبدالمجید سیفی; محمدعلی لیالی (<div style=)
در دو دهه اخیر با متکثرسازی مفهوم قدرت، گونه نرم قدرت در کنار شکل سخت آن مورد توجه اندیشمندان قرار گرفته است. با این وجود توجه به قدرت نرم در اسلام دارای سابقه‎ای تاریخی بوده و در قالب ابزارهای متنوعی به کار بسته شده است. یکی از این ابزارها «تألیف قلوب» است که به‎عنوان یکی از مصارف زکات برای ارتقای سطح همدلی در بین مسلمین و همچنین گسترش دایره اسلام، مورد استفاده قرار گرفته است. با تأمل در مبانی قرآنی و روایی، می‏توان گفت تألیف قلوب تنها در مسأله زکات مطرح نیست؛ بلکه به عنوان یک اصل کلی، جهت تقویت امنیت و گسترش اسلام، مورد استفاده قرار گرفته است. به دلیل تغییرات گسترده در عرصه نظم و تعاملات بین‎المللی، کارکردها و شیوه‎های استفاده از «تألیف قلوب» دچار تحول جدی شده و به حوزه‎های متنوع‎تری بسط داده شده است. این مقاله با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی چگونگی استفاده از اصل تألیف قلوب در حوزه‎های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی در جهت ارتقای قدرت نرم جمهوری اسلامی می‎پردازد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; جمهوری اسلامی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قدرت نرم; تألیف قلوب

بررسی روش شکل‌گیری نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و پیشنهاد روش جدید - احمدعلی یوسفی (<div style=)
در جمهوری اسلامی ایران روش خاصی برای شکل‌گیری نظام اقتصادی وجود دارد که نتیجه آن تحقق نوعی اقتصاد است که تمایز زیادی با نظام اقتصادی سرمایه‌داری ندارد؛ در حالی که مبانی نظام اقتصادی اسلام و اهداف مترتب بر آن با نظام اقتصادی سرمایه‌داری تفاوت‌های اساسی دارد. به‌دنبال حاکمیت چنین نظام اقتصادی، عرصة اقتصادی ایران توفیق چندانی در ریشه‌کنی فقر و تحقق عدالت اقتصادی ندارد و فساد اقتصادی رشد می‌یابد. این امر زمینه القای شبهاتی دربارة موفقیت حکومت اسلامی از طرف مخالفین می‌شود. بنابراین با این پرسش مواجهیم که: چرا عرصة اقتصادی جمهوری اسلامی ایران دچار چنین معضلاتی است؟ در پاسخ به این پرسش هرچند نباید فشارهای دشمنان انقلاب را نادیده گرفت، اما فرضیه این تحقیق چنین است: «روش شکل‌گیری نظام اقتصادی در جمهوری اسلامی ایران، منشأ اصلی مشکلات موجود است. این امر، ضرورت اصلاح روش کشف و طراحی نظام اقتصادی اسلام را اقتضاد دارد». پاسخ به پرسش پیش‎گفته و نیز اثبات فرضیة تحقیق با روش تحلیل متن و نیز توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و با بهره‌گیری از روش‌های عقلایی دنبال می‌شود., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; اقتصاد اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; نظام اقتصادی اسلام; نظام اقتصادی جمهوری اسلامی; نظام اقتصادی سرمایه‌داری

بازپژوهی مبانی قانون‎گذاری در «منطقة‎الفراغ» نظام فقهی ـ حقوقی شیعه (با تأکید بر انگاره‎ شهید صدر) - احسان علی اکبری بابوکانی; احسان آهنگری (<div style=)
نظریه «منطقةالفراغ» یکی از نظریاتی است که در راستای تبیین ساز و کار هماهنگی شریعت با تغییرات زمانی و مکانی از سوی «شهید صدر» ارائه شده است. در این نوشتار این نظریه به مثابه یک سیستم حقوقی و نظام قانون‎گذاری بررسی شده است و به عنوان راه حلی برای اسلامی سازی نظام تقنینی معرفی گردیده است. یکی از مهم‎ترین مسائلی که در رابطه با این نظریه قابل طرح است، مبانی تقنین در حوزه منطقةالفراغ است که در آثار شهید صدر به صورت مختصر بدان پرداخته شده و نگارندگان این نوشتار به صورت تفصیلی این مبانی را به بحث و بررسی گذارده‎اند., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; شهید صدر; حکم ثابت; حکم متغیر; منطقةالفراغ

تحلیل فقهی فتوای رهبری مبنی بر حرمت استفاده از سلاح هسته‌ای در پرتو نظریه تابعیت - احمد احسانی فر (<div style=)
پس از ارائه و انتشار فتوای رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیةالله خامنه‌ای، پیرامون حرمت بکارگیری سلاح هسته‌ای، چرایی ممنوعیت استفاده از این سلاح از منظر شرع و فقه اسلامی در بُعدی فراتر از ابعاد سیاسی و امنیتی، مطمح نظر قرار گرفت. فتوای مزبور در برخی محافل سیاست‌گذار و تصمیم‌ساز غربی با تردید در کارآیی عملی و در مقابل، در پاره‌ای از محافل فقهی داخلی با تردید در مبانی شرعی مواجه گشت. بر این اساس، محافل مغرب‌زمین، فتوای مزبور را حکمی تقیه‌ای و اضطراری پنداشته و از این حیث آن را فاقد ضمانت اجرای لازم برآورد نمودند و برخی محافل داخلی، فتوای مزبور را سازگار با ادله شرعی ندانسته و اصالت فقهی آن را رد کردند. ارزیابی هر دو پندار فوق منوط به تشخیص نظریه مبنایی نظام حقوقی اسلام پیرامون ضوابط استفاده از سلاح‌ها و عملیات جنگی می‌باشد. نظریه مزبور، در مقاله پیش رو با عنوان نظریه تابعیت معرفی و ادله شرعی و بنیان‌های فقهی آن مورد واکاوی قرار می‌گیرد. با تبیین این نظریه، سازگاری کامل فتوای رهبری با مبانی فقهی و نظام اندیشگی اسلام روشن شده و ضعف هر دو پندار فوق به منصه ظهور خواهد رسید., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تترّس; تخریب; سلاح هسته‌ای; سلاح هلاک‌کننده جمعی; کشتار غیر نظامیان; نظریه تابعیت

کاربست قاعده لطف در کشف ولی فقیه در پرتو تفکیک بین تعیین و تشخیص ولایت - قربان آهنگری کیاسری; محمود سرافزار (<div style=)
لطف به معنای فعلی از طرف خداوند متعال که مکلّف را به طاعت نزدیک و از معصیت دور سازد، از قواعد مهم کلام امامیه است که در اثبات بسیاری از عقاید دینی؛ مثل ‌لزوم بعثت پیامبران، وجوب عصمت انبیا، وجوب امامت استفاده می‌شود. از موارد کاربرد این قاعده بحث تعیین و تشخیص امام است. متکلمان، بی‌هیچ اشاره‌ای نسبت به کاربرد این قاعده در تشخیص ولایت، آن را تنها در تعیین بررسی نموده‌اند. جستار پیش‌ رو بر آن است که این دو بحث را از هم تفکیک کرده و جریان این قاعده را علاوه بر تعیین، در تشخیص ولی بویژه در عصر غیبت بررسی نماید. نتیجه بدست‎آمده حاکی از آن است که همان دلیلی که مقتضی لطف الهی در تعیین امام است؛ یعنی جلوگیری از قبح تکالیف و نقض‎شدن غرض، مقتضی لطف الهی در کشف ولی بویژه ولی فقیه در عصر غیبت است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: ولایت; جمهوری اسلامی ایران; امام; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; فقیه; قاعده لطف

غایات و کارویژه های فقه سیاسی (بر اساس دیدگاه های آیة الله خامنه ای) - سیدسجاد ایزدهی (<div style=)
فقه سیاسی بمثابه گرایشی بین رشته‎ای مرتبط با دانش‎های فقه و سیاست، متناسب با زمان اقتدار فقیهان در جامعه و شرایط امکان تحقق حداکثری شریعت در جامعه، کارویژه‎های متفاوتی می‎یابد. بر این اساس، فقه سیاسی، مطابق غایات حداکثری (مشتمل بر امور متعلق به اداره همه‎جانبه جامعه و کشور اسلامی)، کارویژه‎های متعدّدی را متناسب با هدایت جامعه به سوی سعادت و اداره مطلوب جامعه مدّ نظر قرار می‎دهد که از آن میان، می‎توان به اموری چون «تشکیل نظام اسلامی و تحقّق مقرّرات اسلامی در همه عرصه‏های زندگی»، «تحقق رویکرد حکومتی به فقه و سوق‎دادن اجتهاد به جهت اداره مطلوب یک کشور»، «اداره نظام زندگی ملت‌ها»، «پاسخگویی به نیازهای جامعه»، «آبادسازی دنیای بشر» و «بپاداشتن اجتماعات انسانی» اشاره کرد. این تحقیق در راستای فهم مؤلفه‎های اساسی «فقه سیاسی، چون غایات و کارویژه‎ها و ضمن ملاحظه الزامات روزآمد فقه سیاسی در عصر حاضر با بکارگیری روش داده‎بنیاد، بازخوانی دیدگاه‎های آیةالله خامنه‎ای در این خصوص را مدّ نظر قرار داده و کارکردهای جدیدی را برای فقه سیاسی رقم زده در این راستا وظایف متعددی را برعهده آن قرار می‎دهد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: سیاست; جمهوری اسلامی ایران; فقه سیاسی; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; کارآمدی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; آیةالله خامنه‎ای; روش داده‎بنیاد; غایات; کارویژه‎ها

عهده‌دار وظایف مکلفین نسبت به منطقة الفراغ - عبدالمجید قائدی لامردی (<div style=)
یکی از عناوینی که نوظهور می‌باشد و در کلمات علما و بزرگان در اعصار گذشته به چشم نمی‌خورد، عنوان منطقة الفراغ است. این عنوان از عناوین ابتکاری شهید «سید محمد باقر صدر» می‌باشد؛ گر چه از جهت اندیشه ریشه در دوران حکومت پیامبر اکرم9 دارد. اصطلاح، منطقة الفراغ به معنای لغوی و آن معنایی که از کنار هم قرار گرفتن این دو کلمه به ذهن می‌آید که به معنای منطقة خالی از حکم باشد، مورد پذیرش واقع نمی‌شود؛ چون بطلان آن از واضحات است و روایات به روشنی آن را رد می‌کنند و لذا می‌گوییم منطقة الفراغ به معنای منطقة خالی از حکم الزامی (وجوب و حرمت) است که با وجود شرایط و رعایت مصالح مسلمین این حکم غیر الزامی (اباحه، استحباب و کراهت) که در این منطقه وجود دارد، قابل تغییر به حکمی الزامی است. حال با توجه به کاربردی‌بودن این تحقیق در شرایط فعلی جامعه، در این نوشتار بیان می‌داریم که عهده‌دار این منطقه جهت قانونگذاری و ایجاد حکم چه کسانی می‌باشند؛ یعنی عنصر عهده‌دار این منطقه چه کسی می‌باشد؟ و کیفیت عهده‌داری به چه صورتی است؟ و برای پرکردن این منطقه چه ضوابطی توسط عنصر عهده‌دار باید مراعات شود؟ و در پایان، احکامی که در این منطقه ایجاد می‌شوند، با احکام حکومتی چه نسبتی دارند؟ که به این چهار سؤال پیرامون منطقة الفراغ در این نوشتار پاسخ داده خواهد شد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; قانونگذاری; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; حکم حکومتی; حکم الزامی ـ حکم غیر الزامی; منطقة الفراغ; ولی‌امر

شاخصه‎های نظام‎مندی حکومت رسول گرامی اسلام - سیدحسین تقوی (<div style=)
از آنجا که انسان فطرتاً طالب سعادت است و یکی از عوامل مهم وصول به سعادت، اقتدا به الگوهاست، خداوند پیامبران را به عنوان الگو و مدیر جامعه فرستاد که سرآمد آنان رسول گرامی اسلام9 است. وی تحت اشراف فرشته قدرتمند و امین حرکت کرد و با رفتار برخاسته از عصمت توانست در مدتی کوتاه جهان پیرامون خود را دگرگون سازد و در تمام عرصه‎های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بر ایدئولوژیها و نظام‎های شرق و غرب آن روز غلبه نماید.این مقاله سعی دارد شاخصه‎های حکومت نظام‎مند پیامبر9 را با روش توصیف مفاهیم و تحلیل موضوع بیان نماید. این تحقیق حرکتی در راستای استخراج خط مشی پیامبر گرامی اسلام است؛ با این دستاورد که راز پیروزی وی بر فرهنگ جاهلی، نظام‎مندی حکومت ایشان بوده است. آن بزرگوار در دوره 13 ساله حضور در مکه، متوجه مسائل فرهنگی و فردسازی بودند، اما پس از حضور 10 ساله در مدینه و تشکیل نظام ولایی‎محور، فعالیت‎های سیاسی ـ اجتماعی ایشان جامعه‎سازی بوده و نگاهی کل‎نگر به همۀ ابعاد جامعه داشته است.شاخصه‎های نظام‎مندی یا سیستمی، طبق نظر کارشناسان و آگاهان علم مدیریت عبارت است از تعادل‎گرایی، تحول‎گرایی، نوآوری، نظم و نظام‎گرایی و کارآیی که با دقت در سیره رسول گرامی اسلام9 موارد فوق قابل مشاهده است و این تحقیق نمونه‎هایی از شاخصه‎ها را که نقش الگویی برای ما دارد، بیان کرده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: نوآوری; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; حکومت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تحول‎گرایی; تعادل‎گرایی; رسول گرامی اسلام9; نظام‎مند

واکاوی شیوه تعارض زدایی میان قاعده تسلیط و دیگر قواعد مربوط در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران - سیدابراهیم حسینی; محمدعلی راغبی; محمد نوذری فردوسیه (<div style=)
بررسی نحوه تسلّط مردم بر اموال و حقوق خویش و نیز موارد تعارض در آن به جهت گستردگی حوزه ابعاد مختلف و تأثیر فراوان و نیز ارتباط زیادی که با سایر بخش‎های قانون دارد، در همه سیستم‎های حقوقی از اهمیت ویژه‎ای برخوردار است. از آنجا که قانون اساسی پایه همه قوانین در هر کشوری است، این مقاله می‎کوشد با بررسی مواد مختلف قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و تطبیق آن با دیدگاه فقهای اسلام، بخصوص شیعه به این سؤال پاسخ دهد که آیا قانونگذار به تعارضات احتمالی میان مواد مختلف قانون توجه داشته و برای رفع آنها راه حلی پیش‌بینی کرده است؟ و آیا تناسبی میان راه حل‎ها و دیدگاه‎های علمای اسلام وجود دارد؟ این تحقیق به شیوه تحلیلی و بر مبنای منابع فقهی و حقوقی و به روش تحلیلی کتابخانه‎ای انجام گردیده و نتایج تحقیق نشان می‎دهد قانونگذار به تعارض احتمالی بین مواد مختلف قانون در تنظیم و اجرا توجه جدی داشته و مبتنی بر اندیشه فقهای شیعه تکلیف را به دقت مشخص نموده است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: تعارض; قانون اساسی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; تسلیط; قواعد فقه

نقد و تحلیل نظریه‌ خدمات عمومی و اصول حاکم بر آن، مبتنی بر آموزه‌های اسلامی - ولی رستمی; رضا رشیدی (<div style=)
یکی از نظریات اصلی و مهم در حوزه مباحث مربوط به حقوق اداری، نظریه‌ «خدمات عمومی» است. این نظریه، از جمله نظریاتی است که ریشه‌های اجتماعی در مقابل نظریات فردگرایانه دارد و دولت را موظف به تأمین برخی خدمات و حداقل رفاه می‌کند. با توجه به اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، از جمله اصول 3، 29، 30، 43 و... این نظریه به عنوان اصلی‌ترین مبنای وجود دستگاه اداری دولت محسوب می‌شود و تابع اصولی است که بر آن حاکم می‌باشند؛ اصول حاکم بر این نظریه عبارتند از: برابری، تقدم، انطباق، استمرار و رایگان‎بودن خدمات عمومی. در این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی به مقایسه‌ نظریه خدمات عمومی و اصول حاکم بر آن در حقوق اداری فرانسه و حقوق اداری ایران و نقد و تحلیل آن مبتنی بر آموزه‌های اسلامی، پرداخته شده است. با فحص در منابع معتبر اسلامی، می‌توان به مفهوم خدمات عمومی و اصول حاکم بر آن دست یافت. مفهوم خدمات عمومی که ریشه در حقوق اداری فرانسه دارد و مبتنی بر نظام لیبرال دموکرات است، با آنچه که در اسلام و نظام‌های ایدئولوژیک از جمله نظام حقوقی ایران مطرح می‌شود، تا حدودی تفاوت دارد؛ در نظام‌های غربی مبنای نظریه خدمات عمومی، خواست مردم است، ولی در نظام اسلامی هدف از ارائه خدمات عمومی، ایجاد زمینه‌های رشد و تعالی انسانهاست؛ چراکه هدف از آفرینش انسان رسیدن به کمال حقیقی، یعنی قرب الهی است. بنابراین، قوانین اجتماعی باید بستر و مقدمات این تکامل را فراهم سازد. رد پای اصول حاکم بر خدمات عمومی را نیز می‌توان در منابع اسلامی مشاهده کرد و به اهمیت آن پی برد. مفهوم برخی از اصول حاکم بر خدمات عمومی در دیدگاه غربی با دیدگاه اسلامی متفاوت است. به عنوان مثال، در دیدگاه اسلامی به جای اصل تساوی، اصل عدالت مورد پذیرش قرار گرفته است., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; آموزه‌های اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اصول حاکم; حقوق اداری; نظریه خدمات عمومی

قاعده الزام و روابط خارجی دولت اسلامی - علی اکبر کلانتری (<div style=)
بر اساس قاعده فقهی الزام، شیعیان می‎توانند در معاملات خود با دیگر مسلمانان، آنان را به اجرای احکام مورد قبولشان ملزم کنند. مهمترین دلیل این قاعده، روایاتی است که شأن صدور بیشتر آنها، مبحث طلاق است، ولی پاره‎ای از تعبیرات بکاررفته در آنها و نیز برخی دیگر از روایات ، حاکی از شمول این قاعده نسبت به ابواب گوناگون فقه است. در نگاه بدوی، قاعده مزبور، مخصوص معاملاتی است که میان شیعیان و اهل سنت انجام شود، ولی با تأمل در روایات آن و نیز با درنگ در موارد استناد فقها به آن، روشن می‎شود این قاعده، در مورد غیر مسلمانان نیز قابل اجرا است و بر این اساس، دولت اسلامی می‎تواند در روابط خارجی خود با دول غیر مسلمان، بدان تکیه کند و بدین وسیله، بخشی از منافع شهروندان مسلمان را تأمین نماید., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; دولت غیر اسلامی; روابط خارجی دولت اسلامی; قاعده الزام

اسلام سیاسی، ایدئولوژی انقلاب اسلامی - خلیل عالمی; محمدجواد نوروزی (<div style=)
تاریخ معاصر ایران شاهد حضور ایدئولوژی‎های سیاسی مختلف از جمله لیبرالیسم، سوسیالیسم و ناسیونالیسم در کنار اسلام بوده است. در این نوشتار با اشاره به ایدئولوژی‎های رقیب، به اسلام به عنوان ایدئولوژی انقلاب اسلامی و دلایل توفیق آن در کامیابی انقلاب اسلامی پرداخته شده است. وجه مشترک ایدئولوژی‎های مذکور، غیر بومی، وارداتی، مقلدانه و عدم تجانس فکری و فرهنگی آنها با فرهنگ دینی مردم ایران بوده است و ناکامی آنها نیز ناشی از عدم سنخیت و تجانس‎شان با فرهنگ دینی می‎باشد. تفکر و اندیشه اسلام، علی‎رغم افت و خیزها در طول تاریخ، به دلیل داشتن آموزه‎های تحول‎آفرین و الهام‎بخش، مثل رهبری و ولایت فقهای شیعه در عصر غیبت، غیر مشروع‎دانستن حکومت‎های جائر و نیز تجانس اندیشه سیاسی تشیع با فرهنگ دینی و ملی مردم ایران، مؤثرترین ایدئولوژی در تحولات تاریخ معاصر ایران بویژه انقلاب اسلامی گردید. , «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: انقلاب اسلامی; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; ایدئولوژی; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; اسلام سیاسی; وضع مطلوب

کاربست توحید در فرآیند تولید قدرت نرم‎افزاری در حکومت اسلامی - هادی شجاعی (<div style=)
تحول در گفتمان‎ها و فراروایت‎ها، موجب دگرگونی در کمیت و کیفیت منابع قدرت نرم گردیده و از این منظر، وزن منابع قدرت در جهانی‎بینی‎ها و مکاتب مختلف با یکدیگر متفاوت می‎باشد. جهانی‎بینی الهی و تبلور مکتبی آن در قالب دین اسلام، مجموعه‎ای از ارزش‎ها و باورهای بنیادین را ارائه می‎کنند که مجموعه منابع جذابیت‎آفرین نظام اسلامی را از حیث تنوع و پراکندگی و عمق دیرپایی با منابع قدرت نرم در مکاتب مادی متمایز می‎سازد. این پژوهش در پاسخ به این سؤال اساسی که توحید و اعتقاد به خداوند یکتا به عنوان بنیادی‎ترین باور ایمانی، چه نقشی در فرآیند تولید قدرت نرم‎افزاری حکومت اسلامی در سیاست بین‎الملل بر عهده دارد، می‎کوشد به روش تحلیلی ـ توصیفی و با تجزیه و تحلیل کارکردی باورها و ارزش‎های اساسی جامعه در بستر تولید قدرت نرم، تصویری دقیق از جایگاه و نقش عنصر توحید در مهندسی سیاسی ـ اجتماعی ارائه نموده و از این رهگذر اثبات نماید که توحید و ایمان به خداوند یکتا در ضمن فرآیندهایی چون جذب فطرت‎های پاک بشری، ‌طراحی آرمان‎های فراملی جذاب و... نقش بسزایی در تولید قدرت نرم برای حکومت اسلامی بر عهده دارد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; توحید; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; قدرت نرم; فرآیند

بنیادهای هویت ایدئولوژیک در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران - ابراهیم آقامحمدی (<div style=)
هویت، اهمیت آشکاری در نحوه اندیشیدن ما دارد. یکی از وجوه اصلی انقلاب اسلامی که سیاست داخلی و خارجی را تحت تأثیر قرار داده هویت حکومت جدید است. مهمترین جزء پایه‎ای آن حاوی گزاره «تلاش برای برقراری حکومت اسلامی در سطح جهان» است و سایر اجزاء در خدمت همین جزء اصلی هستند و هر کدام بسته به نقشی که برای این هدف ایفا می‎کنند، جایگاهی دارند. این هویت در سطح سیاست خارجی، تعریف از خود، جایگاه خود در جامعه بین الملل، تعریف از دیگری و چگونگی رفتار با دیگران را تعیین می‎کند. لذا سؤالی که در اینجا مطرح می‎شود، این است که بنیادهای هویت ایدئولوژیک چه جایگاهی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارد؟ در پاسخ، چنین فرض می‎شود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل حکومت جدید، هویت اسلامی نقش محوری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی پیدا کرده است. نوشتار حاضر به دنبال شناسایی نقش این عنصر با اهمیت در تدوین و اجرای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران می‎باشد. با استفاده از روش تحقیق تحلیلی ـ توصیفی و مراجعه به اسناد و منابع دست اول، ابتدا مفهوم هویت و ایدئولوژی در بین نظریات مختلف بررسی شده و سپس نقش آن در ساخت هویت حکومت اسلامی ـ انقلابی و روابط خارجی آن در مقوله‎هایی همچون حکومت جهانی، حمایت، نفی سلطه، عدالت و . . . مورد ارزیابی قرار می‎گیرد., «حکومت اسلامى» که ارائه دهندة اندیشه و فقه سیاسى اسلام و تداعى‌کنندة نهضت علمى و عملى ا
Keywords: عدالت; دعوت; جمهوری اسلامی ایران; ولایت فقیه; حکومت اسلامی; سیاست خارجی; ایدئولوژی; هویت; خبرگان; فصلنامه; مجلس خبرگان رهبری; مرکز تحقیقات علمی; ظهور; نفی سلطه